Al­gengur mis­skilningur að há­vært fólk sé með mesta sjálfs­traustið

En svo eru það þessi dýrmætu augnablik þar sem röddin er hundsuð og við segjum það sem við meinum og gerum það sem við viljum. Þá breytist oft eitthvað og sjálfstraustið eykst. Það skal tekið fram að hér er um almennt sjálfstraust að ræða en ekki lágt sjálfsmat, sem er klínískur vandi sem þarfnast meðferðar hjá sérfræðingum. En hvað er sjálfstraust?

Hödd Vilhjálmsdóttir ræddi við sálfræðinginn Tinnu Baldursdóttur um þetta fyrirbæri sem sjálfstraust er í Íslandi í dag á Sýn í gærkvöldi.

„Sjálfstraust er í rauninni eigið mat á virði og getu í ákveðnum aðstæðum. Það er ekki beint svona, ég er frábær, heldur meira, ég get tekist á við þetta. Þannig að í stuttu máli er sjálfstraust bara að treysta sjálfum sér til þess að takast á við aðstæður, áskoranir og verkefni,“ segir Tinna en sjálfstraust er ekki meðfætt líkt og til dæmis augnlitur.

„Sjálfstraustið er ekki meðfætt.Það er meira svona eins og vöðvi sem hægt er að styrkja og þjálfa.Og með því að glíma við alls konar aðstæður,áskoranir og verkefni og upplifa að maður ráði við þau þá styrkist sjálfstraustið smám saman.“

Hvernig þekkjum við raunverulegt sjálfstraust hjá öðrum?

„Það er erfitt að alhæfa það en rannsóknir sýna samt og gefa vísbendingar um að það eru ákveðin persónueinkenni sem birtast hjá fólki sem hefur raunverulegt sjálfstraust. Og það er stöðugleiki í hegðun. Það er hvorki brugðist við með svona ýktum viðbrögðum og heldur ekki einhvern veginn í felum. Þetta fólk þarf oft ekki alltaf að fá klapp á bakið eða hughreystingu og þetta fólk er líka með raunhæft mat á sjálfu sér, hvorki vanmat né ofmat. Það tekur pláss en tekur ekki alveg allt plássið og felur sig heldur ekki.“

Það er algengur misskilningur að fólkið sem hefur hæst sé endilega með mesta sjálfstraustið því raunverulegt sjálfstraust gerir fólki kleift að bara vera og sitja vel í sjálfu sér.

Sjálfstraust getur verið neikvætt

„Við sjáum náttúrulega bara yfirborðið og ekki sjálfstalið. Þannig að það getur verið mjög gagnlegt þegar maður er að takast á við nýjar, erfiðar, ógnvænlegar, einhverjar framandi aðstæður að setja undir sig hausinn og setja upp grímuna.“

Það er sjaldnast talað um sjálfstraust í neikvæðri merkingu eða að það geti verið skaðlegt.

„Af því að svona raunverulegt sjálfstraust er rólegt og svona svolítið ákveðið og raunhæft mat á eigin getu. En ef það er talað um svona skaðlegt sjálfstraust þá er það oft eitthvað annað, svona ákveðinn varnarháttur, óstöðugleiki í einhverri hegðun. Það er stanslaust verið að óska eftir einhverju klappi á bakið eða svona staðfestingu. Eða annað sem heitir „grandiosity“ eða stórmennskuhugur.“

Með tilkomu samfélagsmiðla og gervigreindar ber fólk sig ekki lengur saman við einungis sitt nánasta umhverfi heldur heiminn allan og í sumum tilfellum ekki einu sinni raunverulegt fólk eða aðstæður. Þessi samanburður er eins og gefur að skilja hvorki raunhæfur né hollur.

„Samanburður og mikill samanburður getur ekki bara haft áhrif á sjálfstraust heldur getur það líka haft áhrif á líðan og kvíða, svo það getur haft mjög neikvæð áhrif.“