Dillandi danskur Bond til bjargar blokkinni

Danska konan er sex þátta svört kómedía í leikstjórn Benedikts Erlingssonar sem skrifar sjálfur handritið með Ólafi Agli Egilssyni. Þetta eru fyrstu sjónvarpsþættirnir sem Benedikt leikstýrir, þeir eru framleiddir af Slot Machine í samstarfi við Gullslottið, Zik Zak Filmworks og RÚV og voru frumsýndir á Rúv 1. janúar 2026.

Þættirnir hafa verið í bígerð um árabil, frá því Benedikt leikstýrði Hross í oss árið 2014. Upphaflega stóð til að Charlotte Bøving, þá eiginkona Benedikts, myndi leika dönsku konuna en þau skildu árið 2020 og hætti Charlotte í kjölfarið við að leika í þáttunum. 

Trine Dyrholm, ein fremsta leikkona Dana, fer í staðinn með aðalhlutverkið en hún hefur leikið í rúmlega sextíu verkum á nær fjörutíu ára ferli, þar má nefna Festen (1998), I Kina spiser de hunde (1999) Hævnen (2010), Et kongelig affære (2012) og Pigen med nålen (2024).

Leikhópurinn er fjölmennur; Kristín Þóra Haraldsdóttir, Hilmar Guðjónsson, Halldóra Geirharðsdóttir, Hjálmar Hjálmarsson, Björn Thors, Halla Vilhjálmsdóttir, Atli Rafn Sigurðsson og Juan Camillo Estrada fara með hlutverk í þáttunum auk fjölda annarra.

Lesendur athugi að ákveðnum söguhlutum er spillt í umfjölluninni hér að neðan.

Hvað er um að vera í blokkinni?

Miðaldra kona á fjórum fótum reitir arfa og ergir sig á ketti sem hefur skitið í beðið. Hún narrar köttinn í gildru og kemur honum fyrir kattarnef. Þar er snúið á haus hinu sígilda Hollywood-handritsbragði „Save the Cat“ sem á að afla söguhetjunni samúðar hjá áhorfendum með því að láta hana vinna góðverk snemma í sögunni, til dæmis bjarga ketti úr háska. Miskunnarlaust kattarmorðið ætti að gera áhorfendur fráhverfa konunni en ofstopafull viðbrögðin og fáránleg hefnigirndin gera það líka spaugilegt og vekja forvitni okkar.

Brátt kemur í ljós að konan er danskur hjúkrunarfræðingur, fyrrverandi hermaður og leyniþjónustumaður, heitir Ditte Jensen (Dyrholm) og er nýflutt í blokkina. Eftir þessa hressilegu byrjun fylgjast áhorfendur með Ditte kynnast nágrönnunum. Hún hneykslast á lélegri dönskukunnáttu Íslendinganna og uppgötvar fljótt að íbúar blokkarinnar glíma allir við einhverja bresti þó misalvarlegir séu.

Greyið Ástríður (Halla Vilhjálms) býr með ofsafengna hjólreiðamanninum Skarphéðni (Atla Rafni); einstæða móðirin Gulla (Kristín Þóra) getur illa séð um börn sín sem þjást öll af skjáfíkn; Soffía (Halldóra Geirharðs) felur áfengissýki sína fyrir eiginmanninum Kristni (Hjálmari Hjálmars) og dótturinni Björk (Eddu Guðnadóttur) sem er farin að sofa hjá. Formaður húsfélagsins Magnús (Björn Thors) ekur um á mengandi risajeppa og miðaldra pönkarinn Þórir (Hilmar Guðjóns) getur ekki hætt að djamma. Þá eru ónefndir innflytjendurnir Juan Camillo (Juan Camillo) og Salima (Raffaella Brizuela Sigurðardóttir) sem eiga von á barni og brottvísun úr landi.

Meginþráður seríunnar eru tilraunir Ditte til að ýmist hjálpa þessu fólki, stöðva óæskilega hegðun þeirra eða refsa þeim. Ditte beitir þar þeim aðferðum sem hún kann, skemmdarverkum, blekkingum, ofbeldi og ógnarstjórn. 

Fortíðin bankar aftur á móti upp á dyrnar hjá Ditte. Annars vegar í formi áfallastreituröskunar sem felur í sér martraðir og dagdrauma um hryllileg atvik úr stríðinu og hins vegar í formi gamals félaga úr leyniþjónustunni sem vill að hún vinni fyrir sig eitt lokaverkefni.

Aumir Íslendingar, nýlenduherrar og sænskur glæpon

Áhorfendur fá strax góða kynningu á íbúum blokkarinnar og þessum litla heimi þeirra. Það er bæði gert með því að láta Ditte rekast á nágranna sína á ganginum og svo sést dýnamíkin ögn betur á húsfundum. Eftir að hafa séð um köttinn er Ditte fljót að finna sér næsta skotmark í Þórði sem heldur hávær partý langt fram á nótt – martröð blokkaríbúans – án þess að gefa nágrönnunum nokkurn gaum.

Vandamálin sem Ditte tekst á við eru raunveruleg og áhorfendur hafa samúð með afstöðu Ditte hvort sem það er í tengslum við skjáfíkn barna, heimilisofbeldi, ofstopafullt djammlíferni, brottvísun innflytjenda eða stafrænt kynferðisofbeldi. Ditte leysir þetta allt með valdi og offorsi. Oftar en ekki fer hún alveg yfir strikið en samt missir hún okkur áhorfendur ekki, þar má þakka bæði snjöllu handriti og óstöðvandi sjarma Trine Dyrholm.

Í augum Ditte helgar tilgangurinn meðalið og hún gengur alltaf alla leið við að leysa málin. Þar taka við hasarsenur þar sem Ditte klæðir sig í nælongrímu og fer á stjá. Benedikt byggir vel upp spennu með tónlist og klippingu og sýnir hvað hann er frumlegur hasarleikstjóri, hvort sem það eru óvenjuleg hryðjuverk á ríkisstofnun, snjallsímabað eða óheppilegt hjólreiðaslys.

Karakterarnir eru hálfgerðar erkitýpur: húsfreyja sem verður fyrir heimilisofbeldi, alkahólisti sem felur vín sitt, djammari sem þroskast ekki, saklausir innflytjendur og hrokafullur kallakall. Þessar persónur fá líka mismikinn tíma á skjánum og verða sumar því heldur grunnar og eintóna. Að hluta til er það þó með vilja gert, við kynnumst fólkinu gegnum Ditte og fáum jafneinfalda mynd af þeim og hún.

Gegnum fyrstu fjóra þættina tekst Ditte á við vandamál íbúanna óáreitt en svo eykst flækjustigið með tilkomu tveggja norrænna manna. Leyniþjónustuforinginn Jens Jørgensen (Jens Albinus) krefur Ditte um að vinna eitt lokaverkefni fyrir danska ríkið og sænski mafíósinn Ingmar Strömberg (Fyr Thorvaldur Strømberg) fer að abbast upp á Þórð vegna fíkniefnaskuldar.

Markmiðið með leyniþjónustuþræðinum er að setja Íslendingana í nýtt samhengi fyrir Ditte, afhjúpa hvernig nýlenduherrarnir koma fram við litla bróður sinn. Hlutverk sænska mafíósans er fyrst og fremst að stigmagna átöki og gefa Ditte loksins jafningja sem er jafnósvífinn og hún. Íbúar blokkarinnar hverfa fyrir vikið meira í bakgrunninn.

Allir þræðirnir sem búið er að leggja í seríunni tvinnast loks saman í lokaþættinum. Ditte fer í leyniþjónustuaðgerð á Bessastaði (þar sem úfin Ágústa Eva leikur íslenskan forsætisráðherra), fólkið í blokkinni bregst henni og sænski mafíósinn svarar fyrir sig. Bessastaðasenan er eiginlega eina atriði seríunnar sem mér fannst mislukkast en Benedikt bætir upp fyrir það með ógleymanlegri lokasenu, norrænni útgáfu af Oldboy-gangaslagnum um árið.

Plönturnar eru rotnar í gegn; nágrannarnir eru vanþakklátir og þeim ekki hægt að bjarga. Fólkið lifir áfram í synd sinni en börnin eru þó enn óspillt og Ditte horfir til þeirra þegar sögunni lýkur.

Takturinn sleginn og dansinn dunar

Tónlist og dans eru hjarta Dönsku konunnar. Hver þáttur hefst yfirleitt á stuttri upphafssenu sem setur tóninn fyrir restina áður en við tekur tónlistar- og dansatriði þar sem Ditte syngur danskar útgáfur af frægum popplögum með öðrum persónum þáttanna.

Trine Dyrholm syngur sjálf lögin, danskar útgáfur af „Nett“ með Reykjavíkurdætrum, „Euphoria“ með Loreen, „Human Behaviour“ með Björk og „Sísí fríkar út“ með Grýlunum auk sígildra danskra laga á borð við „Vilde Kanine“ með Gnags og „Smuk som et stjerneskud“ með Olsen-bræðrum.

Tónlistarsenurnar brjóta fjórða vegginn, gefa þáttunum óraunveruleikablæ og hleypa áhorfendum inn í hugarheim tónelsku dönsku konunnar. Benedikt beitti svipuðu bragði í Kona fer í stríð þar sem hljómsveit birtist með reglulegu bili til að brjóta upp á framvinduna eða spila undir því sem var að gerast.

Finnski tónlistarmaðurinn Matti Kallio útsetur lögin og semur jafnframt tónlistina fyrir restina af seríunni. Taktfast upphafsstef lagsins „Glor på vinduer“ ómar reglulega þegar Ditte ræðst til atlögu við að leysa málin. Fátt er jafngírandi og það stef. Dans kemur þess utan töluvert við sögu, reglulega sést Ditte dilla sér í íbúð sinni og stelpurnar í blokkinni eru stöðugt að taka upp dansmyndbönd fyrir samfélagsmiðla.

Hvað leikarana varðar á Trine Dyrholm algjöran stórleik, spreytir sig á öllum tilfinningaskalanum, ofsafenginni reiði, ótta, depurð og gleði. Svo talar hún á hinum ýmsu tungum, syngur, dansar og þarf að beita líkamanum á ýmsa vegu. Þvílíkur fengur fyrir Benedikt Erlings að hafa fengið hana til liðs við sig.

Leikhópurinn í heild sinni er góður. Kristín Þóra stendur sig frábærlega sem algjört grey og Halla Vilhjálms fær strembið hlutverk en fellur ekki í gildru ofleiksins. Björn Thors er skemmtilegur sem jeppakallinn og Hilmar Guðjóns er að vanda góður að leika fyndna aula eins og Þóri. Það er svo ekki við Halldóru Geirharðs beint að sakast en mér fannst karakter hennar virkilega ósannfærandi og ekki passa inn í þennan heim.

Krakkarnir sem eru að stíga sín fyrstu skref í leiklist í þáttunum eru býsna góðir. Edda Guðnadóttir í hlutverki Bjarkar fær þar mesta ábyrgð og fannst mér sannfærandi og náttúruleg. Natalía Kristín Karlsdóttir og Kolbrún Helga Friðriksdóttir koma töluvert við sögu sem Maríanna og Maja og gera allt sitt vel, hvort sem það er dans, söngur eða samtöl við Ditte. Þá er Baldur Björn Arnarsson frábær sem hinn tölvusjúki og ofsareiði Finnur meðan Hrafn Alexis Elíasson Blöndal er óttalegt krútt sem yngsta barnið Kári. Vonandi sér maður meira af þeim.

Niðurstaða

Íslenskt sjónvarp einkennist alltof oft af lúnum hugmyndum, endurteknu efni og óspennandi úrvinnslu - Danska konan er sannarlega ferskur andblær. Hér eru menn ekki hræddir við að taka sénsa, brjóta upp á formið og takast á við hlutina á öðruvísi máta. Þættirnir eru meinfyndnir, spennandi og innihalda frábæra tónlist.

Benedikt Erlingsson fær áhorfendur til að halda með dönsku konunni Ditte þrátt fyrir móralískar predikanir og ofsafengna frekju sem fer yfir öll mörk. Nýlenduhroki Ditte kemur henni þó í koll og hjálparaðgerðir hennar reynast á endanum til lítils.

Inn í blokkarbaráttu Ditte bætast aðgerðir dönsku leyniþjónustunnar og átök við sænskan mafíósa. Þeir þræðir hafa sinn sjarma en draga því miður athygli frá blokkinni. Sumir íbúanna þar hefðu nefnilega þegið meira pláss og dýpt. Þættirnir líða þó ekki of mikið fyrir það enda er þetta fyrst og fremst saga Ditte.

Leikhópurinn skín undir leikstjórn Benedikts og eru krakkarnir í blokkinni sérstaklega flottir. Stjarna þáttanna er óumdeilanlega Trine Dyrholm sem syngur, dansar og skilar líkamlegri, fallegri og marglaga frammistöðu sem danska konan Ditte Jensen.