Kröftug mót­mæli brjóti ekki gegn mál­frelsi

„Ég held að klárlega ríki málfrelsi á Íslandi og við erum lýðræðisríki,“ sagði Bryndís Haraldsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í Sprengisandi í morgun. 

Hún, auk Guðmundar Andra Thorsson, rithöfundar og fyrrverandi þingmanns Samfylkingarinnar, ræddu stöðu málfrelsis á Íslandi. Hann tók undir orð Bryndísar.

„Ég er sammála, það ríkir málfrelsi á Íslandi. Ekki nóg með það heldur er það líka eitt af okkar mikilsverðustu réttindum, málfrelsið og má ekki skerða. Það sem ruglar dæmið er að í daglegu lífi okkar erum við alltaf að beita okkur sjálf þöggun og ritskoðun,“ sagði Guðmundur.

„Maður segir ekki einhverjar hugsanir sem að skjótast upp í kollinn á manni og hverfa jafn hraðan. Við getum ekki farið að tala öll saman eins og við séum framheilasködduð. Við þurfum alltaf að ritskoða okkur sjálf, velja úr hugsunum okkar, velja úr hugsunum okkar hvað við tjáum og hvað ekki.“

Bryndís segist gera sér grein fyrir því að hún sem stjórnmálamaður fái frekar tækifæri til að deila sínum skoðunum opinberlega heldur en aðrir. Þrátt fyrir að hún segi ekki allt sem kemur upp í huga hennar sé hún ekki beitt þöggun.

„Mér finnst að fólk þurfi að hafa ákveðið umburðarlyndi gagnvart fólki sem er ekki í þessari stöðu. Það á að vera þannig að allir eigi að geta tjáð sig, og það er svoleiðis, það eru til samfélagsmiðlar í dag sem eru að taka yfir umræðuna og þar eiga allir að hafa rými til að tjá sig en það eru auðvitað einhver takmörk fyrir því,“ segir hún.

Samfélagsmiðlar spili stórt hlutverk í opinberri umræðu í dag og þar á meðal kommentakerfin. Þótt hún segist ekki lesa athugasemdir á Facebook sjálf, jafnvel þótt um sé að ræða fréttaefni um hana, þá geri hún sér grein fyrir að mikil samfélagsleg umræða eigi sér stað þar.

Klárt að það sé bakslag í heiminum

Það eru, meðal annars, athugasemdakerfin á samfélagsmiðlum sem hafa logað í kjölfar þáttar Kastljóss þar sem Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, og Þorbjörg Þorvaldsdóttir, samskiptastýra Samtakanna 78, tókust á um bakslag í réttindum hinsegin fólks. 

Eftir viðtalið sagði Snorri að víðsjárverð þöggun hafi grafið um sig í íslensku samfélagi. Vert er að benda á umfjöllun Heimildarinnar, þar sem allt viðtalið var tekið saman. Þar sýnir að Snorri talaði 64 prósent tímans í Kastljós-þættinum og Þorbjörg þrjátíu prósent.

„Ég held að þessi Kastljós-þáttur var mjög skrýtinn, ég veit ekki nákvæmlega hver var punkturinn á bak við þáttinn sem slíkan og hverju átti að koma á framfæri en mig langar að segja það, því umræðan hefur verið svo mikið um hinsegin fólk og bakslag, ég hef tekið eftir því að það er svolítil umræða um hvort það sé bakslag á Íslandi eða ekki. Það er klárt að það er bakslag í heiminum og mér finnst það blasa við sem staðreyndir,“ segir Bryndís.

Hún telur að hluti af vandamálinu sé aukinn hraði í samfélaginu. 

„Það er allt orðið svo stutt og snarpt og fólk tekur oft frekar þátt í einhverju svona. Þú getur ekkert rætt af einhverju viti mikilvæg málefni með því að setja þau í eina setningu. Það er svolítið sem er að vinna í hraða samfélagsins.“

Hins vegar segist hún skilja fólk sem spyr hvort að álíka bakslag sé að finna á Íslandi. Hún rifjar upp þegar sett voru lög á Alþingi um kynrænt sjálfstæði. Þar hafi verið mikil samstaða, en jafnframt tekist á um ýmis smáatriði.

„Það var mikil samstaða á þingi og ég veit að Miðflokksmenn á þeim tíma, og háttvirtur þingmaður Snorri Másson var ekki kominn á þing þá, voru með spurningar og athugasemdir en ég upplifði það samt ekki að það liti sem athugasemdir að því að við ættum ekki að virða rétt allra til að vera það sem þeir eru. Við vorum svolítið að takast á um aldursbil, á hvaða tímapunkti geta krakkar breytt kynskráningunni, þurfa þau samþykki foreldra,“ segir hún.

„Mér finnst allt í lagi að við tökum þá umræðu en umræðan á ekki að snúast um þá hugmyndafræði að ég sé kona og einhver annar hafi fæðst í röngum líkama og skipt um kyn. Heldur einmitt þá þetta, hvernig sem samfélag við ætlum að tryggja réttindi allra.“

Það að vera ósammála sé ekki gegn málfrelsi

Guðmundur segir að þrátt fyrir að málfrelsi ríki á Íslandi séu ýmsir hlutir sem eigi ekki að vera til umræðu.

„Það eru til dæmis til mannréttindi, mannréttindi annars fólks. Það er ekkert sem við eigum endilega að vera að rökræða, á þessi hópur að njóta mannréttinda, það er ekkert til umræðu,“ segir hann.

„Við erum að ræða það núna en það sem ég er að segja að ef við drögum í efa að einhver hópur eigi að njóta mannréttinda erum við komin á þann hála ís að við megum eiga von á því að fá kröftug mótmæli. Þegar einhver mótmælir kröftuglega því sem við erum að segja er hann ekki að taka af mér málfrelsið. Hann er bara einfaldlega að mótmæla því sem maður segir.“

„Sem að fólk hefur rétt á að gera,“ segir Bryndís.