Vísbendingar um að eldstöðin Katla sé nálægt brotmörkum

Merki eru um að Katla sé að undirbúa gos og vísbendingar um að eldfjallið sé komið nálægt brotmörkum. Jarðeðlisfræðingur treysir sér þó ekki til að segja um hvort eitt ár eða tugir ára séu í næsta Kötlugos. Þetta kom fram í fréttum Stöðvar 2. 

Kannski er þetta sú spurning sem áhugamenn um íslensk eldfjöll hafa oftast spurt sig: Hvenær kemur Katla eiginlega? Enda er hún sú eldstöð sem menn héldu lengi vel að væri reglusömust þeirra allra. 

Halldór Geirsson, jarðeðlisfræðingur og dósent við jarðvísindadeild Háskóla Íslands, er í hópi þeirra jarðvísindamanna sem taka reglulega púlsinn á Kötlu. Til þess nota þeir fjölda jarðskjálftamæla og gps-tækja í kringum eldstöðina, meðal annars undan Hrífunesi í Skaftártungu, þar sem við hittum hann að störfum.

Litlar jarðskorpuhreyfingar sjást þó í nágrenni Mýrdalsjökuls utan sjálfrar Kötlu.

„Aftur á móti eru mælar sem eru uppi á öskjubarminum, þeir sýna svona vísbendingar um að það sé þensla, hæg þensla í eldstöðinni, en hún sé væntanlega á grunnu dýpi," segir Halldór. 

„Það er mjög áhugavert hvað það er mikil jarðskjálftavirkni í Kötlu, miðað við hvað það eru litlar jarðskorpuhreyfingar. Ein leið til þess að túlka það er að eldfjallið sé í raun bara komið nálægt brotmörkum. Þannig að þegar kemur bara lítið magn af kviku inn þá kemur mikið af jarðskjálftum. 

Það er ein af ástæðunum fyrir því að við erum með alla þessa mæla ennþá í gangi hérna í kringum Kötlu og erum virkilega að fylgjast með henni,“ segir hann. 

En þýðir þetta að aðdragandi eldgoss gæti orðið stuttur? 

„Ja, það gæti einmitt verið ef kvikuhólfið liggur grunnt. Það þarf ekki endilega að vera mikill aðdragandi.

En það geta líka verið allskonar önnur gos sem geta komið úr Kötlu. Það er svo fjölbreytt gossaga, eins og Eldgjá. Eldgjárgosið er náttúrlega risavaxið. Það kemur úr Kötlu.“

Þá hafa menn spurt sig hvort jökulhlaup, meðal annars í Múlakvísl, megi rekja til eldgosa undir jöklinum. 

„Hugsanlega voru smágos, til dæmis 1955, þegar komu stór hlaup undan Kötlu. Og það hafa verið ýmsar hugmyndir um að stundum séu svona örgos.“ 

Sjá nánar hér: Segir rannsóknir styðja að Katla gaus árið 2011. 

En svo mikið er víst, jarðvísindamaðurinn sér merki þess að Katla sé að undirbúa gos. 

„Já, ég mundi halda að Katla væri að undirbúa sig undir gos. Við sjáum að það er smávegis þensla í eldstöðinni og mjög mikil jarðskjálftavirkni ef við lítum til langs tíma. Þótt hún sé mismunandi frá ári til árs þá er viðvarandi frekar mikil jarðskjálftavirkni og það bendir til þess eldstöðin sé svona hægt og rólega að undirbúa sig. 

En hvort það sé eitt ár eða tíu eða fimmtíu ár í næsta gos, það er bara voðalega erfitt að segja til um,“ segir Halldór Geirsson, jarðeðlisfræðingur við Háskóla Íslands. 

Hér má sjá frétt Stöðvar 2: