Eitt mynd­band selji upp heilu lagerana

BookTok eða BókaTok á góðri íslensku er vinsælt trend á samfélagsmiðlum á við TikTok og Instagram þar sem fólk talar um bækurnar sem það er að lesa, gefur þeim stjörnur og sýnir jafnvel bókahillurnar sínar. Þó nokkrir stórir áhrifavaldar þrífast í þessum heimi og hafa margar hverjar af nýrri metsölubókum fengið athygli vegna umfjöllunar þeirra.

Má þar nefna að bókin Þessu lýkur hér (It ends with us) eftir Colleen Hoover sem seldist í þúsundum eintaka og var gerð samnefnd bíómynd upp úr sögunni. Þá þurfa bækurnar ekki að vera nýjar en Söngur Akkíllesar eftir Madeline Miller kom út árið 2011 en varð aftur vinsæl eftir að fjallað var um hana á samfélagsmiðlum og sömuleiðis Sjö eiginmenn Evelyn Hugo eftir Taylor Jenkins Reid.

„Maður tekur eftir því að fólk er að spyrja um svona TikTok-bækur,“ segir Einar Björn Magnússon, eigandi bókabúðarinnar Skálda.

Meðal nýrra bóka sem eru til sölu í íslenskum bókabúðum er Yesteryear eftir Caro Claire Burke en leikkonan Anne Hathaway keypti réttinn til þess að gera kvikmynd um söguna áður en bókin sjálf kom út. Aðalpersóna sögunnar er sjálf áhrifavaldur sem birtir myndskeið í stíl hefðbundinnar húsmóður, svokölluð tradwife.

Vinsældirnar eru töluverðar og má nefna að á bókasöfnum höfuðborgarsvæðisins eru tugir sem hafa tekið frá bókina og bíða nú ólmir eftir því að röðin komi að þeim.

Neyðist til að fara yfir á ensku

BókaTok er ekki nýtt fyrirbæri heldur var taggið fyrst notað árið 2019 en varð, eins og margt annað á TikTok, mun vinsælla þegar heimsfaraldur kórónuveirunnar stóð yfir. Cait Jacobs, sem birti fyrsta BókaTok-myndbandið sem fór eins og eldur í sinu um Internetið, segist hafa óvart búið til BókaTok en í dag er hún sjálf rithöfundur.

Hópurinn í dag er gríðarstór en sagði Forbes að í apríl árið 2025 hafi 52 milljónir myndbanda verið birt með tagginu BookTok. Þrátt fyrir að íslenska taggið BókaTok sé til eru ekki margir sem fjalla um bækur á íslensku og enn færri sem fjalla þá um íslenskar bækur.

„Maður tekur sérstaklega eftir því að ungt fólk sem les á íslensku til að byrja með og svo vill það halda áfram að lesa eitthvað spennandi efni er ekki til neitt spennandi. Þau verða að fara yfir á enskuna,“ segir Einar.

„Þetta er svolítið alvarlegt mál fyrir tungumálið að geta ekki boðið ungu fólki upp á lesefni á íslensku sem er spennandi.“

Einar segir að einhverjar af þeim bókum sem njóta vinsælda á samfélagsmiðlum séu þýddar en alls ekki allar. Oft og tíðum séu þær svo langar að þýðing sé talin kosta of mikið.

„Það fer eftir því hvaða útgefendur gefa út og útgefendur geta þýtt einhverjar bækur sem þeir vita að eru metsölubækur og verða vinsælar. Svo eru ýmsar bækur sem eru vinsælar á TikTok sem eru ekki þýddar,“ segir hann.

Nefnir hann bækurnar A Little Life og The Secret History sem báðar séu mjög vinsælar á TikTok en alls ekki nýjar. Sú fyrrnefnda kom út árið 2015 og er að minnsta kosti 720 blaðsíður en sú síðarnefnda kom út árið 1992 og er í kringum sex hundruð blaðsíður.

„Þær verða aldrei þýddar. Bæði eru þær ekki glænýjar og útgefendur þurfa að taka áhættu á að þýða einhverja gamla bók sem er ekki of spennandi.“

Einar minnist þess að hafa verið á ferðalagi í Danmörku og Svíþjóð og sá að þar voru allar nýjustu metsölubækurnar strax komnar út á bæði dönsku og sænsku.

„Ég öfundaði þau svolítið af því að geta verið fljót með nýjustu og vinsælustu bækurnar,“ segir hann.

„Ísland nær aldrei að fylgja því eftir því það er svo lítill stuðningur við það.“

Skreyttar bækur einkar vinsælar

Einar veit til þess að útgefendur verði stundum forviða þegar koma stórar pantanir af bókum sem voru fyrst gefnar út fyrir tugum ára.

„Það er bara því að áhrifavaldur á TikTok mælti með henni og allt í einu selst einhver gamall lager. Allt í einu þarf að prenta bókina aftur,“ segir hann. „Það hjálpar líka til við sölu á pappírsbókum að það er miklu flottara að veifa bók á samfélagsmiðlum heldur en hljóðbók.“

Sérstakar útgáfur bóka geta einnig selst upp, sér í lagi þegar þær eru með fallega kápu eða þegar endar blaðsíðunnar eru litaðir eða skreyttir. Margir bókaáhrifavaldar eru með íburðarmiklar bókahillur skreyttar til hins ítrasta.

„Sumar bækur eru rosa flottar í útliti, skurðurinn á bókinni er litaður eða kápan tauklædd. Fólk er líka að kaupa þannig sérstaklega til að geta sýnt á samfélagsmiðlum eða haft uppi í hillu.“