„Ef við fáum enga ferða­menn, verðum við að skjóta hundana“

Þetta segir Mike Nicolaisen, eigandi og framkvæmdastjóri Arctic Wonderland Tours, Hotel Angmagssalik og Hotel Kulusuk á Austurgrænlandi. Hann segir ákvörðun Icelandair um að hætta vetrarflugi til austurstrandarinnar banabita samfélagsins, menningarinnar og tungunnar á Austur-Grænlandi, og sleðahundanna sem eru vinnudýr og er lógað ef ekki finnst verkefni handa þeim við hæfi.

Byggð í hættu

Fyrr í sumar var greint frá því að Icelandair myndi hætta flugi milli Íslands og Kulusuk yfir vetrarmánuðina. Í vetur verður aðeins flogið milli maí og október. Icelandair hefur um árabil sinnt farþega- og fragtflugi til afskekktrar austurstrandarinnar. Um áramótin 2024-2025 hætti Icelandair flugi til Kulusuk í janúar- og febrúarmánuðum sem kom flatt upp á íbúa á svæðinu sem sögðu farir sínar ekki sléttar.

Sjá einnig: Íbúar á flæðiskeri staddir eftir samdrátt í umsvifum Icelandair

Blikur hafa verið á lofti hvað smærri byggðir, og þar með smærri flugvelli, varðar frá því að nýr alþjóðaflugvöllur var tekinn í gagnið í höfuðborginni Nuuk. Flugfélög á við Icelandair sjá þar tækifæri til hagræðingar við að grysja flota sinn af smærri flugvélum sem myndu annars sinna flugi til áfangastaða á borð við Kulusuk.

„Flugleiðin gegnir mikilvægu hlutverki fyrir svæðið en reynst hefur krefjandi að halda henni úti við núverandi rekstraraðstæður. Í því efnahagsumhverfi sem nú ríkir, þar sem rekstrarkostnaður hefur hækkað hratt, meðal annars vegna nýlegra hækkana á eldsneytisverði, þarf Icelandair að leggja áherslu á flugleiðir og -tímabil sem hægt er að reka á viðskiptalega sjálfbærum grunni,“ sagði Guðni Sigurðsson upplýsingafulltrúi Icelandair við fréttastofu.

Ísland er tengingin við umheiminn

Samfélagið á austurströndinni, Dunu eins og hún er kölluð á máli heimamanna, er afskekkt og við að Icelandair hætti flugi til Íslands verður hún það þeim mun einangraðara yfir vetrartímann. Uppbyggingu í ferðaþjónustunni rak í stans í óvissunni sem hefur ríkt um Íslandsflugið og nú segir Mike Nicolaisen hótel- og ferðaþjónusturekandi í höfuðbólinu Tasiilaq að ekki sé hægt að halda hótelunum opnum yfir vetrartímann.

„Þetta er alvarlegur afturkippur fyrir Austur-Grænland. Það er fólksfækkunarástand og við erum að einangrast. Það er afleiðingin. Við einangrumst meira og meira. Það er það sem Icelandair þýðir fyrir okkur, að við höfum tengingu við umheiminn. Því margir fara ekki til Nuuk og þaðan út í heim. Það er tímafrekara, það er dýrara og það er erfiðara. Ísland er næsta leið okkar út og næsta leið ferðamannanna inn.“

Hóta að lýsa yfir sjálfstæði

Hótelið í Kulusuk lokar 30. september og Mike stefnir á að opna það aftur 1. júní á næsta ári þegar fyrsta Grænlandsflug Icelandair kemur um sumarið. Hótelið hefur verið starfrækt frá árinu 1998 og var áður rekið af foreldrum Mike áður en hann tók við rekstri. Mike er Austur-Grænlendingur og ólst upp í Tasiilaq, svæðishöfuðstaðnum. 

Tasiilaq var áður fyrr kallað Angmagssalik (loðna á grænlensku) og Mike rekur einnig samnefnt hótel þar. Hann og Annette, dönsk eiginkona hans, hafa um tíð vakið athygli á bágum efnahagshorfum Austur-Grænlands sem þau telja afskipt af hálfu stjórnvalda hinum megin Grænlandsjökuls.

Á síðasta ári stóðu þau meðal annars fyrir fjölmennri kröfugöngu í Tasiilaq. Áætlað var að um sex hundruð manns hefðu tekið þátt í göngunni sem er talsverður fjöldi í ljósi þess að aðeins búi um 2.500 manns á svæðinu. Kröfugangan var haldin undir formerkjum Flokksins fyrir sjálfstætt Austur-Grænland og fékk hann gervigreindina til að útbúa alls konar áróðursefni undir því nafni. 

Hann gekkst við því að sjálfstæði Austur-Grænlands sé tæplega raunhæf hugmynd en honum hafi runnið blóðið til skyldunnar. Hrista þyrfti landstjórnina úr sofandahætti sínum. Í kröfugöngunni hélt Anette Nicolaisen á loft spjaldi á stóð: „Flug til Íslands allt árið.“

Mál og menning í húfi

Þrátt fyrir persónulegan árangur hefur Mike miklar áhyggjur af framtíð heimasveitarsinnar. Samfélagið á Austur-Grænlandi stendur hvað berskjaldaðast frammi fyrir samfélagsmeinum sem hrjá landið allt. Vandamál á borð við fíkn, munaðarleysi og há sjálfsmorðstíðni. Frekari einangrun yfir langan veturinn eru ekki til þess fallnar að bæta stöðuna.

Auk efnahagslegrar stöðnunar spilar tungumálið einnig þátt í einangrun Austur-Grænlendinga en mál þeirra, þó það sé nauðalíkt því sem talað er vestanmegin Grænlandsjökuls, er ekki gagnkvæmur skilningur þar á milli. Þrátt fyrir það fer skólahald fram á vesturgrænlensku. Þessu mótmæla Austur-Grænlendingar auk þess sem að skilti í bænum og götumerkingar séu að mestu leyti á vesturgrænlensku.

„Það getur okkar eigin ríkisstjórn ekki skilið. Að þetta sé grundvallaratriði samfélagslega og efnahagslega. Ef við fáum ekki Grænlandsfara á veturna eða frakt frá Íslandi á veturna eða póst, þá er Austur-Grænland nú þegar mjög lítið í forgangi í Vestur-Grænlandi. Það er þar sem vandamálið liggur,“ segir Mike.

Landstjórnin verkstola

Landstjórnin í Nuuk sýni Austur-Grænlendingum engan skilning og vilji einblína á ört vaxandi áfangastaði ferðamanna á vesturströndinni.

„Landstjórnin er gjörsamlega verkstola hvað varðar að gera þjónustusamning við Icelandair. Það er haldreipi okkar atvinnurekenda. Og ef ekkert verður gert í þessum samdrætti, þá þurfum við að hætta starfsemi 30. september og loka,“ segir Mike Nicolaisen.

„Það eru ekki bara ferðamenn sem við fáum inn frá Íslandi. Það er mikið af ferskvörum, grænmeti og þess háttar. Það er líka samfélagslega mikilvægt, því þeir sem koma með þurfa að gista á hótelinu. Ég þarf að hafa í vinnu uppvaskara, leiðsögumann og kokk. Uppvaskarinn verslar í búðinni og búðin þarf að hafa starfsmann sem afgreiðir og svo framvegis og svo framvegis. Þetta er undirstaða byggðarinnar.“