Hversu oft má sam­göngu­kerfi bregðast?

Heimaey er eyja.

Það er ekki skoðun — það er staðreynd sem allt annað byggir á.

Daglegt líf, atvinnustarfsemi, heilbrigðisþjónusta og öryggi íbúa er háð því að samgöngur við fastaland séu áreiðanlegar. Ekki stundum — heldur þannig að hægt sé að treysta þeim.

Undirritaður hefur sent erindi til Umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis og Innviðaráðuneytisins þar sem settar eru fram rökstuddar athugasemdir við forsendur samgöngukerfis til Vestmannaeyja. Staðfest hefur verið að málið sé komið til umfjöllunar.

Metum við kerfið eftir réttum mælikvarða?

Landeyjahöfn hefur án efa bætt samgöngur til Vestmannaeyja á góðum dögum.

En spurningin er einföld:

Er samgöngukerfi metið eftir bestu aðstæðum — eða þeim aðstæðum sem raunverulega setja því mörk?

80 dagar segja meira en meðaltöl

Reynslan sýnir að þegar aðstæður versna breytist myndin hratt.

Dæmi eru um að siglingar þurfi að færast til Þorlákshafnar í meira en 80 daga samfellt frá áramótum. Það jafngildir verulegum hluta ársins.

Slík staða bendir til þess að varaleið sé ekki undantekning, heldur reglulegur hluti af rekstri kerfisins.

Kerfi sem byggir á því að allt gangi upp

Landeyjahöfn er háð:

veðri

ölduhæð

sandburði

og því að dýpkun nái fram að ganga á réttum tíma

Ef einn þessara þátta bregst hefur það bein áhrif á samgöngur, enda ræðst áreiðanleiki kerfisins af því að allir þurfa að ganga upp samtímis.

Dýpkun sem lykilforsenda

Samkvæmt opinberum gögnum frá Vegagerðinni, m.a. í Framkvæmdafréttum nr. 731 (júlí 2024), er sandburður við Landeyjahöfn viðvarandi og krefst reglulegrar dýpkunar.

Slík dýpkun:

• fer fram við takmarkaðar aðstæður
• er háð stuttum veðurgluggum
• og krefst hraðs viðbragðs

Ef ekki tekst að bregðast við innan þeirra glugga sem gefast, skerðist aðgengi að höfninni.

Raunstaða undirstrikar viðkvæmni

Núverandi staða sýnir einnig að fleiri þættir geta haft áhrif samtímis.

Ferjan Herjólfur er um þessar mundir ekki í fullri getu, sem lengir siglingartíma og eykur óvissu við erfiðar aðstæður.

Þetta er ekki ný þekking

Þessir þættir hafa verið þekktir frá upphafi og liggja fyrir í opinberum gögnum.

Því er ekki um að ræða nýjar upplýsingar, heldur áréttingu á því að forsendur þurfa að endurspegla þann raunveruleika sem gögnin sýna.

Í ljósi þess að þessi atriði liggja fyrir hefur þróunin þó ekki alltaf endurspeglað þær forsendur í framkvæmd.

Reynslan sýnir að væntingar um varanlega lausn hafa ítrekað ekki gengið eftir.

Slíkt dregur óhjákvæmilega úr trausti og sýnir að ekki er nægjanlegt að lofa lausnum — þær þurfa að standast í framkvæmd.

Lokaorð

Spurningin er því ekki hvort Landeyjahöfn virki.

Heldur þessi:

Hversu oft má samgöngukerfi bregðast — áður en við endurmetum forsendur þess?

Mat á Landeyjahöfn ætti ekki fyrst og fremst að byggja á því hversu vel hún virkar þegar aðstæður eru hagstæðar, heldur hversu oft hún bregst á ársgrundvelli.

Málið er nú komið til umfjöllunar hjá stjórnvöldum.

Nú reynir á hvort brugðist verði við á grundvelli þeirra gagna sem liggja fyrir — eða hvort haldið verði áfram á sömu forsendum.

Höfundur er Vestmannaeyingur.