Að fljóta sofandi að feigðar­ósi?

Kosningar eru krossgötur. Þetta eru tímamót þar sem við þurfum að spyrja okkur stórra spurninga og ég ætla að byrja á þeirri spurningu sem brennur á mér. Er Skagafjörður að fljóta sofandi að feigðarósi?

Árið 1998, hóf ég þá 16 ára, störf í ferðaþjónustu í tiltölulega nýopnuðu hóteli ofan við gamla Staðarskála í Hrútafirði. Næstu sumur, páskafrí, jafnvel jólafrí eða langar helgar, tók ég vaktir ýmist í skálanum eða á hótelinu. Árið 2000 hóf ég svo störf við Upplýsingamiðstöð ferðamála í Varmahlíð og vann þar öll sumur til 2006.

Ég er ættuð frá Bæ á Höfðaströnd og Ytra-Vatni í efri byggð innan úr Lýtó. Ég er fædd og uppalin á Sauðárkróki og eftir að hafa menntað mig, stofnað fjölskyldu, haldið heimili og starfað sem grunnskólakennari í höfuðborginni meðan eiginmaðurinn kláraði sinn íþróttaferil, fluttum við á Sauðárkrók árið 2018 og ég hóf stundakennslu við Ferðamáladeild Háskólans á Hólum áður en ég hóf störf við sýninguna 1238 um það leyti sem hún var að opna. Ég hef menntað mig sem grunnskólakennari, ferðamarkaðsfræðingur, sem markþjálfi og menningarstjórnandi með áherslu á nýsköpun og frumkvöðlastarf.

Ég er ekki utanaðkomandi gagnrýnandi, ég er íbúi sem ber umhyggju fyrir samfélaginu þar sem rætur mínar liggja, ég er fagmanneskja sem hefur metnað fyrir atvinnugreininni sem ég starfað við stóran hluta míns starfsferils og ég er sem kjósandi sem kallar eftir skýrri framtíðarsýn og markvissum aðgerðum.

Í febrúar 2020 kom út skýrsla á vegum KPMG um framtíð atvinnulífs á Norðurlandi vestra til ársins 2040. Þar voru dregnar upp fjórar sviðsmyndir, þar sem helstu drifkraftar eru framsækni gegn íhaldssemi annars vegar, og virðisauki gegn magni hins vegar. Sú skýrsla var hugsuð sem verkfæri fyrir sveitarstjórnarfólk til að skapa sameiginlegan skilning á því hvað þarf að gera í dag til að undirbúa framtíðina. Skýrsluna má finna hér: https://www.ssnv.is/static/files/Mappa/SSNV/skyrslur/ssnv_svidsmyndir.pdf

Og hér vaknar önnur spurning: Erum við að gera eitthvað?

Árið 1998 bjuggu 4536 manns í Skagafirði. Árið 2026 eru þeir 4361. Á sama tíma hefur íslensku þjóðinni fjölgað um 45%. Árið 1998 komu rúm 230þús ferðamenn til landsins og gistinætur í Skagafirði voru um 25þús. Árið 2024 komu 2,3 milljón ferðamenn til landsins en gistinótum í Skagafirði aðeins fjölgað í 56 þús. Meðan fjöldi ferðamanna tífaldaðist, varð rétt tvöföldun í Skagafirði.

Það er erfitt að koma auga á merki um sókn. Á meðan landið allt hefur vaxið og dafnað, hefur Skagafjörður staðið í stað. Við höfum ekki efni á þeirri sjálfsblekkingu að halda að framtíðin muni hinkra meðan við skoðum málin eða að einhver annar, ríkisstjórnin (?) reddi málunum með fjölgun opinberra starfa á svæðinu.

Við verðum að velja: Framsækni eða íhaldssemi. Nýsköpun má ekki vera orð á blaði eða slagorð í kosningabaráttu, hún verður að vera drifkraftur sem opnar nýjar leiðir, skapar ný störf, eykur hagkvæmni og gerir okkur – bæði sem einstaklinga og samfélag, betur í stakk búin til að takast á við áskoranir bæði samtímans en ekki síður framtíðarinnar.

Hér í Skagafirði er ferðaþjónustan að stórum hluta samansett af litlum fjölskyldufyrirtækjum og frumkvöðlum sem sjaldnast hafa bolmagn til að standa í stórtæku markaðsstarfi á alþjóðavísu eða takast á við flókið regluverk einir síns liðs, á markaði þar sem Skagfjörður á gríðarlega mikið inni. Það er hér sem sveitarfélagið verður að stíga sterkt inn. Við þurfum ekki bara klapp á bakið, við þurfum kerfi sem styður við samstarf og samvinnu. Sveitarfélagið verður að vera bakhjarl í markaðssetningu héraðsins sem heildar, svo litlu aðilarnir fái að njóta sín innan stærri myndar.

Við þurfum að styðja við frumkvöðla í ferðaþjónustu, ekki bara í orði heldur á borði í raun og veru. Það þýðir að skapa jarðveg þar sem hugmyndir fá að vaxa og þróast, án þess að mæta vegg af regluverki eða nefndarálitum og bókunum.

Við þurfum beint millilandaflug til Norðurlands. Þetta er ekki bara ferðaþjónustuatriði; þetta er lykillinn að því að opna fjórðunginn fyrir alþjóðlegum viðskiptum og fjölbreyttu atvinnulífi.

Við þurfum auknar komur skemmtiferðaskipa, við þurfum að greiða götur þeirra sem vilja þjónusta þessa gesti og sveitarfélagið þarf að eiga frumkvæði að því að skapa fallega og góða umgjörð fyrir fólk sem kemur með kaupmáttinn sinn hingað tímabundið. Hér langar mig að minnast á frábæra skýrslu Byggðasafns Skagfirðinga um framtíðarsýn um sýningarhald, þar er að finna góðar hugmyndir, markvissar greiningar og skýra sýn. Skýrslan er frá árinu 2021 en óljóst er með hvaða hætti vinnan hefur nýst í framhaldinu. Skýrsluna má finna hér: https://www.glaumbaer.is/static/files/framtidarsyn-um-syningarhald-byggdasafns-skagfirdinga-a-saudarkroki_skyrsla.pdf

Svona faglegri vinnu og skýrslugerð er er ekki mikil virðing sýnd ef ekki er unnið markvisst eftir henni með tímasettri aðgerðaráætlun.

Við þurfum frekari fjárfestingar. Samhliða því að styrkja innviði og styðja við þau fyrirtæki sem fyrir eru, verðum við að vera meðvituð um að frekari vöxtur krefst fjárfestingar. Sveitarfélagið þarf að sýna frumkvæði og elju við að laða að fjárfesta sem hafa burði til að byggja upp metnaðarfulla gistimöguleika og fjölbreytta afþreyingu sem lengir dvöl ferðamanna á svæðinu. Við þurfum að skapa umhverfi þar sem ferlið er skýrt, skilvirkt og hvetjandi. Með því að auka fjárfestingar í ferðaþjónustu búum við til fleiri heilsársstörf, styrkjum skattstofna okkar og tryggjum að Skagafjörður verði ekki bara viðkomustaður á leiðinni annað, heldur áfangastaður í fremstu röð. Fjárfesting í ferðaþjónustu er fjárfesting í lífsgæðum Skagfirðinga til framtíðar.

Umræður í undirbúningi kosninga snúast gjarnan um lífskjör. Rætt er um ársreikninga, leikskólamál, gjaldheimtur og rekstrarkostnað. Ýmist snúið útúr eða aðeins þau atriði valin sem best henta til að berja sér á brjóst. Ég kalla eftir umræðum um lífsgæði. Hversu gott er lífið hérna? Hversu skemmtilegt er samfélagið okkar? Það er hér sem ferðaþjónustan kemur inn sem einn mikilvægasti drifkrafturinn, ekki bara sem atvinnugrein, heldur sem samfélagsleg vítamínsprauta. Með öflugri og nærandi ferðaþjónustu fylgir nefnilega, aukið mannlíf, aukin menning, stærri markaður fyrir kaffihús, bakarí, veitingastaði, myndlistagallerí, handverksverslanir osfrv. Án gesta er grundvöllur fyrir þessari fjölbreytni mun veikari. Ferðaþjónusta og aðrar skapandi greinar eru lykillinn að því að skapa gleði og skemmtun sem gerir samfélagið aðlaðandi fyrir okkur sem hér búum – fyrir þá sem við viljum að heimsæki okkur og fyrir þá sem við viljum að flytji hingað.

Ef við ætlum að forðast það að fljóta sofandi að feigðarósi, þurfum við að ákveða hvort við ætlum að stýra skútunni í átt að framsækni og auknum virðisauka, þar sem sköpun og gleði ríkir, eða hvort við höldum áfram að bíða eftir því að hlutirnir gerist af sjálfu sér.

Kæru frambjóðendur. Þið eruð að sækjast eftir valdi og ábyrgð. Sú ábyrgð felst í því að ákveða hvort við ætlum að halda áfram að standa í stað eða hvort við þorum að horfa til framtíðar. Það þarf að þora til að skora. Við eigum ekki að bíða eftir að hlutirnir gerist. Við eigum að búa þá til.

Ég skora á ykkur að horfa til framtíðar – ekki bara næstu fjögurra ára, heldur næstu þrjátíu. Gerum Skagafjörð að samfélagi þar sem sköpun, mannlíf og gleði ríkir.

Framtíðin bíður ekki, hún er ekki á morgun – Framtíðin er búin til í dag.

Höfundur er framkvæmdastjóri.