Með óttann einan að vopni

Margir eru smeykir við hið óþekkta. Óttinn er áróðursbragð hjá þeim sem vilja vinna gegn tilteknu málefni, sérstaklega þegar almenningur þekkir lítið til þess. Þegar bent er á að þeir fari ekki með rétt mál er sagt: „En það gæti gerst einhvern tíma í framtíðinni!“

Upplýsingaóreiða er herbragð. Henni er óspart verið beitt af þeim sem eru andvígir aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hér á eftir leiðrétti ég nokkrar af þeim fullyrðingum sem hæst hafa flogið.

1. Ísland mun missa yfirráð yfir fiskimiðunum.

Sú fullyrðing fær ekki staðist.

Innan Evrópusambandsins gildir svonefnd regla um hlutfallslegan stöðugleika. Hún felur í sér að skipting veiðiheimilda byggist á þeirri veiðireynslu sem ríki hafa á viðkomandi hafsvæðum.

Undanfarna hálfa öld hafa erlend ríki ekki stundað veiðar innan íslenskrar lögsögu nema á grundvelli samninga við Ísland. Íslendingar hafa því einir þá veiðireynslu sem máli skiptir á Íslandsmiðum. Það má því fullyrða að íslenskar veiðiheimildir héldust óskertar við aðild að Evrópusambandinu.

Því er stundum svarað að hægt væri að breyta reglunni. Fræðilega er auðvitað hægt að breyta reglum, en hvers vegna ættu aðildarríkin að vilja kollvarpa kerfi sem þau hafa sjálf byggt réttindi sín á? Ísland myndi auk þess taka þátt í ákvörðunum sambandsins og gæti ekki verið knúið til að samþykkja hvaða breytingu sem er án aðkomu sinnar.

Til að taka af allan vafa væri engu að síður eðlilegt að festa sérstaklega í aðildarsamningi Íslands hvernig farið yrði með veiðiheimildir á Íslandsmiðum.

2. Ungt fólk frá Íslandi verður sent í Evrópuherinn.

Staðreyndin er sú að enginn sameiginlegur Evrópuher er til. Aðildarríki Evrópusambandsins ráða hvert yfir sínum eigin herafla og hann lýtur ekki einni sameiginlegri herstjórn Evrópusambandsins.

Flest ríki sambandsins eru einnig aðilar að Atlantshafsbandalaginu, en þar er heldur ekki um að ræða einn sameiginlegan her sem getur kvatt borgara einstakra ríkja til þjónustu án ákvörðunar stjórnvalda þeirra.

Þá svara talsmenn óttans því að sameiginlegur Evrópuher gæti orðið til einhvern tíma í framtíðinni. Þar er enn spilað á hræðslu við hið óþekkta. Aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi ekki fela í sér herskyldu eða heimild erlendra stjórnvalda til að kalla íslensk ungmenni til herþjónustu.

3. Íslendingar tapa lífeyrissparnaði sínum við inngöngu í Evrópusambandið.

Þessi fullyrðing er fráleit. Hvert aðildarríki Evrópusambandsins hefur sitt eigið lífeyriskerfi. Mörg ríkjanna styðjast fyrst og fremst við gegnumstreymiskerfi, en önnur hafa byggt upp sjóðsöfnun að meira eða minna leyti eins og Ísland.

Alþjóðlegur samanburður á lífeyriskerfum sem gerður er af ráðgjafarfyrirtækinu Mercer, hefur árum saman skipað Íslandi í hóp þeirra þriggja ríkja sem búa við traustustu lífeyriskerfin. Danmörk og Holland hafa einnig verið ofarlega á þeim lista.

Ástæðan fyrir því að lífeyriskerfi Evrópuríkja eru ólík er einföld: Evrópusambandið rekur ekki eitt sameiginlegt lífeyriskerfi. Aðildarríkin bera sjálf ábyrgð á uppbyggingu og fjármögnun sinna kerfa.

Því hefur þó verið haldið fram að Ísland gæti verið neytt til að nota lífeyrissparnað landsmanna til að greiða lífeyrisskuldbindingar annarra Evrópuríkja. Engin stoð er fyrir slíkri fullyrðingu. Aðild að Evrópusambandinu felur ekki í sér að eitt ríki yfirtaki lífeyrisskuldbindingar annars ríkis eða að unnt sé að gera upptæka eign íslenskra lífeyrissjóða til að greiða eftirlaun erlendis.

4. Ísland mun glata fullveldi sínu.

Við þurfum ekki annað en að horfa til Danmerkur, Svíþjóðar, Hollands, Frakklands, Ítalíu og Spánar, ríkja sem við þekkjum vel og þúsundir Íslendinga heimsækja á hverju ári. Enginn efast í raun um að þeirra þjóðir séu frjálsar og fullvalda.

Aðild að Evrópusambandinu felur vissulega í sér að ríki ákveða að fara sameiginlega með tiltekin verkefni og lúta sameiginlegum reglum á afmörkuðum sviðum. Það er gert með samningum sem fullvalda ríki samþykkja sjálf. Aðildarríkin eiga fulltrúa í stofnunum sambandsins, taka þátt í lagasetningu þess og geta haft bein áhrif á ákvarðanir, ákvarðanir sem Íslendingar þurfa nú þegar að innleiða að verulegu leyti vegna EES-samningsins.

Ísland hefur nú þegar framselt vald á ýmsum sviðum með alþjóðlegum samningum, meðal annars innan EES og Atlantshafsbandalagsins. Munurinn er sá að innan EES tökum við upp mikinn hluta löggjafar Evrópusambandsins án þess að hafa fulla aðkomu að stefnumótun og lokaákvörðunum.

Spurningin er því ekki hvort Ísland eigi að deila einhverjum hluta ákvörðunarvalds síns með öðrum ríkjum. Það gerum við nú þegar. Spurningin er hvort við viljum áfram taka við reglum sem aðrir hafa mótað eða gerast fullgildur þátttakandi í mótun þeirra.

Ísland yrði vissulega lítið land í hópi vinaþjóða líkt og í öðrum alþjóðasamtökum. Við ætlum okkur ekki að ganga í Evrópusambandið til þess að ná því undir okkar vald, en við hefðum áhrif langt umfram fólksfjölda. Klifað er á því að við hefðum aðeins 0,1% af atkvæðum í svonefndu ráðherraráði. Þá gleyma þeir neikvæðu því að í ráðherraráðinu gildir tvöföld regla um tillögur:

a. Að minnsta kosti 55% aðildarríkja samþykkja hana, sem þýðir nú 15 af 27 ríkjum, og

b. Þau ríki eru samanlagt með að minnsta kosti 65% íbúa ESB.

Fari svo að Ísland gangi inn yrðu aðildarríkin 28 og 16 ríki þyrfti til þess að uppfylla reglu a. Því gætu 13 þjóðir fellt tillöguna, þrátt fyrir fólksfjöldann í þeim 15 ríkjum sem væru með.

Við hefðum vissulega ekki neitunarvald, en værum með 3,6% vægi þegar að þeirri reglu kemur og gætum haft úrslitaáhrif með þjóðum sem væru sama sinnis.

5. Það er ekki um neitt að semja. Með Jái þann 29. ágúst eru örlög Íslands ráðin.

Þessi fullyrðing kemur þeim spánskt fyrir sjónir sem muna tæplega þriggja ára samningalotu Íslands eftir 2009. Þá var ekki einu sinni byrjað að ræða ákveðin mikilvæg mál.

Stæðist þessi fullyrðing væri engin ástæða til þess að hafa seinni atkvæðagreiðslu því allt væri þegar ljóst. Ég hygg að enginn neikvæðra myndi fallast á það.

Niðurstaða

Áróður sem byggist á því að eitthvað hræðilegt gæti hugsanlega gerst má ekki koma í stað málefnalegrar umræðu. Aðild að Evrópusambandinu á að meta út frá raunverulegum kostum og göllum, ekki tilbúnum ógnarmyndum um glötuð fiskimið, herskyldu, upptöku lífeyrissparnaðar eða endalok íslensks fullveldis.

Mínar leiðréttingar munu ekki snúa þeim sem eru forhertir í sinni afstöðu og ekki hlusta á rök. En flest fólk vill hafa það sem sannara reynist.

Með því að segja Já þann 29. ágúst fáum við öll betri tíma til þess að kynna okkur Evrópusambandið miklu betur. Atkvæðagreiðslan snýst nefnilega bara um að ganga til samninga en ekki inngöngu í sambandið. Um hana yrðu greidd atkvæði síðar, ef samningar nást.

Kannski kemur í ljós að þeir neikvæðu sjá í raun og veru fyrir óorðna hluti og aðildarsamningur verður óásættanlegur. Mér finnst það ólíklegt. Hitt er líklegra, að mjög verði reynt að koma til móts við íslensk sjónarmið, ekki síst á þeim sviðum þar sem Evrópusambandsþjóðirnar hafa engu að tapa á því að fallast á óbreytt ástand.

Já þýðir að við höldum dyrunum opnum.

Höfundur er stærðfræðingur og stofnandi Viðreisnar.