„Eins rangt og það getur orðið“ að bankarnir hafi stungið lækkun í vasann

Í fjármálaáætlun sem Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, kynnti í síðustu viku segir að ein margra aðgerða til þess að styrkja tekjugrunn ríkissjóðs felist í því að afla viðbótarskatttekna frá fyrirtækjum í fjármálageiranum en fyrirtæki í þeim geira greiði sérstaka skatta sem lagðir eru á skuldir, laun og hagnað.

Engar upplýsingar að fá nema í grein framkvæmdastjóra

Hvergi í kynningu Daða Más né gögnum sem fylgja fjármálaáætlun er það tíundað hvernig standi til að afla þessara viðbótarskatttekna eða hversu mikilla tekna eigi að afla. Vísir óskaði fyrir helgi eftir svörum við ýmsum spurningum í þá veru og að sögn ráðuneytis Daða Más er svara að vænta í vikunni.

Þórður Snær Júlíusson, framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar, ritaði aftur á móti aðsenda grein hér á Vísi á laugardag, þar sem fyrstu upplýsingarnar um boðaðar viðbótarskatttekjur af fjármálafyrirtækjum.

„Þar er líka boðað að skattur á banka verði loksins hækkaður á ný. Það á að skila ríkissjóði um sex milljörðum króna í nýjar tekjur á næsta ári til að standa undir samneyslunni,“ skrifaði Þórður Snær.

Sagði vaxtamuninn ekkert hafa hreyfst

Þórður Snær sagði að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefði meðal annars nýtt ferðina í kórónuveirufaraldrinum til þess að lækka bankaskattinn. 

Forsvarsmenn íslensku bankanna hefðu kvartað yfir því árum saman að bankaskatturinn væri ósanngjarn, drægi úr samkeppnishæfni og gerði það að verkum að vaxtamunur, munurinn á þeim vöxtum sem bankarnir borga fyrir að fá peninga að láni og þeim vöxtum sem þeir rukka fyrir að lána einstaklingum og fyrirtækjum fjármuni, væri miklu meiri á Íslandi en annars staðar.

Bankaskatturinn hefði svo verið lækkaður myndarlega árið 2021 [það var gert árið 2020] úr 0,376 prósentum af heildarskuldum banka umfram 50 milljarða króna í 0,145 prósent án þess að vaxtamunurinn færðist neitt til.

„Þess í stað stungu bankarnir þrír ávinningnum af skattalækkuninni í vasann. Þeir notuðu hann til að auka arðsemi sína, og hluthafa sinna, en áætlað hefur verið að skattalækkunin hafi minnkað skattgreiðslur bankanna þriggja um samtals tólf milljarða króna fyrstu þrjú árin eftir að hún tók gildi, og enn meira síðan þá.“

Benedikt svarar

Benedikt Gíslason, bankastjóri Arion banka, svarar þessum skrifum Þórðar Snæs í aðsendri grein á Innherja í dag undir yfirskriftinni Stað­reyndir um banka­skatt.

„Nú stendur til að hækka skatta á fjármálafyrirtæki um 6 milljarða króna. Í umfjöllun um málið hefur því verið haldið fram að þegar bankaskattur var lækkaður úr 0,376 prósentum í 0,145 prósent hafi vaxtamunur ekki færst neitt til og bankarnir stungið ávinningnum af 12 milljarða skattalækkun í vasann. Þetta er eins rangt og það getur orðið.“

Vaxtamunurinn tæplega helmingast

Lækkun bankaskatts hafi skilað sér í minni vaxtamun til einstaklinga, þökk sé öflugri samkeppni og miklum hreyfanleika á markaði með óbundin innlán og óverðtryggð íbúðalán. Seðlabankinn hafi benti á það í riti sínu Peningamálum í ágúst 2023 að vaxtaálag á ný óverðtryggð íbúðalán miðað við innlánsvexti hefði ekki verið lægra í þeirra gögnum, sem ná aftur til ársins 2015. 

„Þessi vaxtamunur var að meðaltali 3,2% frá 2015 til 2023 (bankaskattur var þá 0,376%), en hafði lækkað niður fyrir 2% í ágúst 2023 og hefur haldist á þeim slóðum síðan. Kannanir sýna að Íslendingar eru duglegri en aðrar Evrópuþjóðir að sækja í bestu kjör með því að færa inn- og íbúðalán sín milli fjármálafyrirtækja en 21% aðspurðra hér á landi höfðu skipt um þjónustuaðila sparnaðarinnlána síðastliðin 5 ár í könnun Gallup og 17% höfðu hreyft íbúðalánið sitt.“

Fyrirtæki innheimti skatta en borgi þá ekki

Skattar á fjármálafyrirtæki hér á landi séu þegar tvisvar til þrisvar sinnum hærri en á Norðurlöndunum og í öðrum Evrópuríkjum vegna sértækra skatta. Í hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið, sem gefin var út árið 2018, hafi komið fram að starfsumhverfi íslenskra fjármálafyrirtækja kynni að valda álagi á útlánavexti, svokölluðu Íslandsálagi, sem síðar hafi verið reiknað út að næmi um einu prósentustigi. 

„Fyrirhuguð hækkun upp á 6 milljarða króna eykur þetta álag. Það er erfitt að sjá rökin fyrir þessari séríslensku nálgun og kannski rétt að minnast orða Ronald Reagan: „Þú getur ekki skattlagt fyrirtæki. Fyrirtæki borga ekki skatta. Þau innheimta skatta.““