Verð­tryggður Seðla­banka­stjóri

Ég man ekki árið sem þetta kom fram í fréttum en þetta var fyrir nokkrum árum. Þá sagði Seðlabankastjóri að lántakendur ættu helst að færa sig yfir í verðtryggð lán frá óverðtryggðum lánum. Þar sem þau væru hagstæðari. Þetta er að mínu áliti ein versta og stærsta rangfærsla sem hefur komið fram í fjármálum á Íslandi í lengri tíma og á þeim lista er nóg af taka.

Verðtrygging er slæm í hvaða hagkerfi sem er. Verðtrygging er einstaklega slæm í íslensku hagkerfi. Ástæðan er mjög einföld. Mynt hagkerfið er lítið og veikt, auk þess sem hagkerfið á Íslandi er mjög lítið og hefur ekki mikið þol gagnvart áföllum og miklum sveiflum. Hvort sem þær sveiflur eru utanaðkomandi eða innanlands.

Ástæða þess að verðtryggin er slæm er sú að verðtrygging framleiðir peninga sem eiga ekki að vera í hagkerfinu. Verðtryggingin gerir einnig allt dýrara en það þarf að vera. Þar sem verðtryggð lán hækka kostnað allra, alveg óháð því hvort að viðkomandi er með verðtryggt lán sjálfur eða ekki með verðtryggt lán. Þetta fer um allt hagkerfið og eyðileggur út frá sér. Hlutverk verðbólgu í hagkerfi er að eyða út peningum sem eiga ekki að vera í hagkerfinu. Það er peningum sem tengjast framleiðni og eiga að vera í hagkerfinu. Peningar eins og þeir sem tengjast verðtryggingu eru peningar sem verða til vegna verðbólgu, sem aftur á móti býr til meiri verðbólgu og áfram heldur þessi hringrás þangað til að peninga kerfið fer yfir þolmörk og efnahagskreppa verður með einhverjum hætti. Yfirleitt er þetta í forminu miklu atvinnuleysi á Íslandi, mikilli verðbólgu og mjög háum stýrivöxtum og efnahagskreppu í einhverju formi til lengri tíma á Íslandi.

Á Íslandi hefur fólk verið hvatt til þess að taka verðtryggð lán, á þeim grundvelli að þau séu hagstæðari. Ekkert er lengra frá sannleikanum. Verðtryggð lán eru og verða alltaf óhagstæðustu lán sem fólk tekur. Þetta eru einnig óhagstæðustu lán sem fyrirtæki, sveitarfélög og aðrir aðilar taka. Verðtryggð lán á Íslandi eru ekki bara húsnæðislán, heldur einnig námslán, framkvæmdalán og fleira og fleira. Listinn er ekki eins langur í dag og hann var áður fyrr en hann er mjög langur í dag. Þeir sem hafa verið að hvetja fólk til þess að taka verðtryggð lán eru meðal annars Seðlabankastjóri Íslands, eins og ég nefni hérna fyrst í greininni. Á grundvelli þess að slík lán væru hagstæð.

Þegar þessi orð voru látin falla af yfirvaldi á Íslandi. Þá gerðist það sem mátti reikna með. Fólk skipti yfir í verðtryggð lán og þá hófst hringekjan með verðbólguna og hækkandi stýrivexti á ný og hefur ekki stöðvast síðan þá. Þar sem fólk er ennþá að taka verðtryggð húsnæðislán og önnur slík lán. Þessi lán framleiða síðan fjármagn sem á ekki að vera í hagkerfinu (fjármagn sem er ekki tengt framleiðni í hagkerfinu).

Verðtryggð lán eru hluti af hagkerfinu sem slík. Ætluð fyrir fjárfesta sem ætla sér að taka mikla áhættu í einhverju á mjög skömmum tíma. Slík lán eru ekki hugsuð til 20 til 40 ára eða hvaða árafjöldi sem er notaður í dag þegar slík lán eru veitt. Verðtryggð lán voru aldrei hugsuð í hagkerfinu sem lán sem ætti að veita til almennings. Vegna þess að slíkt getur aldrei öðruvísi en mjög illa fyrir viðkomandi hagkerfi.

Það er einnig stórt vandamál á Íslandi að það er ekki bara lán sem eru verðtryggð. Húsaleiga á Íslandi er einnig verðtryggð og það er fleira sem er verðtryggt en með óbeinum hætti. Það hefur eitthvað tekist að draga úr þessu vandamáli með lagabreytingum en húsaleigan er ennþá verðtryggð á húsaleigu sem er lengri en 12 mánuðir. Það þýðir að húsaleiga hjá fólki hækkar stöðugt, hvort sem það er mánaðarlega eða á þriggja mánaða fresti og það hefur enginn með réttu efni á að leigja húsnæði sem hækkar stöðugt. Þessi hækkun eykur einnig verðbólgu og framleiðir fjármagn inn í hagkerfið þar sem það ætti ekki að vera. Þetta er aðeins öðruvísi en með verðtryggð lán en virkar mjög svipað, nema að því að leigjendur eru að horfa upp á húsaleigan tekur stöðugt meira af tekjunum þeirra. Þetta er mjög svipað og með húsnæðislánin sem hækka stöðugt, þar sem hækkun húsnæðislána tekur stöðugt meira af tekjum þeirra sem eru með verðtryggð lán.

Það sem þarf að gerast á Íslandi er að stjórnvöld þurfa að banna verðtryggð lán með öllu með lagasetningu. Á sama tíma þarf einnig að banna verðtryggða húsaleigu og annað slíkt með öllu. Það mun lækka verðbólgu og draga úr óstöðugleika í íslensku hagkerfi. Íslendingar ættu einnig að finna sér nýjan Seðlabankastjóra við fyrsta tækifæri.

Höfundur er búsettur í Danmörku. Hefur ekki efni á verðtryggði húsaleigu á Íslandi.