Börn án verndar: of­beldi milli syst­kina sem fellur á milli kerfa

Nýleg umfjöllun á Vísi um kynferðisofbeldi milli systkina varpar skýru ljósi á vanda sem hefur lengi verið lítt sýnilegur. Í frásögnum þolenda kemur fram að afleiðingarnar hafi í mörgum tilvikum reynst þyngri en brotið sjálft.

Í nýrri meistararannsókn minni, þar sem tekin voru eigindleg viðtöl við fagfólk sem starfar með börnum, kemur fram að þessi reynsla er ekki tilviljunarkennd. Skortur á skýrum skilgreiningum, óljósir verkferlar og takmörkuð úrræði skapa óvissu í viðbrögðum og geta leitt til þess að ofbeldi milli systkina fer fram hjá kerfinu eða fær ekki fullnægjandi eftirfylgd og stuðning.

Niðurstöðurnar benda til þess að um sé að ræða kerfisbundinn vanda fremur en einstök tilvik. Þegar ofbeldi á sér stað milli systkina virðist það oftar en ekki falla utan hefðbundinna viðmiða og viðbragðskerfa, sem getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir þau börn sem verða fyrir því. Sérstaklega alvarlegt er þegar ábyrgðin færist, með beinum eða óbeinum hætti, yfir á þolandann í stað þess að tryggja vernd og viðeigandi viðbrögð.

Ef markmiðið er að tryggja vernd barna er nauðsynlegt að efla skilning á eðli og birtingarmyndum systkinaofbeldis. Það krefst skýrari skilgreininga, samræmdra verkferla og markvissari úrræða innan þeirra kerfa sem bera ábyrgð á velferð barna. Einnig er mikilvægt að styðja fagfólk í að greina slíkar aðstæður og bregðast við þeim á öruggan og faglegan hátt.

Umræðan sem nú hefur skapast er mikilvægt skref. Næsta skref er að tryggja að aukin vitund leiði til raunverulegra breytinga í þágu barna.

Höfundur er meistaranemi í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands og hefur rannsakað systkinaofbeldi í meistararitgerð sinni.