Daði Már og mann­auðsmálin

Það hefur sjaldan verið jafn mikilvægt og nú að ræða mannauðsmál ríkisins af yfirvegun og ábyrgð. Þrátt fyrir það er fjármálaráðherrann, Daði Már Kristófersson, á vegferð sem virðist fremur byggja á óljósri hugmyndafræði út frá samtölum við einsleitan hóp og persónulegri reynslu af stjórnun, frekar en samráði og raunverulegum gögnum. Það er mikil einföldun að halda að töfralausnin á mannauðsvanda ríkisins sé að veikja réttindi opinberra starfsmanna með frumvarpi um að afnema áminningarskylduna. Þessi þankagangur er mikið áhyggjuefni.

Það er auðvelt að tala um sveigjanleika og „markaðslausnir“ en mun erfiðara að takast á við raunveruleg mannauðsmál sem krefjast vandaðrar stjórnsýslu. Þetta felur í sér að tryggja góð samskipti, forvarnir, stuðning og faglega uppbyggingu heilt yfir alla stjórnsýsluna. Slíkar fjárfestingar kosta tíma og fjármuni en skila sér margfalt í minni starfsmannaveltu og betri þjónustu.

Oft gleymist í umræðunni hversu reglulegar skipulagsbreytingar eru hjá hinu opinbera. Já, skipulagsbreytingar geta verið nauðsynlegar en hversu oft á að stokka upp leikreglurnar í sumum stofnunum? Stöðug óvissa um næstu endurskipulagningu skapar mikið álag á starfsfólk, sem bætist ofan á álag vegna manneklu á sumum vinnustöðum ríkisins. Þetta álag og óvissa getur grafið undan öryggi og starfsanda vinnustaðarins.

Sameyki er í sérstakri stöðu, við eigum bæði stóra hópa sem falla undir áminningarskyldu í gegnum lög eða kjarasamninga og hópa sem gera það ekki. Við sjáum skýran mun á vinnustöðum þar sem réttindi og ferlar eru tryggðir og vinnustöðum þar sem áminningarskyldan á ekki við. Það er ekki tilviljun að við heyrum ítrekað frá félagsfólki sem hefur misst vinnuna án nokkurs fyrirvara, án samtals og stundum án fullnægjandi skýringa. Slíkt gerist stundum eftir að starfsmenn hafa bent á óeðlilega stjórnun, brot á kjarasamningum eða slæma meðferð fjármuna. Þessi framkoma er ekki ásættanleg í opinberri stjórnsýslu sem á að byggja á jafnræði, fagmennsku og vandaðri málsmeðferð, í samræmi við m.a. meginreglur stjórnsýsluréttar.

Það þarf vart að taka fram að margir stjórnendur eru til fyrirmyndar, vinna af heilindum og þekkja lögbundin réttindi opinberra starfsmanna, en það er ekki þeirra vegna sem verið er að breyta lögunum. Vandamálið er hinn hópurinn, þeir sem misnota vald sitt, þekkja ekki lögin og fara því ekki eftir þeim. Þessum stjórnendum á ekki að veita enn meira svigrúm, þar sem slík völd geta grafið undan réttaröryggi starfsmanna og farið gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttar.

Stjórnendur þurfa ekki meiri völd – heldur skýr verkfæri, aðhald og raunverulegan stuðning í mannauðsmálum. Allir þurfa að vinna eftir sömu leikreglum og þarna getur ríkið gert betur. Mikilvægt er að tryggja samræmi og jafnræði í framkvæmd, t.d. með markvissri fræðslu til stjórnenda um reglur starfsmannalaga og stjórnsýsluréttar.

Ríkisstjórn sem vill bæta opinbera þjónustu á ekki að byrja á að rýra réttindi starfsfólks. Hún á að byrja á sjálfri sér, til dæmis með því að tryggja að einföld grunnatriði eins og regluleg starfsmannasamtöl séu skylda hjá öllum stofnunum. Við vitum mikilvægi þeirra – ekki af því að okkur finnst það, heldur vegna gagna. Í mannauðskönnuninni Stofnun ársins, einni stærstu og áreiðanlegustu mannauðskönnun landsins, kemur ár eftir ár skýrt fram að slík samtöl eru einn mikilvægasti grunnþáttur heilbrigðrar vinnustaðamenningar.

Því miður getur sú staða komið upp í haust að kjarasamningar verði í uppnámi. Hvernig hyggst ríkisstjórnin ætla að bregðast við því? Það er varlega orðað að segja að þetta útspil muni flækja það samtal verulega.

Þess vegna segjum við skýrt: Við munum ekki sitja hjá á meðan réttindum opinberra starfsmanna er fórnað fyrir pólitíska hugmyndafræði studda af hagsmunasamtökum sem hafa undanfarið verið að grafa undan opinberu starfsfólki með dylgjum, ómálefnalegum áróðri og beinni aðför að réttindum þess sem bundin eru í lög. Ef ráðherra heldur áfram á þessari braut verður því mætt af festu.

Höfundur er formaður Sameykis stéttarfélags í almannaþjónustu.