Hjá lækninum: Pikk, pikk, pikk og klikk, klikk, klikk

Í staðinn fyrir að vera pikkfastur í að pikka á lyklaborðið í tölvunni. Til að skrá skýrsluna. Söguna. Búa til skrá yfir heimsóknina.

Því jú, við viðurkennum það bara; svona eru læknaheimsóknir löngu farnar að þróast í að vera:

Við sitjum fyrir framan lækninn, sem situr fyrir framan tölvuna en reynir að gera hvoru tveggja í senn; að hlusta og ræða við okkur en líka að sjá til þess að allar upplýsingar um heimsóknina okkar og það sem mögulega þarf í kjölfarið, svo sem lyf eða vottorð, séu rétt skráðar líka.

Á slæmri íslensku kallast þetta að múltí-taska.

Þessu samhliða heyrum við af því að álagið á lækna og annað heilbrigðisfólk sé alltaf að aukast og kostnaður sé að verða meiri. Biðlistar eða almenn bið eftir tímum og þjónustu eru víða að lengjast.

„Tíminn sem ég hef samt núna með skjólstæðingum er allt annar og meiri nú en áður!“ segir Ívar Elí Sveinsson læknir á heilsugæslunni á Kirkjusandi og skælbrosir. Enda einn þeirra sem nú eru farnir að nýta sér gervigreindartalgreinina Skríbuna eins og nokkrir aðrir fjölbreyttir aðilar innan heilbrigðiskerfisins.

Í Atvinnulífinu í dag og á morgun fjöllum við um nýsköpun í heilbrigðisþjónustu.

Læknirinn hlustar, gervigreindin skráir

Fyrirtækið Careflux var stofnað í ársbyrjun 2024. Stofnendur eru Steindór Ellertsson, sérnámslæknir í heimilislækningum og doktor í læknavísindum og nú framkvæmdastjóri Careflux, Stefán Ólafsson, lektor við tölvunarfræðideild HR og Hrafn Loftsson, dósent við tölvunarfræði HR.

Careflux vinnur nú að tveimur gervigreindarkerfum. Annars vegar kerfinu Merkúr, sem sér um að lesa, flokka og greina hafsjó skilaboða sem berast Heilsuveru, sem sparar heilmikinn tíma og tryggir að fólk fær mun hraðari þjónustu en ella.

Hins vegar er það Skríban, kerfi sem umbreytir samtölum starfsmanna og skjólstæðinga þannig að samantektir í formi sjúkraskráa verða til í samræmi við þær leikreglur sem gilda í íslensku heilbrigðiskerfi, til dæmis með tilliti til persónuverndar, öryggis eða nákvæmni.

„Þetta léttir ekki aðeins á verklegu álagi heldur líka því andlega,“ segir Ívar og útskýrir hvernig skrifræðið sem læknar búa við í starfi eykur líka á hið ósýnilega andlega álag.

Því þótt það sé með trega að maður snúi sér frá sjúklingnum og að tölvuskjánum hvílir það alltaf á lækninum á meðan samtalið fer fram að hann þurfi að passa að skrá allar upplýsingar réttilega inn í kerfið.“

Að svona mikill tími fari í skrifræði í hverri heimsókn er þó víða erlendis löngu liðin tíð.

„Í Bandaríkjunum þekkist það varla lengur að læknir sé sjálfur að skrá upplýsingar inn í kerfið. Talgreinir hefur verið nýttur í mörg ár þar.“

Klikkið og pikkið sem hverfur

Við skulum búa til ímyndaða heimsókn til heimilislæknisins.

Starfsmaður í versluninni X hittir lækni og biður um veikindavottorð vegna flensu. Læknirinn skoðar sjúklinginn, ákveður að skrifa upp út púst ásamt hóstastillandi sem viðkomandi á að taka samkvæmt leiðbeiningum í nokkra daga. Til viðbótar gefur læknirinn út veikindavottorð.

Til þess að ná öllu ofangreindu, og það innan tímarammans sem læknirinn hefur, reynir læknirinn að slá inn upplýsingar í kerfið um leið og samtalið fer fram, eða strax á eftir.

Fyrir ímyndaða dæmið okkar þýðir þetta:

Læknirinn skráir sjúkdómseinkenni viðkomandi. Hann skráir dagsetningar og upplýsingar fyrir veikindavottorð og dagsetningar fyrir hverja tilvísun í lyfjagátt.

Allt þetta þýðir:

Pikk, pikk, pikk til að skrá.

Klikk, klikk, klikk til að samþykkja.

Það sorglega er þó það sem læknirinn segir næst.

Samt er það í raun sjúklingurinn sjálfur sem maður hefur mestan áhuga á að einbeita sér að, en ekki skrifræðið sem fylgir því að starfa sem læknir.“

Ívar segir það til dæmis staðreynd að það að skrá ekki upplýsingar nánast jafnóðum í kerfið þegar sjúklingar eru í heimsókn þýðir að læknar séu fljótt komnir á eftir áætlun í almennt þétt skipaðri dagskrá.

Ívar segir Skríbuna auðvitað ekki óskeikula en gervigreindin geti líka verið liður í því að tryggja ákveðið öryggi.

„Í tveggja manna tali þarf ekki mikið til að einhverjar upplýsingar skolist til. Gervigreindin skráir hins vegar allt sem sagt er, sem þýðir að ef til dæmis sjúklingur segir eitthvað sem læknir nær ekki að fanga grípur kerfið það og skráir en læknirinn fer yfir skráninguna og ýmist leiðréttir eða samþykkir.“

Enn stærri tækifæri

Ívar segir það seinni tíma mál að þróa Skríbu þannig að hún geti gert enn fleira.

„Til dæmis að greina einkenni sjúkdóma.“

Sú tækni sé þegar í notkun víða erlendis.

„Í Bandaríkjunum er meira að segja byrjað að gera tilraunir með gervigreind sem sjúkdómsgreinir ekki aðeins með því að skrá orð og upplýsingar úr viðtali, heldur styðst hún líka við tónblæ og tilfinningar sem koma fram í viðtölunum.“

Hjá Careflux sé keppikeflið hins vegar að koma Skríbu í notkun hjá sem flestum heilsugæslum og þróa hana áfram í samvinnu við notendur.

„Við erum að nota hana núna með læknum, sjúkraliðum og hjúkrunarfræðingum.“

Tækifærin til hagræðingar eru mikil. Allt sem létti á álagi endi með að sparast sem kostnaður.

„Þú getur ímyndað þér tímasparnaðinn sem það gæti verið fyrir stór símaver eins og 1700-símann ef gervigreindin myndi sjá um að skrá niður öll samtöl svo starfsfólkið þar geti meira einbeitt sér að samtölunum við skjólstæðinga en ekki kerfið sem slíkt.“

Að þróun Skríbunnar standa að mestu heilbrigðismenntað fólk en það eru auk Ívars Alexander Elfarsson, sérfræðingur í heimilislækningum, Sigurður Gunnar Njálsson forritari og Eygló Einarsdóttir hjúkrunarfræðingur.

Auk stofnendanna Steindórs og Hrafns.

„Sem læknir er Steindór sérmenntaður í gervigreind og upphaflega hitti ég hann til að ræða almennt um hvernig gervigreindin gæti nýst í störfum lækna í framtíðinni,“ segir Ívar þegar hann rifjar upp sína fyrstu aðkomu að verkefninu.

„Fljótt vorum við búnir að steingleyma að ætlunin væri almennt spjall og gleymdum okkur þess í stað að ræða hvernig gervigreindin gæti sparað okkur verulegan tíma og álag sem læknar alla daga að skrá svona mikið magn af upplýsingum í kringum hvern sjúkling.“

Þegar heilbrigðisráðuneytið reið á vaðið með nýsköpunarhraðal í samstarfi við KLAK, var ákveðið að Careflux myndi tefla fram Skríbunni sem nýsköpunarverkefni.

„Sem var frábært því við vorum ekki aðeins að skerpa á því verkefni heldur upplifðum við líka hversu mikil gróska er í heilsutengdri nýsköpun á Íslandi,“ segir Ívar og nefnir dæmi um vörur og þjónustu sem kynnt voru á hraðlinum.

„Á heilsugæslunni á Kirkjusandi erum við til dæmis þegar að nota kerfi frá LifeTrack og BATA-meðferðarkerfið sem Rekovy er að þróa.“

Vandinn sé því ekki gróskan eða tækniframfarirnar.

Heldur frekar kerfið sem slíkt.

Ég er alla vega ekki að búast við neinni byltingu í heilbrigðiskerfinu vegna þess að regluverkið sjálft er ekki að ná að hlaupa eins hratt og tækniframfarirnar sjálfar.“

Þetta sé nú þegar farið að skapa vandamál og tafir og Careflux sé einn þeirra aðila í nýsköpun sem séu að verða fyrir því.

Ívar segir stjórnvöld þó meðvituð um breytingarnar fram undan. Nú þegar sé til dæmis hópur að vinna að stafrænni heilsu sem framtíðarstefnu fyrir Ísland.

„Heildarstefna tekur hins vegar langan tíma og því þarf að reyna að finna leið til að leysa úr málum á meðan verið er að móta heildarstefnuna.“

Að þessu sögðu segir Ívar það samt mikilvægt að allt tengt gervigreind og nýsköpun fylgi eftir reglum í hvívetna, til dæmis varðandi persónuvernd.

„Við byrjum til dæmis alltaf á því að fá skriflegt samþykki hjá skjólstæðingum um að það megi taka samtalið upp,“ útskýrir Ívar þegar hann lýsir notkuninni á Skríbu.

„Hraðinn er hins vegar orðinn þannig í nýsköpun og tækni að ef Ísland á ekki að dragast enn lengra aftur úr þarf að finna einhverja einfaldari leið til að tryggja hraðari framgang. 

Að nýsköpunaraðilar þurfi að tala við mjög margar stofnanir fyrir hina einföldustu hluti er dæmi um hvernig regluverkið er líklegt til að hægja á þeim tækifærum sem nú þegar eru til staðar til að létta á heilbrigðiskerfinu.“