Krefjast þess að fram­kvæmdir við Kaffi­stofuna verði stöðvaðar

Um er að ræða tvær aðskildar kærur, annars vegar frá íbúum sem fengu boð um grenndarkynningu og eiga þannig, samkvæmt kröfu, viðurkennda hagsmuni og hins vegar frá fjölda íbúa sem búa í nágrenni við fyrirhugaða starfsemi kaffistofunnar. Í kærunni  er krafist frestunar réttaráhrifa, það er að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan málið er til afgreiðslu hjá nefndinni, og að framkvæmdaleyfi verði fellt úr gildi. 

Í rökstuðningi sínum fyrir frestun réttaráhrifa segir í kröfu að kærendur telji sýnt að verulegar líkur séu á ógildingu ákvörðunar borgarinnar.

„Framkvæmdir á grundvelli hins ólögmæta leyfis munu valda kærendum óafturkræfu raski á friðhelgi einkalífs og rekstrargrundvelli verði þær ekki stöðvaðar strax á meðan nefndin fjallar um lögmæti ákvörðunarinnar,“ og að kærendur krefjist því úrskurðar um að framkvæmdir verði stöðvaðar séu þær hafnar eða yfirvofandi.

Taka fyrst fyrir frestun réttaráhrifa

Samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg er málið nú á borði úrskurðarnefndarinnar. Í skriflegu svari frá Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála segir að krafa um frestun réttaráhrifa verði afgreidd fyrst og að frestur aðila, það er borgarinnar og kærenda, til að bregðast við þeim sé til 16. apríl, það er næsta fimmtudag.

„Málin verða afgreidd fyrst um kröfuna um frestun réttaráhrifa og er frestur aðila til 16. apríl nk. til að bregðast við þeim,“ segir í svari nefndarinnar og að nefndin muni úrskurða til bráðabirgða eins fljótt og kostur er um þær kröfur í málunum.

Verði þessi krafa samþykkt getur það haft áhrif á framkvæmdir Samhjálpar við Grensásveg en Samhjálp bíður þess nú að fá útgefið byggingarleyfi til að hefja framkvæmdir við að breyta húsnæðinu sem þau tóku á leigu fyrir um sex mánuðum.

„Varðandi afstöðu til stjórnsýslukæranna efnislega þá er fresturinn allt að 30 dagar frá tilkynningum, eða til 8. maí nk. Eftir að gögn og umsögn efnislega um kærurnar hefur borist þá er viðmiðið að afgreiða málin innan 3ja mánaða frá dagsetningu móttöku þeirra,“ segir að lokum í svari nefndarinnar. 

Samþykkt í skipulagsráði og hjá byggingarfulltrúa

Umhverfis- og skipulagsráð afgreiddi 25.mars umsókn Samhjálpar um breytingar á húsnæði sem það hefur tekið á leigu við Grensásveg 46. Þar ætla samtökin að opna nýja kaffistofu. 

Kaffistofan var í nærri tuttugu ár rekin í nær gluggalausu og litlu rými í Borgartúni en hefur verið rekin í húsnæði Fíladelfíukirkjunnar frá því í haust. Nú stendur til að flytja kaffistofuna á Grensásveg 46. Þar hefur Samhjálp tekið á leigu húsnæði í íbúðahverfi við hlið kjötverslunar og tannlæknastofu. Rýmið sem Samhjálp hefur leigt er opið, stórt og þar eru tækifæri til að veita góða þjónustu.

Beint fyrir ofan nýja húsnæðið er íbúð og raðhús fyrir aftan. Það eru tveir grunnskólar í um 300 til 400 metra fjarlægð og stutt í verslun og þjónustu í bæði Skeifunni og Kringlunni.

Um 350 máltíðir eru afgreiddar daglega á Kaffistofunni, bæði morgunmatur og hádegismatur. Hluti gesta er heimilislaus en einnig leitar til Kaffistofunnar fólk sem hefur ekki efni á því að borða, sérstaklega um helgar. Kaffistofan er opin allan ársins hring frá klukkan 10 til 14. Yfir köldustu mánuði ársins hefur heimilislausum verið gert kleift að dvelja þar til klukkan 17 þegar gistiskýlin opna að nýju.

Eftir að umhverfis- og skipulagsráð samþykkti umsóknina var hún svo send til fullnaðarafgreiðslu byggingarfulltrúa og á afgreiðslufundi hans 31. mars var umsóknin samþykkt en er þó áskilin lokaúttekt byggingarfulltrúa og heilbrigðiseftirlits. Slík úttekt fer vanalega fram að framkvæmdum loknum.  Fjallað var um afgreiðslu umhverfis- og skipulagsráðs í fréttinni að neðan en fulltrúar Viðreisnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar samþykktu umsóknina ekki. 

Í kæru íbúanna segir  að um sé að ræða breytingar á verslunarhúsnæði í móttökueldhús og matsal fyrir allt að 300 gesti daglega. Ekkert deiliskipulag sé í gildi á svæðinu og byggi ákvörðun borgarinnar á því að starfsemin samræmist aðalskipulagi sem „veitingastaður í flokki I“. Kærendur telja að sú forsenda sé efnislega röng og að málsmeðferð hafi verið verulega áfátt. Ekki er um að ræða fyrstu mótmæli íbúanna en haldinn var fjölmennur íbúafundur þar sem fjöldi mótmælti fyrirhugaðri uppbyggingu. Finna má umfjöllun um það hér að neðan.

Íbúar á efri hæð

Opna á kaffistofuna í hverfiskjarna þar sem þegar er rekin tannlæknastofa og kjötbúð en íbúðir eru á efri hæð. Í aðalkröfu er vísað til þess að landnotkun í hverfiskjörnum sé skilgreind sem almenn þjónusta sem þjóni heilu hverfi og nærumhverfi þess.

„Kaffistofa Samhjálpar er sértæk félagsleg stofnanastarfsemi fyrir gesti sem eru aðfluttir sérstaklega þvert á hverfis- og sveitarfélagamörk. Slík starfsemi telst efnislega ekki til „almennrar þjónustu fyrir hverfið“ og gengur beinlínis gegn stefnu AR2040,“ segir í kröfunni en AR2040 er Aðalskipulag Reykjavíkurborgar til 2040.

Samfélagsþjónusta frekar en almenn þjónusta í hverfiskjarna

Þá segir að við mat á því hvort starfsemi falli undir „verslun og þjónustu“ verði að meta raunverulegt umfang. Um sé að ræða matsal fyrir allt að hundrað manns í einu með áætlað flæði upp á tvö til þrjú hundruð manns. Starfsemi kaffistofunnar sé auk þess tengd við þjónustu sem sæki sér félagslega aðstoð og þannig þjóni starfsemin ekki fyrst og fremst nærumhverfi heldur dragi til sín gesti þvert á hverfi og sveitarfélög.

„Slík starfsemi ber einkenni sértækrar samfélagsþjónustu fremur en almennrar þjónustu í hverfiskjarna,“ segir að lokum um aðalkröfuna.

Röng flokkun 

Í kæru eru þannig gerðar kröfur til vara um að framkvæmdin sé deiliskipulagsskyld og að óheimilt hafi verið að veita byggingarleyfi án undangengnar deiliskipulagsgerðar. Úrskurði hún ekki þannig er gerð krafa um að ef nefndin úrskurði að um veitingarekstur sé að ræða flokkist starfsemin frekar undir flokk III en ekki flokk I og sé þannig háð deiliskipulagsskyldu.

Kærendur telja að flokkun kaffistofunnar í flokk I sé röng og að raunverulegt eðli og umfang starfseminnar hafi ekki verið metið með fullnægjandi hætti. Í kærunni er byggt á því að starfsemin, með tilliti til umfangs, daglegs fjölda gesta og skipulags, hafi veruleg grenndaráhrif og falli ekki undir hefðbundinn veitingarekstur í flokki I.

Í röksemdum fyrir kröfunni er, meðal annars, vísað til þess að venjulegur veitingahúsarekstur í flokki I mæti ekki slíkri andstöðu né eigi í erfiðleikum með að finna hentuga staðsetningu. Löng leit Samhjálpar að nýju húsnæði og fyrri reynsla af rekstri staðfesti að grenndaráhrifin séu „hlutlægt séð veruleg og fara langt út fyrir þau mörk sem er gert ráð fyrir í flokki I“. Hópurinn telur að flokka ætti reksturinn undir flokk III sem geri ríkari kröfur um fjarlægð frá íbúðabyggð, hljóðvist, öryggi og félagsleg áhrif.

Í lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald segir um flokkun ólíkra veitingastaða:

• Flokkur I: Staðir án áfengisveitinga.
• Flokkur II: [Umfangslitlir áfengisveitingastaðir þar sem starfsemin er ekki til þess fallin að valda ónæði í nágrenninu, svo sem með háværri tónlist, og staðir sem kalla ekki á mikið eftirlit og/eða löggæslu.]
• Flokkur III: [Umfangsmiklir áfengisveitingastaðir, svo sem þar sem leikin er hávær tónlist, og staðir sem kalla á meira eftirlit og/eða löggæslu.]

Til vara er þess svo krafist að nefndin úrskurði að starfsemina ætti að flokka sem félagslega samfélagsþjónustu vegna þess að kaffistofan sé sértækt úrræði ætlað fólki í neyð og aðeins fyrir lögráða einstaklinga. 

Hópurinn segir þessa takmörkun á aðgengi og sértæki markhópsins sýna að starfsemin sé hluti af félagslegu öryggisneti og heilbrigðisþjónustu frekar en almenn þjónusta sem sé opin öllum íbúum nærumhverfis, eins og gert er ráð fyrir í hverfiskjörnum. Sé starfsemin flokkuð sem samfélagsþjónusta en ekki sem verslun eða þjónusta sé hún ekki heimil á Grensásvegi 46 samkvæmt aðalskipulagi án þess að farið sé í deiliskipulagsgerð á undan.

Málsmeðferð áfátt

Þá lýtur fjórða varakrafa íbúanna að því að nefndin úrskurði að málsmeðferð Reykjavíkurborgar hafi verið „verulega áfátt“. Hópurinn telur einnig að skilyrði fyrir beitingu grenndarkynningar hafi ekki verið uppfyllt og að borginni hafi borið að fara í deiliskipulag áður en byggingarleyfi var veitt, enda um að ræða breytingu sem hafi veruleg áhrif á nærliggjandi íbúðarhúsnæði og umhverfi.

Einnig eru gerðar athugasemdir við málsmeðferð borgarinnar, þar á meðal að rannsóknarskylda hafi ekki verið uppfyllt, að framkomin andmæli hafi ekki fengið fullnægjandi efnislega meðferð og að ekki hafi verið lagt mat á áhrif starfseminnar á umferðaröryggi og lífsgæði í hverfinu.

Eins og kom fram að ofan eru kröfurnar tvær, annars vegar frá þeim sem fengu boð á grenndarkynningu, og svo frá öðrum íbúum sem þó búa nálægt. Í kröfu síðari hópsins segir í rökstuðningi þeirra að þó að kærendur búi ekki í næsta nágrenni við inngang starfseminnar eigi þeir lögvarða hagsmuni af því að skipulagsyfirvöld rannsaki áhrif starfseminnar á öryggi og gæði hverfiskjarnans.

Sýndarsamráð

Hvað varðar síðustu kröfuna, sem varðar málsmeðferð, segir í kröfu hópsins að brotið hafi verið á rannsóknarskyldu, andmælarétti og að samráð hafi verið sýndarsamráð. Þá er einnig vísað til öryggis barna og Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og í því samhengi fjallað um að í nágrenni séu bæði leik- og grunnskólar. Hópurinn telur að borgaryfirvöldum hafi borið að rannsaka betur bein áhrif á nærsamfélagið auk þess sem samráðsferlið hafði í raun engin áhrif á ákvörðunartöku borgarinnar.