Kvótinn: Þriðji val­kosturinn

Við eigum sjóinn. Það er ekki skoðun – það er dómur Hæstaréttar. Auðlindin er sameign þjóðarinnar. Kvótinn sem var úthlutað var á sínum tíma er afnotaréttur, ekki eignarréttur. Ríkið veitti hann – ríkið getur því tekið hann til baka.

Með sanngirni. Með aðlögunartíma. Með lýðræðislegri ákvörðun.

Lagaramminn er þegar til staðar. Dómstólar hafa staðfest að ríkið megi breyta kerfinu – þeir hafa bara sagt að gera verði það af virðingu. Og það er einmitt það sem við getum gert.

„En þetta yrði okkur svo dýrt!“

Já, þetta yrði kostnaðarsamt. En við höfum fordæmi fyrir því hvað svona nokkuð kostar. Í Makríldeilunni kröfðust sjávarútvegsfyrirtækin milljarða – en fengu miklu minna. Þáverandi fjármálaráðherra lagði þá fram tillögu um að sjávarútvegurinn sjálfur fjármagnaði bæturnar með tímabundnu gjaldi. Það frumvarp varð ekki að veruleika, en hugmyndin er algjörlega frábær hjá Bjarna Ben – og hún er sjálfur lykillinn.

Ef við viljum endurheimta kvótann, þá gerum við það vitanlega svona: Látum þau greiða fyrir umstangið, sem hafa notið góðs af kerfinu.

Ekki skattgreiðendur. Ekki heilbrigðiskerfið. Heldur þá milljarðasjóði sem hafa safnast í vasa kvótaeiganda í þrjá áratugi.

Við erum frjáls til athafna – en mikið hafa stjórnvöld á sig lagt, svo við mættum gleyma því!

Hver vill passa okkur? Við pössum okkur sjálf!

Það er djúpt umkomuleysi sem býr í hjörtum okkar Íslendinga og inngróin tilfinning fyrir því að við þurfum alltaf að hafa yfir okkur aðrar þjóðir í hlutverki foreldra. Þannig hefur það verið, en þess gerist ekki lengur þörf. Ísland er fullvaxta.

Við höfum átt allskonar foreldra: Dani, Breta, Bandaríkjamenn, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Brussel – og um alllangt skeið líka innlendu yfirboðarana: kvótaeigendur.

En frelsi er meðfætt. Það býr í okkur. Við erum frjáls til að taka aðrar og betri ákvarðanir. Við gleymdum því bara af því að okkur hefur verið sagt í meira en 30 ár að frelsi væri ekki valkostur fyrir Íslendinga. Að reglum væri ekki hægt að breyta og því gætum við bara ekkert gert!

Það eru ósannindi. Margtuggin ósannindi virðast sönn ef þau eru endurtekin nógu oft. Nú þurfum við að rifja upp, hvað er raunverulegt og hvað ekki.

Hvernig förum við að? Við gerumst innheimtumenn!

Við þurfum ekki nýjan stjórnmálaflokk. Við þurfum ekki nýja stjórnmálaforingja. Við þurfum bara að muna að valdið er enn hjá þjóðinni. Við höfum meira að segja ágætis stjórnsýslulög sem munu hjálpa við framkvæmdina.

Heimildir til þjóðaratkvæðagreiðslu eru til staðar í stjórnarskránni. Lítil prósenta kjósenda getur krafist þess að frumvarp um endurheimt auðlinda fari í þjóðaratkvæði.

Sveitarfélögin geta tekið afstöðu og lagt þrýsting á Alþingi. Þau eiga þegar mikið undir kvótakerfinu vegna byggðasjónarmiða – sveitarfélögin geta krafist breytinga.

Við þurfum einfaldlega að tala okkur saman. Á heimilum okkar, vinnustöðum, á netinu. Ef við rifjum það upp í sameiningu, að þriðji valkosturinn er raunverulegur, þá mun það rifjast upp fyrir öðrum að það ER ennþá raunverulegur möguleiki, að endurheimta kvótann!

Nú er rétti tíminn – nú er lag!

Langbesti kosturinn fyrir landsmenn

Gamli heimurinn – kvótakerfið, regluverkið sem við kusum aldrei, stjórnsýslan sem þrefaldaðist á meðan við rifumst – sá heimur er ekki aðlaðandi. Hann virkar ekki fyrir allan þorra almennings. Við þurfum ekki að vera meðvirk með þeirri súru veröld stundinni lengur.

Við getum endurheimt auðlindirnar. Við getum ráðstafað þeim eins og frjálst fólk. Við getum byggt upp samfélag þar sem raddir almennings vega þyngra en launaseðlar lobbista og embættismanna.

Þetta er ekki fjarlægur draumur. Þetta er lagalegur, raunhæfur og þegar mögulegur valkostur.

Spurningin er því ekki hvort við getum – spurningin er hvort við viljum?

Við getum enn gert það sem er okkur fyrir bestu. Við erum frjáls.

Því var bara logið að okkur að við værum það ekki.

Hvað er því næst á dagskrá? Paradísarheimt!

Höfundur er leikkona.