Hve­nær verða sjóðir mikil­vægari en félags­menn?

Undanfarið hef ég velt einni spurningu fyrir mér.

Hvert er raunverulegt hlutverk stéttarfélags?

Að verja réttindi félagsmanna.

Að styðja við starfsþróun þeirra.

Eða að gæta sjóðanna sem það annast af slíkri varfærni að sífellt erfiðara verði að fá styrki úr þeim?

Auðvitað verða allir sjóðir að starfa eftir skýrum reglum.

Og auðvitað ber að fara vel með það fé sem félagsmenn leggja til.

Enginn ætlast til þess að styrkir séu veittir án skýrra viðmiða.

En reglur eru ekki markmið í sjálfu sér.

Þær eru tæki til að ná þeim tilgangi sem sjóðirnir voru stofnaðir til að þjóna.

Þess vegna vakna eðlilegar spurningar þegar reglur eru túlkaðar svo þröngt að framkvæmd þeirra virðist smám saman fjarlægjast upphaflegan tilgang þeirra.

Ég er ekki að vísa til neins ákveðins stéttarfélags.

Og ég efast ekki um heilindi þeirra sem fara yfir umsóknir.

Ég geri ráð fyrir að flestir vinni starf sitt af samviskusemi og ábyrgð.

En öll kerfi geta þróast.

Og stundum getur áherslan, án þess að nokkur taki sérstaklega eftir því, færst frá því að styðja félagsmenn yfir í það að vernda fjárhagslega stöðu sjóðanna.

Ef umsóknum fjölgar og fjármunir eru takmarkaðir er eðlilegt að forgangsraða.

Ef það er raunin er líka mikilvægt að ræða það af hreinskilni.

Gagnsæi skapar traust.

Það sem mér finnst hins vegar áhugavert að ræða er þegar félagsmenn upplifa að reglutúlkun virðist leggja meiri áherslu á að takmarka úthlutanir en að uppfylla markmið sjóðanna.

Þá snýst umræðan ekki lengur um eina synjaða umsókn.

Heldur um það hvort framkvæmdin endurspegli enn þann tilgang sem félagsmenn greiða fyrir með félagsgjöldum sínum.

Forn latnesk spurning hefur lifað í meira en tvö þúsund ár.

Quis custodiet ipsos custodes?

Hver hefur eftirlit með þeim sem eiga að hafa eftirlit?

Í lýðræðissamfélagi á sú spurning alltaf erindi.

Ekki vegna þess að við eigum að vantreysta fólki.

Heldur vegna þess að öll völd og allar ákvarðanir eiga að geta staðist gagnrýna umræðu.

Kannski er þetta þess vegna spurning sem við ættum oftar að ræða.

Ekki hvort reglur eigi að vera til.

Heldur hvort þær séu túlkaðar í samræmi við tilgang sinn.

Því reglur eiga að þjóna fólki.

Ekki öfugt.

Og kannski er það stærsta spurningin af öllum.

Hvenær verða sjóðir mikilvægari en félagsmenn?

Án félagsmanna væru engir sjóðir.

En án sjóða væri enn samfélag félagsmanna.

Kannski er það spurning sem vert er að velta fyrir sér.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.