Breiðu bökin verði skatt­lögð svo for­sendur kjara­samninga standist

Tólf mánaða verðbólga var 5,2% í febrúar, óbreytt milli mánaða, þvert á spá Íslandsbanka og Landsbankans um lækkun undir 5%.

Langtímakjarasamningar sem gerðir voru 2024 og gilda til 2028 hafa forsenduákvæði. Annars vegar skoðun í september 2025 sem stóðst því 12 mánaða verðbólga var undir 4,95%, og hins vegar í september 2026 en þá þarf verðbólga að vera  undir 4,7%, annars má segja samningum upp nema semjist sé um viðbrögð.

Forseti ASÍ segir efnahagshorfur þungar og að ástandið í alþjóðamálum sé ekki til að bæta stöðuna. Þeir aðilar sem ætluðu að spila með til að halda aftur af verðbólgu hafi ekki gert það eftir að langtímakjarasamningarnir voru undirritaðir árið 2024. 

„Við værum í annarri aðstöðu ef bankarnir, bensínsölumenn, matvaran, sveitarfélögin og ríkið hefðu spilað með okkur. En það gerðist ekki og þá sitjum við uppi með verðbólgu sem er óásættanleg og það eru ekki góðar horfur fram undan,“ segir Finnbjörn Hermannsson, forseti ASÍ.

Ríkið sitji að matarholum

Ríkisstjórnin hafi boðað að hún ætli í viðtöl við aðila vinnumarkaðarins en Finnbjörn segir að þær viðræður séu á byrjunarreit en ekki hafnar formlega.

„Ef það er hægt að grípa til einhverra aðgerða þá erum við tilbúin að hlusta en það sem við erum ekki tilbúin að skoða er einhvers konar niðurskurður á velferðarkerfinu. Það er alltaf verið að tala um að við séum í innviðaskuld út af velferðarkerfinu og við eigum frekar að bæta í það en hitt. Við getum séð einhverja hluti sem er hægt að fara betur með. Við skoðum það ef það er hægt að gera betur án þess að það bitni á almenningi en það eru matarholur sem ríkið á til að fara í ef það vantar fjármagn í ríkiskassann,“ segir Finnbjörn.

Leggur til frekari hátekjuskatta

ASÍ hafi margbent á að hægt sé að horfa til hinna breiðu baka til að taka á þessu ástandi.

„Það er hægt að fara í hátekjuskatt, fjármagnstekjuskatt og stóreignaskatt, að fara á þessi breiðu bök sem halda uppi einkaneyslunni,“ segir Finnbjörn sem bendir á að ástandið í efnahagsmálum skrifist ekki á lágtekjufólk.

„Þetta er farið að verða veruleg misskipting í samfélaginu sem við viljum leiðrétta og það gerist ekki öðruvísi en með því að fara í þá aðila sem halda uppi einkaneyslunni. Það eru augljóslega matarholur þar en þær eru ekki hjá meðaltekjumanninum eða lágtekjufólkinu.“

Samningsaðilar hafi ekki verið samtaka

En er hægt að berjast við verðbólgu án þess að draga úr útgjöldum?

„Ríkissjóður þarf að vera í jafnvægi og það gerist annaðhvort með því að draga úr útgjöldum eða bæta í tekjuhliðina og við erum frekar að horfa í að bæta tekjuhliðina heldur en hitt, án þess að það fari út í neyslu hjá ríkinu,“ segir Finnbjörn.

Hann segir vinnumarkaðinn hafa lagt mjög mikið til með því að gera langtímasamninga árið 2024 sem talið var að myndu verða þess valdandi að allir aðilar myndu róa að sama markmiði um að ná böndum á verðbólgunni.

„En það hefur bara ekki gerst og þess vegna erum við 5,2% verðbólgu í augnablikinu. Ef þeir aðilar sem áttu að vera með okkur í þessu hefðu tekið sinn skerf þá værum við ekki á þessum stað. Það verður líka að horfa í það þegar aðgerðir eru skoðaðar.“