Öryggið orðið óþægilega mikið

Verða vopnaðir verðir helstu ferðafélagar okkar í framtíðinni? Nýjar ógnir í loftferðum gera það að verkum að óþægindi ferðalanga hafa aukist til muna, sérstaklega í ferðum sem tengjast Bretlandi og Bandaríkjunum. Erfitt er að segja til um hversu lengi svo verði í pottinn búið, en nú þegar heyrast óánægjuraddir.

Eftir hrun Tvíburaturnanna hinn 11. september 2001 var allt eftirlit með farþegum og föggum þeirra aukið til muna. Íslenskir farþegar sem átt hafa leið um Bandaríkin eftir að „stríðið gegn hryðjuverkum“ hófst hafa margir hverjir kvartað undan bandarískum landamæra- og öryggisvörðum og jafnvel sakað þá um vænisýki og valdníðslu. En enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur.

Eftir atburði síðustu viku hefur öryggisgæsla á alþjóðaflugvöllum orðið svo ströng að allur handfarangur er forboðinn í flugi, utan lífsnauðsynleg lyf og barnamjólk. Farþegum er gert að geyma það litla sem leyft er um borð í glærum plastpoka. Allir skulu fara úr skónum og horfa á eftir þeim í gegnum röntgenvél. Líkamsleit á farþegum er orðin mun algengari en hún hefur verið hingað til. Og þessar varúðarráðstafanir eru ekki bundnar við Bandaríkin ein. Þær snerta alla farþega sem millilenda í Bretlandi og víðar í heiminum.

Meirihluti farþega tekur öryggisráðstöfunum með ró og langlundargeði, því þær eru þeim jú í hag. En óánægjuraddirnar heyrast einnig og gerast æ háværari. Fæstum þykir lengur sérstaklega gaman að ferðast með flugi þegar ferðalagið hefur í för með sér yfirheyrslu um persónulega hagi, líkamsleit og langa bið á mannmörgum flugvöllum. Á sumum leiðum má ekki einu sinni lesa í bók, hvað þá meira. Einn farþegi á Englandi sagði í síðustu viku að erfiðasti þáttur flugsins hefði verið sá að þurfa að sitja kyrr í átta tíma án þess að nota iPod-tæki. Annar formælti ástandinu hreint út og sagðist ætla að ganga meira í framtíðinni.

Einnig má spyrja um fríhafnirnar, sem stundum þykja hápunktur stuttra vinnuferða. Miðað við núverandi fyrirkomulag er framtíðin ekki sérlega björt hjá fríverslunarmönnum, því á mörgum flugleiðum má ekki lengur taka með sér sælgæti eða áfengi eða nokkuð annað um borð. Framtíðar­sýn flugvallarmenningar er kannski sú að vellirnir verði múraðir inni af digrum varnarveggjum og á þeim verði einungis langar raðir manna í öryggisskoðun, gætt af vörðum gráum fyrir járnum; öryggismyndvél í hverju horni.

Öryggissérfræðingar eru sammála um að við óbreytt ástand verði ekki lengi unað. Flestir vilja hafa það á tilfinningunni að þeir séu frjálsir þegnar á meðan þeir ferðast, en ekki „hugsanlegir hryðjuverkamenn“ í stöðugri rannsókn hjá fluglögreglunni.

Christopher Langton, sérfræðingur í hryðjuverkastarfsemi, telur að brátt krefjist farþegar „leyfis til að ferðast sem frjálsar manneskjur á ný“. Gæslumenn taka í sama streng og vonast til að geta beint eftirlitsaugum sínum sérstaklega að þeim flugleiðum sem hættulegar þykja og reyna að gera aðrar hættuminni flugferðir þeim mun þolanlegri á ný. Vandinn er þó sá að umferð um alþjóðaflugvelli er gífurleg á degi hverjum. Margar milljónir manna fara í hverjum mánuði um stærri velli og öryggi farþega verður, eftir sem áður, sett ofar þægindum. Því eru vonir bundnar við nýja tækni sem geti flýtt fyrir innritun og komið að einhverju leyti í stað líkams­leitar. Til er nýr tæknibúnaður sem nemur helstu gerðir sprengjuvökva, líkt og málmleitar­tæki nema málm. Þau eru hins vegar enn á tilraunastigi á flugvöllum og verða um einhverja tíð. Því er bara að bíða og vona að vökvabannið verði ekki jafn langlíft og reykingabannið.