Skert þjónusta sem kostar meira. Ís­lenska leiðin…

Undanfarna mánuði hef ég kynnst heilbrigðiskerfinu okkar töluvert betur en ég hefði kosið að gera í lífinu. Fyrir tæpu ári greindist ég með erfitt krabbamein, fór í gegnum lyfja- og geislameðferðir í Reykjavík og svo var meinið skorið í burtu í tólf tíma skurðaðgerð á Karolinska í Svíþjóð. Um var að ræða sérhæfða aðgerð þar sem meltingarveginum var breytt til frambúðar. Fólk lendir í ýmsu og þetta féll mér í skaut að takast á við. Margir sjá það verra. Í kjölfarið á þessu hef ég verið í endurhæfingu og vikulegum aðgerðum til að halda fæðuvegi opnum, en þær aðgerðir voru framkvæmdar á Sjúkrahúsinu á Akureyri þar til fyrir skemmstu. Nú flýg ég til Reykjavíkur einu sinni í viku til að fá þetta framkvæmt, þar sem sérfræðingurinn á SAk sagði upp í kjölfar þess að ferliverkasamningum (“gerviverktöku”, eins og fjármálaráðuneytið kaus að lýsa fyrirkomulaginu við sérgreinalækna á SAk) var sagt upp.

Það grátlega er að læknirinn sem hefur framkvæmt aðgerðina færði starfsemi sína yfir á Læknastofur Akureyrar og getur ekki lengur sinnt aðgerðum á SAk eftir uppsögnina. Allir sjúklingar á SAk sem þurfa þjónustu meltingarskurðlækna þurfa því nú að fara til Landspítala. Góðu fréttirnar eru þó þær að á báðum stöðum mætir manni yndislegt starfsfólk sem er að vinna sína vinnu af miklum vanefnum við erfiðar aðstæður.

Eftir að þjónustunni var hætt á SAk (sem er lögbundið vara-sjúkrahús LSH og sérgreina – og kennslusjúkrahús) fór ég kynna mér betur hvað fælist í þessum nýja veruleika.

Fljótlega hnaut ég um greinar sem formaður Læknafélags Íslands, Steinunn Þórðardóttir, hafði skrifað og lýsti ómöguleguástandi og einnig grein eftir Friðbjörn Sigurðsson, sem talaði um “djúpstæðakrísu” Ástandið virðist bara hafa versnað síðan þessar greinar voru skrifaðar á síðasta ári og enn djúpstæðari “krísa” sé uppi og staðan enn meira “ómöguleg” (báðar greinar í fyrstu athugasemd). Einnig varð á vegi mínum skýrsla sem tveir læknar á SAk, áðurnefndur Friðbjörn og Guðjón Kristjánsson, skrifuðu til þáverandi heilbrigðisráðherra í nóvember 2024. Niðurstaða skýrslunnar var sú að unnt væri að spara ríkissjóði umtalsverða fjármuni með því að skerða ekki sérfræðilæknaþjónustu á SAk. Gæti virkilega borgað sig að Sjúkratryggingar (ríkið/skattreiðendur) greiddu fyrir 25-30 þúsund ferðir frá Akureyri til Reykjavíkur til að sækja þangað læknisþjónustu sem í mörgum tilvikum væri hægt að framkvæma á SAk? Samkvæmt upplýsingum frá Sjúkratryggingum Íslands voru greiddar að jafnaði 48.000 krónur vegna ferðakostnaðar alls 24.524 ferða, eða alls ríflega 1.2 milljarður árið 2024. Ótalinn er kostnaður vegna aðstandenda, uppihalds, vinnutaps, umhverfisáhrifa etc etc.

Skert þjónusta sem kostar meira er ekki góður “díll” fyrir neinn.

Þótt hagfræðinga greini á, eins og dæmin sanna undanfarið, er óumdeilt að þjóðhagslegur kostnaður er margfaldur þeirrar upphæðar sem “bara” fellur til vegna ferða til LSH eða á einkastofur í Reykjavík. Óhætt er að reikna með að raun-kostnaðurinn nemi á bilinu 2.8 – 4.0 milljarðar árlega og því síst oftalinn í skýrslu læknanna.

Með hverri ferð sem að óþörfu er farin suður tapar samfélagið meiru. Kostnaður vex að óþörfu og Sjúkrahúsið á Akureyri holast að innan. Það hættir enda að standa undir nafni sem vara-sjúkrahús þjóðarinnar. Uppeldis- og menntastofnun heilbrigðisstarfsfólks, eins og lögbundnu hlutverki þess er lýst. Áætlanir um nýbyggingu við SAk virðast skrítnar í ljósi þess að sífellt meir er hoggið af grunnþjónustu spítalans.

Að afleggja þjónustu tekur enga stund, en að byggja upp viðeigandi þjónustu kostar tíma, peninga, blóð, svita og tár.

Í fréttum undanfarna daga höfum við horft upp á enn einn hryggðarmarsinn í málefnum LSH, á meðan það er helst að frétta að norðan að forstjórinn er hættur og spítalinn keyrir á verulega skertum afköstum, faglega og fjárhagslega. Það má skiljast að Landspítalinn hafi síst svigrúm til að taka við auknum fjölda sjúklinga og því vart til að bæta hinn margumtalaða fráflæðisvanda, að ferja þangað sífellt fleiri sjúklinga af landsbyggðinni sem undir eðlilegum kringumstæðum væri hægt að sinna á heimaslóð.

Starfsfólk SAk, stjórnendur og síðan íbúar upptökusvæðis spítalans eru ekki í fimm mínútna göngufjarlægð frá ráðuneytinu. Það er ekki í kallfæri í snöggan bolla til að ræða aðsteðjandi verkefni eða vandamál við ráðherra heilbrigðismála eða manninn með veskið, fjármálaráðherra. Getur verið að niðurskurðarkrafan sé einfaldari á fólk sem þú hittir ekki í Bónus eða á sinfóníutónleikum í Hörpu? “Out of sight – out of mind” myndu Bretar orða það…

Akureyri, höfuðborg raunhagkerfisins, getur ekki unað því að sífellt sé mulið undan stoðum hennar með líknandi meðferð á öllum sviðum opinberrar innviðauppbyggingar. Það er sama hvort horft er til sjúkrahússins, alþjóðaflugvallarins eða háskólans, allt eru þetta nútímainnviðir sem gera Akureyri og landsbyggðina að ákjósanlegri valkosti fyrir fjölskyldur og fyrirtæki. Allt eru þetta opinberir innviðir sem bera vitni slæmri meðferð opinbers fjár, þar sem aurinn er sparaður á meðan krónunnni er kastað.

Höfundur er viðskiptafræðingur, flugmaður og áhugamaður um bætt mannlíf um land allt.