Tíma­setning efna­hags­að­gerða er lykil­at­riði

Umræða um kostnað, verðbólgu og vexti snýst eðlilega mikið um heimilin. Það er fullkomlega eðlilegt. Fjölskyldur um allt land finna fyrir hækkandi vöxtum, auknu atvinnuleysi og mikilli óvissu í efnahagsmálum.

En við verðum einnig að muna eftir fyrirtækjunum. Stórum og smáum.

Framsókn kynnti því 16. apríl sl. aðgerðir til að styðja við fyrirtækin í landinu. Ein þeirra varðar tímabundna lækkun bensínverðs. Tillagan snýst um að lækka virðisaukaskatt og kolefnisgjald á eldsneyti með tímabundinni aðgerð frá 1. maí til 1. október nk.

Þessi aðgerð er ekki aðeins hugsuð fyrir heimilin. Hún er líka hugsuð til að draga úr rekstrarkostnaði fyrirtækja sem byggja rekstur sinn á samgöngum, flutningum og daglegri notkun eldsneytis.

Ef fyrirtæki fá ekkert svigrúm til að mæta auknum kostnaði endar sá kostnaður á endanum hjá almenningi. Hann fer út í verð á vöru og þjónustu. Hann eykur verðbólguþrýsting og veikir samkeppnishæfni þjóðarinnar.

Kostnaðurinn lendir að lokum á öllum

Staðreyndin er sú að fyrirtæki um allt land finna áfram fyrir áhrifum hækkandi kostnaði aðfanga og almennrar óvissu. Við héldum fyrir nokkrum mánuðum að verðbólga og vextir væru á niðurleið. En staðan er þveröfug. Vextir eru á uppleið. Staðan er einfaldlega slæm.

Rekstrarkostnaður heldur áfram að hækka. Vaxtakjör eru fráleitt óhagstæð, bæði fyrir minni og stærri fyrirtæki og alla frumkvöðla sem hyggjast setja vörur á markað. Vextir á fyrirtækjalánum geta verið 11 til 12 prósent. Slíkt ástand er eðlilega ósjálfbært.

Fyrirtæki geta ekki endalaust hagrætt eða fundið nýjar aðferðir til að lækka kostnað. Hærra eldsneytisverð hækkar einfaldlega flutningskostnað. Hærri álögur hækka rekstrarkostnað. Sá kostnaður fer síðan út í verðlagið.

Landsbyggðin finnur þetta skýrt

Fyrirtæki í ferðaþjónustu, flutningastarfsemi, landbúnaði og fleiri greinum treysta á að kostnaður við samgöngur sé fyrirsjáanlegur og viðráðanlegur. Það virðist hægara sagt en gert. Staðreyndin er sú að hækkanir á eldsneyti og gjöldum bitna sérstaklega hart á landsbyggðinni. Þar eru vegalengdir meiri. Valkostirnir eru færri.

Landsbyggðin og fyrirtækin í landinu þurfa því meiri skilning.

Sú aðgerð að lækka kolefnisgjald auk virðisaukaskatts á eldsneyti geturein og sér gæti lækkað verðbólgu um 0,4 prósent. Það er umtalsvert. Slík lækkun getur haft áhrif á væntingar, vexti og rekstrarskilyrði víða um hagkerfið.

Fyrirsjáanleiki

En fyrirtæki þurfa ekki aðeins lægri kostnað. Þau þurfa líka meiri fyrirsjáanleika.

Heilbrigður rekstur byggir á því að hægt sé að treysta á forsendur áætlana, sjá fyrir útgjöld og taka ákvarðanir með einhverri vissu. Það er sérstaklega mikilvægt í greinum þar sem framlegð er lítil og samkeppnin hörð.

Þetta á meðal annars við um ferðaþjónustu og samgöngufyrirtæki. Þar getur ófyrirsjáanlegur kostnaður raskað rekstrinum á skömmum tíma. Fyrirsjáanleiki er því ekki óskhyggja heldur lykilatriði í heilbrigðu rekstrarumhverfi.

Ábyrgð felst líka í tímasetningu

Kolefnisgjald byggist á málefnalegum rökum. Mengun á ekki að vera gjaldfrjáls.

En ábyrg hagstjórn snýst líka um tímasetningu. Hún snýst um að skilja stöðuna sem heimili og fyrirtæki eru í hverju sinni. Þegar verðbólga er há og rekstrarkostnaður þungur er eðlilegt að grípa til tímabundinna aðgerða. Þetta á sérstaklega við nú þegar óvissa í alþjóðamálum litar alla efnahagsumræðu heimsins, hér sem annars staðar.

Höfundur er þingmaður Framsóknar.