Deila um menningar­hús skekur Skaga­fjörð

„Ég bara full­yrði það að meiri­hluti Skag­firðinga er hlynntur þessari fram­kvæmd,“ segir Einar E. Einars­son, for­seti sveitar­stjórnar og odd­viti Framsóknar­flokksins. „En auðvitað er ein­hver hópur sem er á móti þessu og vill bara að eitt­hvað annað verði gert,“ segir Einar sem er mjög áfram um að menningar­húsið rísi sem allra fyrst.

„Þessi hópur sem er á móti er heldur ekki með neinar aðrar lausnir á því hvernig á að varðveita menningar­arfinn okkar. Hvorki fyrir Byggða­safnið né Héraðs­skjala­safnið. Þannig að þetta er bara svona. Það eru að koma kosningar og fólk að láta á sér bera.“

Jóhanna Ey Harðar­dóttir, full­trúi Byggðalistans í sveitar­stjórninni, segir um­ræðuna um menningar­húsið vissu­lega þrungna heitum til­finningum og leggur áherslu á að full­trúar Byggðalistans séu alls ekki á móti menningar­húsi sem slíku.

„Þetta fjallar helst, af okkar hálfu, um þessa til­teknu stað­setningu eða í rauninni bara um um­fang þessarar hug­myndar sem er núna á teikni­borðinu,“ segir Jóhanna um þá aðal­upp­drætti fyrir fram­kvæmdina sem byggingar­nefnd samþykkti í byrjun þessa mánaðar að undan­genginni hönnunar­sam­keppni sem efnt var til 2024.

Byggðalisti á bremsunni

Jóhanna segir að þegar valið lá fyrir hafi ýmsar spurningar vaknað „varðandi hönnun hússins og núna líka hvort þetta hús sé að fara að þjóna þörfum sam­félagsins í dag.“

Full­trúar Byggðalistans hafi því lagt til að efnt yrði til íbúa­kosningar um upp­byggingu menningar­húss sam­hliða sveitar­stjórnar­kosningum í maí. Meiri­hluti Framsóknar- og Sjálf­stæðis­flokks hafi bæði fellt þá til­lögu sem og til­lögu hennar á fundi Byggingar­nefndar menningar­hússins um að nefndin samþykkti sam­hljóða að fresta af­greiðslu á hönnun menningar­hússins.

Við það til­efni vísaði hún til þess að sveitar­stjórn Skaga­fjarðar hefði borist erindi með til­kynningu um að efnt verði til undir­skriftasöfnunar vegna byggingarinnar og því „nauð­syn­legt að fresta af­greiðslu málsins þar til sveitar­stjórn hefur tekið fyrir erindi um fyrir­hugaða undir­skriftasöfnun.“

Óhræddur við undirskriftir

Einar segir boðaða undir­skriftasöfnun ekki trufla sig neitt enda fái hann ekki séð að tvær álíka stórar fylkingar takist á í málinu. „Nei, nei, nei. Ég myndi alls ekki segja það. Það er langt frá því þótt auðvitað finnist ein­hverjum að eitt­hvað annað eigi að vera framar í röðinni.

Ég hef al­gjör­lega fulla trú á því að mikill meiri­hluti Skag­firðinga styðji þessa fram­kvæmd og við erum með áætlað fjár­magn í þetta. Mig minnir að við séum með 340 milljónir á fjár­hagsáætlun 2026 og svo erum við með þetta full­fjár­magnað til viðbótar í þriggja ára áætluninni, miðað við þá kostnaðaráætlun sem liggur fyrir.“

Jóhanna segir ein­beittan vilja sitjandi sveitar­stjórnar til að keyra húsið áfram í núverandi mynd hvergi fara milli mála. „Og við, sveitar­stjórnar­full­trúar sem höfum setið fundi og tekið þátt í um­ræðum, verðum bara að vera upp­lýst og axla ábyrgð. Við erum ekki á móti menningar­húsinu sem slíku en erum við ekki alveg sammála öllu því sem er á teikni­borðinu núna og finnst eðli­legast að fólk fái bara að taka af­stöðu og segja hug sinn með undir­skrift.“

Finna fyrir kosningaskjálftavirkni

Deilan um menningar­húsið á Sauðárkróki sem nú brennur á Skag­firðingum kristallast ágæt­lega í and­stæðum sjónar­miðum odd­vita Framsóknar­flokksins annars vegar og Byggðalistans hins vegar. Hvorugt þeirra kannast þó við að hafa bein­línis lagt upp með að gera þrætuna að kosninga­máli þótt sú verði óum­flýjan­lega raunin.

„Já já. Þetta verður náttúr­lega ef­laust eitt­hvert kosninga­mál,“ segir Einar að­spurður. „En þetta er ekkert sem var verið að ákveða í gær, skilurðu. Við erum búin að vera í þessu ferli í mörg ár. Við skrifuðum undir 2023 og þetta tekur bara allt svo óskap­lega langan tíma. Hlutirnir ganga náttúr­lega alltaf hægar en maður hefði viljað.

Núna er þetta alla­vega bara á beinu brautinni og þetta verður bara glæsi­legt fyrir Skaga­fjörð þegar við verðum þarna komin með nýjan sviðs­lista­sal og flott varðveislurými fyrir Héraðs­skjala­safnið, byggða­safnið og bóka­safnið.“

Jóhanna segist eigin­lega telja það til­viljun að málið blossi upp núna, í að­draganda sveitar­stjórnar­kosninganna. „Og það var alls ekki ætlun okkar að gera þetta að ein­hverju kosninga­máli.“

Hún bendir á að full­trúar Byggða­flokksins tali á sömu nótum og þau gerðu fyrir undir­ritun 2023 en í ljósi fyrir­liggjandi upp­lýsinga sé sá mál­flutningur enn mikilvægari en áður.

Mikið hita­mál

Jóhanna bendir á að af­staða full­trúa Byggðalistans hafi legið ljós fyrir frá því þau komust í sveitar­stjórn. „Þannig að þetta er ekkert eitt­hvað nýtil­komið að við séum að rísa upp núna og tala um þetta og þetta er heitt viðfangs­efni í sam­félaginu.“

Jóhanna hefur einnig viðrað áhyggjur Byggðalistans af áhrifum fyrir­hugaðrar fram­kvæmdar á fjár­hag sveitarfélagsins til lengri tíma. Þess vegna hafi hún lagt til við byggðarráðið að „undir­ritun samningsins yrði frestað þangað til kostnaðar- eða rekstraráætlun lægi fyrir til þess að við hefðum þá for­sendur að meta þau áhrif sem þetta myndi hafa á reksturinn.“

Þegar hún lagði fram til­löguna um íbúa­kosninguna lét hún þess getið að full­trúar Byggðalistans teldu afar mikilvægt að sveitarfélög fari fram „í skýru og óum­deilan­legu um­boði íbúa“ þegar ráðist er í jafn stór og fjár­frek verk­efni.

„Maður hefur heyrt alls konar svona at­riði í um­ræðunni og við teljum þetta bara nauð­syn­legt þar sem um­ræðan er eins og hún er. Þetta er svo stór fram­kvæmd og grunn­kostnaðar­matið var gert í nóvember 2021 og síðan þá er er bygginga­vísi­talan náttúru­lega búin að hækka um 26%, ef ég man rétt. Það er líka viss óvissuþáttur.“

Biðin langa

Einar gefur lítið fyrir þessar áhyggjur. „Þessi orðræða um að sveitarfélagið hafi ekki efni á þessu er bara stormur í vatns­glasi. Hitt er svo annað mál, hvort byggja eigi íþrótta­hús, byggja við tón­listar­skólann eða eitt­hvað annað á undan þessu. Það hægt að vera sammála eða ósammála um það. Eða byggja aðra reiðhöll. Það eru margir sem vilja aðra reiðhöll í Skagafirði,“ segir hann.

„Það er bara diskú­sjón sem fólk verður að taka. Við þurfum náttúr­lega fyrst og fremst að leysa varðveislumál Héraðs­skjala­safnsins og Byggða­safnsins. Það er bara verk­efni sem þarf að leysa,“ segir Einar.

Þá bendir Einar á að hug­myndir og áform um byggingu nýs menningar­húss Skag­firðinga á Sauðárkróki megi rekja allt aftur til ársins 1999. Biðin sé því orðin löng og þörfin brýn.

Hrunið hafi meðal annars sett sitt strik í reikninginn en með undir­ritun samnings við Lilju Al­freðs­dóttur, þáverandi menningar- og við­skiptaráðherra, 2023 hafi komist skriður á málið. „Og síðan hefur þetta bara verið í ákveðnu ferli hjá okkur, við fórum í hönnunar­sam­keppni, nú er komin niður­staða úr henni, verið að vinna teikningarnar og við eigum  að fá út­boðs­gögn fyrir jarðvegs­vinnu og varðveislurýminu núna í lok mars.

Sótt fram í blindni

„Nú, svo er náttúru­lega samningurinn við ríkið einn angi af þessu og það út­hlutaði okkur á sínum tíma peningum til þess að byggja menningar­hús. Þannig að við erum náttúru­lega að fá feykna stuðning, rúmar 900 milljónir, í þetta frá ríkinu,“ heldur hann áfram.

Óhætt er að segja að Jóhanna líti þetta silfur öðrum augum. „Fyrir liggur að ríkið muni aðeins greiða 910 milljónir og ekkert meir. Allur um­fram­kostnaður fellur á sveitarfélagið. Það er líka ádeilu­efnið. Við erum fjöl­kjarna sveitarfélag og erum að stækka hratt og viljum geta staðið undir því og byggt upp grunn­stoðir sam­félagsins.“

Hún veltir þannig fyrir sér hvort kostnaðurinn við menningar­húsið muni koma niður á viðhaldi og upp­byggingu inn­viða. „Það er svona okkar helsta ádeila. Við viljum bara ábyrga fjár­mála­stjórnun og að allt sé uppi á borðinu um hvaða áhrif þessi fram­kvæmd mun hafa á reksturinn og upp­byggingu í sveitarfélaginu til framtíðar. Okkur finnst þau fara svolítið geyst og pínulítið af stað í blindni, ef svo má segja.“

Þrefalt lag af svartsýni

Auðheyrt er á odd­vitunum að himinn og haf skilja þau að í þessum efnum. „Menn geta alveg lagst í þre­falda svartsýni og sagt að þetta verði allt miklu dýrara og ef­laust verður þetta eitt­hvað dýrara en lagt var upp með. Ég held að enginn sé að reyna að draga dul á það.

Þó ekki væri nema bara vegna þess að byggingar­vísi­talan hefur hækkað um heilan helling frá 2023. En við höfum full­kom­lega efni á þessu. Við höfum þörf fyrir þetta og þetta mun bara bæta bæði aðstöðu menningar og lista í Skagafirði.“