Við getum ekki byggt vernd barna á til­viljunum!

Börn segja frá ofbeldi. Það er staðreynd. Spurningin er hvort við kunnum að hlusta og bregðast við. Það gildir um okkur öll, sama hvaða hlutverki við gegnum í lífi barns.

Ofbeldi gerist víða. Ekki bara á einum stað, heldur í ólíkum aðstæðum í lífi barns. Þess vegna dugar ekki að bregðast við þegar eitthvað kemur upp. Við verðum að byggja upp þekkingu, færni og öryggi áður.

Það byrjar í leikskóla.

Fyrstu ár barnsins eru þau mikilvægustu. Þar mótast heilinn, tengsl og tilfinningalegt öryggi. Þar lærir barnið að skilja sjálft sig og aðra, setja mörk og lesa í samskipti.

Þess vegna þurfum við að þjálfa börn markvisst í samskiptum frá fyrstu árum.

Að kenna þeim að setja mörk, virða mörk annarra og skilja eigin líðan.

Verkfæri eins og Lausnahringurinn skapa tækifæri til að æfa þetta daglega í gegnum leikinn, samtalið og endurtekningu. Á sama tíma þarf fræðsla að vera skýr og raunveruleg: börn þurfa, miðað við aldur og þroska, að vita hvert þau geta leitað ef farið er yfir mörk þeirra rétt eins og við kennum brunavarnir og umferðaröryggi.

Ábyrgðin er þó alltaf hjá fullorðnum.

Við vitum að gerendur eru oftast þau sem barnið þekkir vel og það treystir. Þess vegna þarf fagfólk að vera vakandi fyrir breytingum á líðan og hegðun barna, hafa þekkingu til að taka eftir, hlusta og bregðast við. Þar stöndum við frammi fyrir vanda.

Við erum of oft að bregðast við – í stað þess að fyrirbyggja.

Við grípum inn þegar vandinn er orðinn sýnilegur, þegar skaðinn er skeður.

Það er sorglegt – og það er hættulegt.

Þetta á við á öllum skólastigum, leikskóla, þar sem grunnurinn er lagður, upp í grunnskóla og framhaldsskóla.

Er forvarnarvinna í forgangi?

Á sama tíma er lögð áhersla á að fjölga leikskólaplássum og litið á það sem lykilmál í aðdraganda kosninga. En það er hættulegt að gera kröfu um að taka við fleiri börnum án þess að tryggja öruggt húsnæði, mönnun og faglega umgjörð.

Hvernig á að tryggja öryggi barna við slíkar aðstæður?

Starfsmannavelta er mikil og ekki allir sem starfa í leikskólum hafa fengið þá þjálfun sem starfið krefst. Samt er ætlast til að þeir geti lesið í líðan barna, greint breytingar í hegðun og brugðist við mögulegum áföllum. Þetta er ekki gagnrýni á einstaklinga, fagfólk leggur sig fram daglega, hleypur enn hraðar ef til þess þarf.

Ef við ætlum að standa undir eigin kröfum um velferð barna þurfum við að taka skrefið alla leið:

– efla fagmennsku

– tryggja raunhæfar aðstæður

– gera forvarnir gegn ofbeldi að skyldubundnum hluta af menntun allra sem starfa með börnum

Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna kveður skýrt á um rétt barna til öryggis og verndar. Sá réttur verður ekki tryggður nema við tökum hann alvarlega í framkvæmd.

Heimili, skóli, samfélag og stjórnvöld þurfa að vinna saman – ekki þegar eitthvað fer úrskeiðis, heldur áður.

Við vitum hvað þarf að gera.

Við höfum þekkinguna.

Samt veljum við of oft að bíða.

Forvarnir eru ekki í forgangi og börnin borga verðið.

Höfundur er leikskólakennari með áherslu á forvarnir í kennslu.