Frádráttarbært dýraníð

Jón Kaldal skrifar 19. mars 2026 12:02

Það var gott að hlusta á Hönnu Katrínu Friðriksson atvinnuvegaráðherra í kvöldfréttum RÚV í gærkvöldi. „Við þurfum einfaldlega að svara kalli tímans þegar kemur að því hvernig við umgöngumst dýr og það verður markmiðið með þessari endurskoðun,“ sagði Hanna Katrín.

Það er frábært að ráðherra ætli að beita sér fyrir þessari endurskoðun. Hún hefði átt að fara fram fyrir löngu.

Að segja og gera

Nú þarf hins vegar að beina þeirri spurningu til ráðherra ⸺ og er hér með gert ⸺ hvort þessi endurskoðun eigi bara við um sum dýr og hvort það sé þá í lagi að fara illa með önnur dýr?

Eldislax sem var fjarlægður úr Hrútafjarðará eftir að hafa sloppið úr sjókví á sunnanverðum Vestfjörðum. Áverkarnir eru að völdum ómeðhöndlaðs lúsasmits.

Þegar lagt er mat á frammistöðu stjórnmálamanna borgar sig alltaf að líta til þess sem þeir gera frekar en að hlusta bara á hvað þeir segja.

Og hvað hefur Hanna Katrín gert? Í desember lagði hún fram drög að nýjum lögum um lagareldi þar sem velferð eldislaxanna var veitt svo lítil athygli að samtök dýralækna sem starfa fyrir iðnaðinn sögðu í umsögn sinni: „Það vekur undrun okkar að svo lítil áhersla sé sett á velferð og heilbrigði eldisstofns í drögum að frumvarpi um lög um fiskeldi.“

Svona var ástandið á um 1,7 milljón eldislaxa í sjókvíum Arnarlax og Arctic Fish í Tálknafirði haustið 2023 eftir að fyrirtækin misstu tök á laxalús i kvíunum.

Drög Hönnu Katrínar eru nú orðin að frumvarpi sem var dreift til þingmanna síðastliðinn mánudag, tveimur dögum áður en hún sagði í fréttum RÚV að það þyrfti „að svara kalli tímans þegar kemur að því hvernig við umgöngumst dýr.“

Því kalli er ekki svarað í frumvarpinu um lagareldi. Þvert á móti.

„Affallagjald“

Ef frumvarp atvinnuvegaráðherra verður að lögum fá sjókvíaeldisfyrirtækin áfram að stunda sitt dýraníð á iðnaðarskala gegn því að greiða það sem ráðherra nefnir „affallagjald“. Það gjald má svo, samkvæmt frumvarpi hennar, telja fram sem rekstrarkostnað og er því frádráttarbært frá tekjuskatti fyrirtækja.

Myndin sýnir austfirskan eldislax með vetrarsár. Sjókvíaeldisfyrirtækið Kaldvík starfar á Austjörðum. Matvælastofnun sektaði fyrirtækið í fyrra fyrir brot á dýravelferðarlögum og kærði það til lögreglu fyrir brot á sömu lögum í öðru mun umfangsmeira máli. Þeirri rannsókn er enn ólokið.

Við hjá Íslenska náttúruverndarsjóðnum vonum innilega að Alþingi taki þetta frumvarp atvinnuvegaráðherra og geri á því grundvallarbreytingar. Útgáfan sem var skilað til þingsins er klæðskerasniðin að hagsmunum sjókvíeldisfyrirtækjanna á kostnað náttúru Íslands, lífríkisins, afkomu bændafjölskyldna sem treysta á tekjur af sjálfbærum stangveiðum og eldislaxanna sem þjást í kvíunum.

Með öðrum orðum, fullkomin tímaskekkja. Þetta frumvarp má ekki verða að lögum í óbreyttri mynd.

Höfundur er talsmaður Íslenska náttúruverndarsjóðsins.