Sumar­ævin­týri ís­lenskrar stúlku á Ítalíu breyttist í mar­tröð

Héraðsdómur í Macerata sýknaði manninn árið 2022, meðal annars á þeim forsendum að stúlkan var ekki hrein mey á þeim tíma þegar brotið átti sér stað. Dómurinn vakti hörð viðbrögð og hefur skilið eftir sig djúp spor í stjórnmála-, laga- og femínískri umræðu á Ítalíu, þar sem stjórnmálamenn, jafnréttisnefndir, samtök gegn ofbeldi og kvenréttindafrömuðir hafa fordæmt orðalag og röksemdafærslu dómstólsins.

Sagðist hafa lamast af ótta

Fjölmargir ítalskir fjölmiðlar hafa greint frá málinu eftir að dómur áfrýjunardómstólsins lá fyrir í seinasta mánuði.

Fram kemur að íslenska stúlkan, brotaþolinn í málinu, hafi komið til Ítalíu um sumarið 2019 til að fara á ítölskunámskeið. Að kvöldi 9. júlí hafi hún farið á bar ásamt vinkonu sinni og hitt þar gerandann, 25 ára ítalskan karlmann og vin hans, sem þær vinkonur höfðu áður komist í kynni við í gegnum samfélagsmiðla. Seinna um kvöldið fóru þær í bíltúr með mönnunum sem endaði á afskekktum stað. Stúlkan og gerandinn urðu síðan tvö ein eftir í bílnum þar sem þau kysstust og létu vel að hvort öðru.

Samkvæmt framburði stúlkunnar hjá lögreglu reyndi hún þegar í stað, og ítrekað, að streitast á móti þegar maðurinn vildi hafa við hana samfarir. Stúlkan tjáði lögreglu að hún hefði margsinnis beðið manninn um að hætta, sagt honum að hún vildi ekki gera neitt og að hún vildi fara heim. Kvaðst hún hafa reynt að veita mótspyrnu og reynt að öskra en var að eigin sögn lömuð af ótta. Á endanum hafi maðurinn haldið henni niðri og náð fram vilja sínum.

Stúlkan sagði vinkonu sinni og kennara sínum strax frá atvikinu og var í kjölfarið flutt á neyðarmóttöku þar sem hún lagði fram kæru á hendur manninum.

Í kjölfar lögreglurannsóknar var maðurinn úrskurðaður í stofufangelsi á meðan beðið var þess að málið væri tekið fyrir dómi.

Veitti ekki „fyllilegan mótþróa“

Í nóvember árið 2022 var maðurinn sýknaður fyrir héraðsdómi í Macerata.

Fyrir dómi hélt saksóknari því fram að stúlkan hefði látið það uppi með skýrum hætti að hún vildi ekki halda áfram og að manninum hafi verið það fulljóst. 

Maðurinn neitaði sök fyrir dómnum og hélt því fram að samfarirnar hefðu átt sér stað með samþykki stúlkunnar.

Íslenskt þjóðerni stúlkunnar var dregið upp í málflutningi verjenda mannsins, sem bentu á að það væri venja hjá „norrænum“ stúlkum að sofa hjá karlmönnum á fyrsta stefnumóti. Þá bentu þeir á að þar sem stúlkan hefði farið sjálfviljug með manninum á afvikinn stað og kysst hann þá hefði hún átt að gera sér grein fyrir „hvað myndi gerast.“

Niðurstaða dómsins var meðal annars byggð á þessum rökum; að stúlkan hefði samþykkt að fara með manninum á einangraðan stað, setið með honum í aftursætinu og kysst hann – og af leiðandi hefði hún mátt gera sér grein fyrir „hvert þær aðstæður gætu leitt“, ekki síst þar sem hún hefði áður stundað kynlíf, var þar af leiðandi ekki hrein mey og var á getnaðarvörn þegar atvikið átti sér stað.

Dómurinn tók heldur ekki tillit til þess að stúlkan var með marblett á öxlinni eftir árásina. Verjendur mannsins héldu því fram að marbletturinn gæti hafa myndast út af „sogi“ en ekki út frá því að stúlkunni hefði verið haldið niðri.

Þá kom fram í niðurstöðu héraðsdóms að stúlkan hefði ekki veitt „fyllilegan móþróa“: hún hefði ekki veitt mótspyrnu eða kallað á hjálp, og hefði ekki flúið út úr bílnum, þó svo að hún hefði auðveldlega getað opnað bíldyrnar og komist út.

Þá kom fram í niðurstöðu dómsins að ekki væri litið fram hjá því að atvikið hefði haft sálrænar afleiðingar fyrir stúlkuna en hins vegar var það mat dómsins að þessar sálrænu afleiðingar væru „vegna kynlífs sem fór öðruvísi en ætlað var.“

Saksóknaraembættið áfrýjaði niðurstöðu héraðsdóms en umræddur sýknudómur vakti hörð viðbrögð á sínum tíma, ekki síst á meðal aðgerðahópa og grasrótarsamtaka sem beita sér fyrir þolendur kynferðisofbeldis.

Segir dóminn vera skref fram á við

Þann 21. október síðastliðinn ákvað áfrýjunardómstóll í Ancona að snúa við niðurstöðu héraðsdóms í Macerata.

Fram kemur að íslenska stúlkan hafi ekki verið viðstödd á meðan málið var tekið fyrir áfrýjunardómstólnum en kvenréttindasamtök efndu til setumótmæla fyrir utan dómshúsið.

Í málflutningi sínum fyrir áfrýjunardómstólnum ítrekaði saksóknari að stúlkan hefði samþykkt „forleik“ þetta kvöld en lýst því strax yfir að hún vildi ekki ganga lengra. Maðurinn hefði af ásettu ráði gengið gegn vilja hennar.

Þá kom einnig fram í málflutningi saksóknarans að stúlkan hefði glímt við alvarlegar sálrænar afleiðingar vegna brotsins og hefði þurft að leita sér sálfræðiaðstoðar í tvö ár á eftir.

Áfrýjunardómstóllinn féllst á rök saksóknara og komst að þeirri niðurstöðu að fyrri dómstóllinn hefði beitt úreltum og lagalega ótraustum rökum. Að lokum var það niðurstaða áfrýjunardómstólsins að dæma manninn til þriggja ára fangelsisvistar.

„Réttlætið hefur náð fram að ganga. Dómurinn í gær færði okkur til baka frá miðöldum til ársins 2025“, sagði Fabio Maria Galiani, réttargæslumaður íslensku stúlkunnar, í samtali við ítalska fréttamiðilinn Sole24Ore þann 22. október síðastliðinn.

Þessi dómur er skref fram á við, það veitir skjólstæðingi mínum að minnsta kosti létti og þá fullvissu að henni hafi verið trúað.

Pólitískir og félagslegir eftirskjálftar

Málið hefur ýtt undir kröfur þess efnis að Ítalía setji skýr lög um nauðgun sem byggjast á samþykki, svipað og löggjöf sem þegar hefur verið tekin upp í nokkrum Evrópulöndum.

Fjölmargir stjórnmálamenn hafa tjáð sig opinberlega um málið við ítalska fjölmiðla eftir að dómur áfrýjunardómstólsins lá fyrir í seinasta mánuði. 

Ráðherra fjölskyldu- og jafnréttismála á Ítalíu hefur bent á að málið varpi ljósi á hvernig kynferðisofbeldi er ranglega meðhöndlað innan réttarkerfisins.

Í sameiginlegri yfirlýsingu frá þingmönnum Demókrataflokksins er dómur héraðsdóms sagður „sjokkerandi“:

Ung kona var talin ábyrg fyrir eigin nauðgun vegna þess að hún var ekki hrein mey. Ítalía þarf nauðsynlega á lögum að halda sem skilgreina samþykki á skýran og ótvíræðan hátt.

Þá segir Dusy Marcolin, forseti jafnréttisnefndar Friuli Venezia Giulia (CRPO) í yfirlýsingu:

„Þrátt fyrir sönnunargögnin var sakborningur sýknaður á þeim forsendum að „stúlkan vissi um áhættuna sem fylgdi því að vera ein í bílnum með honum“ og vegna þess að „hún hafði þegar haft kynmök.“ Réttlætir það nauðgun að hafa áður haft kynmök? Getur það að hafa þegar haft kynmök réttlætt nauðgun? Nei-ið hennar, sem hún sagði svo sannarlega, hafði augljóslega ekkert vægi. Við viljum ítreka að nei er alltaf nei, jafnvel þótt það komi á eftir jái. Þessi dómur veldur gífurlegum skaða og skapar skelfilegt fordæmi. Þetta er óásættanlegt. Við leggjum okkur fram á hverjum degi við að berjast gegn kynbundnu ofbeldi og í hvert sinn sem dómur sem þessi er kveðinn upp þá tökum við hundrað skref aftur á bak. Og það er ekki hægt, það er ekki sanngjarnt, það er ekki réttlætanlegt. Við munum ítreka þetta á landsráðstefnu forseta CRPO.“

Marta Ruggeri, þingmaður fyrir Femínísku stjörnuhreyfinguna í Marche-héraði, segir einnig í yfirlýsingu að flokkurinn fagni sakfellingunni og bætir við að fyrrum sýknudómur héraðsdóms í Macerata hafi verið „óásættanleg móðgun við reisn kvenna og hættulegt dæmi um nauðgunarmenningu sem hefur tilhneigingu til að kenna þolandanum um.“

„Meginreglan er skýr: samþykki er ekki gefið í skyn, það er veitt og það er hægt að afturkalla það hvenær sem er.“

Lögmenn gerandans í málinu hafa lýst yfir undrun sinni á dómi áfrýjunardómstólsins og halda því fram að dómurinn í Macerata hafi verið „skýr“ og „rökréttur“. Þeir hyggjast áfrýja úrskurðinum til Hæstaréttar Ítalíu (Corte Suprema di Cassazione).