Fundu spjótsodda alsetta gulli mörghundruð árum eldri en talið var mögulegt Rafn Ágúst Ragnarsson skrifar 7. desember 2025 21:58 Járnið hefur séð fífil sinn fegurri en gullið skín enn skært eftir hreinsun. Minjasafn Vestur-Sjálands Fornleifafræðingar við Minjasafn Vestur-Sjálands fundu í sumar tvo spjótsodda úr járni alsettan gulli við uppgröft skammt sunnan Slagleysu á Sjálandi. Umsjónarmaður uppgraftarins segir þetta elsta járnmun Danmerkur. Fundurinn er aukalega eftirtektarverður fyrir þær sakir að verið var að grafa upp helgidóm frá bronsöldinni. Gröfturinn fór fram við uppsprettu þar sem einhvers slags helgiathafnir fóru fram fyrir hartnær þrjú þúsund árum síðan, mörghundruð árum áður en að Danir hófu að vinna járn. Gripirnir án hliðstæðu Í viðtali við danska ríkisútvarpið segir Lone Claudi-Hansen, einn fornleifafræðinganna, að hún hafi hreinlega farið í geðshræringu við fundinn. Svo mikla raunar að hún lagði gripinn strax aftur ofan í gröf sína. Hún áttaði sig um leið á því að hún hefði fundið nokkuð einstakt, stórt járnstykki með „klikkuðum gullskreytingum“ í gröf frá því löngu áður en járnvinnsla kom til Danmerkur. „Hvernig getur allt í einu verið járn hérna inn á milli bronsaldarmuna á bronsaldaruppgraftarsvæði?“ segir hún hafa spurt sig. Við efnagreiningu kom í ljós að gripirnir væru um 2800 ára gamlir. Lone segir þá ekki eiga sér neina hliðstæðu í Evrópu. „Við finnum hreinlega ekki neitt sem jafnast á við þá. Færum til alla leið til Grikklands eða landa í Mið-Evrópu fyndum við járnspjót af svipaðri stærð og frá sama tíma. En þau eru ekki alsett gulli, þannig er þessi fundur algjörlega sérstæður,“ segir Lone. Innsýn inn í samfélag bronsaldarmanna Á síðustu áratugum hafa fundist við Boeslunde hellingur af gullmunum, armbönd og eiðbaugar úr skíragulli, sem vakti undrun margra í ljósi þess að þeir fundust allir á sama stað úti í móa. Útskýringuna telja Lone og teymi hennar hafa fundið. „Fyrir mér er alveg jafnmikilvægt að við höfum fundið menjar Gvendarbrunns frá bronsöld. Það þýðir að við getum tengt gullfundina við trúarlegar athafnir og þannig útskýrt hvernig þeir stöfluðust hérna upp í þessu túni,“ segir Lone. Gvendarbrunnurinn gefur þeim einnig tækifæri til að velta því fyrir sér hvers lags samfélag það var sem lét eftir sig allt þetta ríkidæmi. „Okkar kenning er sú að hér hafi búið auðmannaætt sem hafi haft tengingar langt út í heim. Þau munu hafa átt mikið af dýrgripum sem þau hafa á einhverjum tímapunkti fært í fórn. Það segir okkur margt um trúarbrögð bronsaldarinnar og einnig um svæðið í kringum Boeslunde sem hefur greinilega mátt sín mikils,“ segir Lone. Danmörk Fornminjar Mest lesið Maður látinn eftir líkamsárás í Breiðholti Innlent Feðgar verið handteknir í tengslum við rannsókn á manndrápi Innlent Þekkt fyrirtæki nýtt í skipulagðri glæpastarfsemi Innlent Nálar í hrekkjavökunammi reyndust vera hrekkur Innlent Skoða tengsl milli gerenda og fórnarlambsins í Breiðholti Innlent Reykur barst um sameign og vatn lak niður í næstu íbúðir Innlent „Rannsóknarnefndir verða stofnaðar“ Erlent Spörkuðu, hræktu og létu öllum illum látum Innlent Grunaðir um að skipuleggja óeirðir á Tenerife Erlent Hundi bjargað af svölum og einn fluttur á slysadeild Innlent Fleiri fréttir Yfirhalning hafi verið nauðsynleg „Rannsóknarnefndir verða stofnaðar“ Barist um samband Búlgaríu við Rússland Snerist upp í ofbeldi þegar nóttin skall á Grunaðir um að skipuleggja óeirðir á Tenerife Fengu hjörtu Akureyringa að láni í bandarísku eyðimörkinni Stjórnlagadómstóll Póllands sakar stjórnvöld um valdarán Búa sig undir þriðju helgi mótmæla Samþykkja sölu á hundruðum Patriot-flauga Skoða hvort konum hafi verið smyglað í sumarbúðir kóngafólksins „Ég hafði ekki séð fyrir mér líf eftir þessa nótt“ „Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjölmiðli Rússlands lokað „Þú ert ógeðslegur, komdu þér í form“ Hófu aftur árásir á olíuvinnslur eftir blóðbað Sveppamorðingi fær enga reynslulausn Flókið stjórnarmyndunarferli fram undan í Ísrael Sagður hafa átt í samskiptum við kínverskan njósnara Óvænt ákvörðun þingforsetans reitir vinstrimenn til reiði Tvö mannskæð slys vekja upp spurningar um öryggi Hafnar ásökunum um kosningasvindl Blóðbað á lestarpalli Krefjast enn að forsetinn verði dæmdur til dauða Þriggja daga þjóðarsorg hafin á Spáni Telja síðustu atkvæðin í Ísrael Stýrivextir óbreyttir og stutt í kosningar Skipverjar skemmtiferðaskips sitja fastir í Kambódíu Senda þúsund hermenn til Haítí eftir umsátur Kerfisvilla og mannleg mistök leitt til slyssins Fleiri gamalmenni en börn í Kína Sátu undir sögufyrirlestri Pútíns Sjá meira
Fundurinn er aukalega eftirtektarverður fyrir þær sakir að verið var að grafa upp helgidóm frá bronsöldinni. Gröfturinn fór fram við uppsprettu þar sem einhvers slags helgiathafnir fóru fram fyrir hartnær þrjú þúsund árum síðan, mörghundruð árum áður en að Danir hófu að vinna járn. Gripirnir án hliðstæðu Í viðtali við danska ríkisútvarpið segir Lone Claudi-Hansen, einn fornleifafræðinganna, að hún hafi hreinlega farið í geðshræringu við fundinn. Svo mikla raunar að hún lagði gripinn strax aftur ofan í gröf sína. Hún áttaði sig um leið á því að hún hefði fundið nokkuð einstakt, stórt járnstykki með „klikkuðum gullskreytingum“ í gröf frá því löngu áður en járnvinnsla kom til Danmerkur. „Hvernig getur allt í einu verið járn hérna inn á milli bronsaldarmuna á bronsaldaruppgraftarsvæði?“ segir hún hafa spurt sig. Við efnagreiningu kom í ljós að gripirnir væru um 2800 ára gamlir. Lone segir þá ekki eiga sér neina hliðstæðu í Evrópu. „Við finnum hreinlega ekki neitt sem jafnast á við þá. Færum til alla leið til Grikklands eða landa í Mið-Evrópu fyndum við járnspjót af svipaðri stærð og frá sama tíma. En þau eru ekki alsett gulli, þannig er þessi fundur algjörlega sérstæður,“ segir Lone. Innsýn inn í samfélag bronsaldarmanna Á síðustu áratugum hafa fundist við Boeslunde hellingur af gullmunum, armbönd og eiðbaugar úr skíragulli, sem vakti undrun margra í ljósi þess að þeir fundust allir á sama stað úti í móa. Útskýringuna telja Lone og teymi hennar hafa fundið. „Fyrir mér er alveg jafnmikilvægt að við höfum fundið menjar Gvendarbrunns frá bronsöld. Það þýðir að við getum tengt gullfundina við trúarlegar athafnir og þannig útskýrt hvernig þeir stöfluðust hérna upp í þessu túni,“ segir Lone. Gvendarbrunnurinn gefur þeim einnig tækifæri til að velta því fyrir sér hvers lags samfélag það var sem lét eftir sig allt þetta ríkidæmi. „Okkar kenning er sú að hér hafi búið auðmannaætt sem hafi haft tengingar langt út í heim. Þau munu hafa átt mikið af dýrgripum sem þau hafa á einhverjum tímapunkti fært í fórn. Það segir okkur margt um trúarbrögð bronsaldarinnar og einnig um svæðið í kringum Boeslunde sem hefur greinilega mátt sín mikils,“ segir Lone.
Danmörk Fornminjar Mest lesið Maður látinn eftir líkamsárás í Breiðholti Innlent Feðgar verið handteknir í tengslum við rannsókn á manndrápi Innlent Þekkt fyrirtæki nýtt í skipulagðri glæpastarfsemi Innlent Nálar í hrekkjavökunammi reyndust vera hrekkur Innlent Skoða tengsl milli gerenda og fórnarlambsins í Breiðholti Innlent Reykur barst um sameign og vatn lak niður í næstu íbúðir Innlent „Rannsóknarnefndir verða stofnaðar“ Erlent Spörkuðu, hræktu og létu öllum illum látum Innlent Grunaðir um að skipuleggja óeirðir á Tenerife Erlent Hundi bjargað af svölum og einn fluttur á slysadeild Innlent Fleiri fréttir Yfirhalning hafi verið nauðsynleg „Rannsóknarnefndir verða stofnaðar“ Barist um samband Búlgaríu við Rússland Snerist upp í ofbeldi þegar nóttin skall á Grunaðir um að skipuleggja óeirðir á Tenerife Fengu hjörtu Akureyringa að láni í bandarísku eyðimörkinni Stjórnlagadómstóll Póllands sakar stjórnvöld um valdarán Búa sig undir þriðju helgi mótmæla Samþykkja sölu á hundruðum Patriot-flauga Skoða hvort konum hafi verið smyglað í sumarbúðir kóngafólksins „Ég hafði ekki séð fyrir mér líf eftir þessa nótt“ „Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjölmiðli Rússlands lokað „Þú ert ógeðslegur, komdu þér í form“ Hófu aftur árásir á olíuvinnslur eftir blóðbað Sveppamorðingi fær enga reynslulausn Flókið stjórnarmyndunarferli fram undan í Ísrael Sagður hafa átt í samskiptum við kínverskan njósnara Óvænt ákvörðun þingforsetans reitir vinstrimenn til reiði Tvö mannskæð slys vekja upp spurningar um öryggi Hafnar ásökunum um kosningasvindl Blóðbað á lestarpalli Krefjast enn að forsetinn verði dæmdur til dauða Þriggja daga þjóðarsorg hafin á Spáni Telja síðustu atkvæðin í Ísrael Stýrivextir óbreyttir og stutt í kosningar Skipverjar skemmtiferðaskips sitja fastir í Kambódíu Senda þúsund hermenn til Haítí eftir umsátur Kerfisvilla og mannleg mistök leitt til slyssins Fleiri gamalmenni en börn í Kína Sátu undir sögufyrirlestri Pútíns Sjá meira