Hindranir í veginum þó sátt sé í höfn

Utanríkisráðherrar nágrannaríkjanna Grikklands og Makedóníu undirrituðu í gær sögulegt samkomulag sem bindur enda á áratuga langa deilu um heiti síðarnefnda ríkisins. Samkvæmt samkomulaginu mun síðarnefnda ríkið, sem kallað hefur verið Fyrrum Júgóslavíulýðveldið Makedónía, heita Norður-Makedónía.

Frá því að Júgóslavía liðaðist í sundur hefur verið deilt um nafn Makedóníu. Í Grikklandi hafa menn meðal annars óttast að nágrannarnir í norðri stefni að því að sölsa undir sig Suður-Makedóníu en þar er um að ræða hérað í Grikklandi með um 2,4 milljónir íbúa. Héraðið er innan landamæra hins forna konungsríkis Makedóníu sem Alexander mikli fór fyrir öldum fyrir fæðingu Krists.

Deilan hefur meðal annars staðið í vegi fyrir því að Makedóníumenn geti fengið aðild að Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu (ESB). Grikkir eru meðal aðildarríkja beggja og hafa látið það í ljós að Makedóníu verði ekki hleypt inn meðan nafnadeilan er enn óleyst.

Sjá einnig: Makedónía fær nýtt nafn eftir 27 ára deilur

Lengst af réð ríkjum í Makedóníu flokkur þjóðernissinna sem vildi engan afslátt gefa í deilunni. Eftir þingkosningar í landinu árið 2016 var myndaður nýr meirihluti sem hafði það markmið að ná sáttum. Það tókst í liðinni viku og var samkomulagið formlega undirritað í gær.

Líkt og við var að búast eru ekki allir sáttir við sáttina. Þjóðernissinnar beggja landa hafa mótmælt niðurstöðunni á götum úti þar sem þeir telja að með því sé verið að vega að heiðri þeirra. Í fyrradag var borin upp vantrauststillaga á stjórn Alexis Tsipras en forsætisráðherrann stóð hana af sér. Tillagan var lögð fram degi eftir að þingmenn hægri flokksins Gylltrar sólarupprásar kölluðu eftir því að gríski herinn setti stjórnina af þar sem hún hefði gefið of mikinn afslátt af kröfum Grikklands.

Þingið og þjóðin

Undirritunin fór fram í gríska fiskiþorpinu Psarades, sem stendur við Prespa-vatn, um tíu kílómetrum frá landamærunum að Makedóníu. Grikkinn Nikos Kotzias og Makedóníumaðurinn Nikola Dimitrov undirrituðu sáttina en forsætisráðherrarnir Alexis Tsipras og Zoran Zaev voru viðstaddir ásamt fulltrúum Sameinuðu þjóðanna og ESB.

„Þetta er hugrakkt, sögulegt og nauðsynlegt skref fyrir þjóð okkar,“ sagði Alexis Tsipras.

Þrátt fyrir að samkomulagið sé í höfn eru enn nokkrar hindranir í vegi þess að það taki formlega gildi. Makedónska þingið þarf að samþykkja niðurstöðuna og síðan þarf að leggja hana í dóm þjóðarinnar sem hefur lokaorðið í þessum efnum. Búist er við því að þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja nafnið muni fara fram snemma á haustmánuðum.

Í kjölfarið er nauðsynlegt að hið nýja nafn verði bundið í stjórnarskrá ríkisins að kröfu Grikkja. Til að breyta stjórnarskránni þurfa tveir þriðju hlutar þingmanna að samþykkja breytinguna. 120 þingmenn eru á þinginu og eru 69 þeirra hliðhollir stjórninni. Ellefu þingmenn annarra flokka munu því þurfa að leggja blessun sína yfir breytinguna.

Það flækir málið einnig að forseti Makedóníu, Gjorge Ivanov, er svarinn andstæðingur samkomulagsins. Forsetinn hefur vald til að neita að rita undir samkomulagið sem mun þá þurfa að fara aftur fyrir þingið. Samþykki þingið tillöguna öðru sinni hefur forsetinn ekkert um það að segja.