Umsóknum synjað og kurr í greininni

Sunna Sæmundsdóttir skrifar 14. apríl 2026 12:48

Sigríður Mogensen er sviðsstjóri iðnaðar- og hugverkasviðs Samtaka iðnaðarins. Vísir/Einar

Það færist í vöxt að nýsköpunarfyrirtækjum sé synjað um endurgreiðslur vegna rannsókna og þróunar að sögn sviðsstjóra hjá Samtökum iðnaðarins. Kallað er eftir því að stjórnvöld dragi úr óvissu og samtökin benda á að tækni- og hugverkafyrirtæki hafi á síðasta ári skilað þjóðarbúinu meiri útflutningstekjum en sjávarútvegurinn.

Útflutningstekjur fyrirtækja sem falla undir tækni- og hugverkaiðnað námu 369 milljörðum króna á síðasta ári, en það er um fimmtungur af heildar útflutningstekjum þjóðarinnar. Þar undir falla enda mörg verðmætustu fyrirtæki landsins líkt og JBT Marel og Alvotech auk Kerecis og CCP. Sigríður Mogensesn, sviðsstjóri iðnaðar- og hugverkasviðs Samtaka iðnaðarins, bendir á að útlflutningstekjurnar hafi áttfaldast frá árinu 2008.

„Núna er greinin komin fram úr sjávarútvegi í útflutningstekjum, til að setja það í samhengi sem flestir Íslendingar skilja. Það gerðist árið 2025 í fyrsta sinn og greinin er nú í rauninni orðin þriðja stærsta útflutningsgrein Íslands,“ segir Sigríður.

„Ef rétt verður á málum haldið, það er að segja ef starfsumhverfi þessara fyrirtækja verður áfram hvetjandi og fyrirsjáanlegt, að þá eru allar líkur á því að tækni- og hugverkaiðnaður verði verðmætasta atvinnugrein Íslands bara við loka þessa áratugar.“

Kerecis er eitt af mörgum verðmætum fyrirtækjum innan tækni- og hugverkaiðnaðarins.vísir/Anton

Hún segir greinina hins vegar frammi fyrir óvissu um fyrirkomulag endurgreiðslna vegna rannsókna og þróunar.

„Mörg fyrirtæki sem eru í djúpri nýsköpun og langtíma þróun, til dæmis lyfjaþróun, hátækniþróun og svokallaðri djúptækni, hafa verið að fá synjanir frá Rannís varðandi það að eiga rétt á skattafrádrætti sem fjárfestar, eigendur og aðrir sem koma að þessum fyrirtækjum og fjármögnun þeirra hafa verið að gera ráð fyrir. Ekki vegna þess að það sé sjálfgefið að eiga rétt á því heldur vegna þess að þetta eru einmitt félög sem við viljum styðja við og gæti orðið næstu einhyrningar Íslands.“

Hún bendir á að nýsköpunarfyrirtæki eigi oft í fjárhagsvanda á fyrstu árum starfseminnar, séu sjaldnast með tekjur og að brýnt sé að fyrirkomulagið verði skýrt og fyrirsjáanlegt. Samtökin hafi komið athugasemdum á framfæri við stjórnvöld í ljósi þess að unnið er að heildarenduskoðun á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki.

„Þetta hefur verið valda ákveðinni óvissu og kurri í greininni en við erum bjartsýn á að það verði hægt að finna lausn á þessu,“ segir Sigríður.

Nýsköpun