Hóparnir þrír sem segja JÁ

Það er áhugavert að fylgjast með málflutningi þeirra sem segjast ætla að segja JÁ í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessari JÁ-fylkingu má skipta í þrjá hópa miðað við málflutning fylkingarmanna í fjölmiðlum. Fyrsti og greinilega stærsti hópurinn í fylkingunni vill að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þessi hópur er þess fullviss að aðild verði Íslandi til góðs. Strangt til tekið er þessi hópur ekki að segja „Já til að sjá“, enda veit hann vel að þetta eru alvöru aðildarviðræður, ekki „kíkja í pakkann“ viðræður eða könnunarviðræður. Þessi hópur veit líka að aðildarviðræðurnar munu fela í sér frekari aðlögun að reglum sambandsins meðan á viðræðum stendur, eins og gilt hefur um aðrar aðildarviðræður að þessu ríkjasambandi, enda er til þess ætlast að full aðild að sambandinu geti orðið um leið og aðildarþjóðirnar hafa samþykkt samninginn. Annar hópur í fylkingunni er jákvæður gagnvart samningaviðræðum þótt þeir sem tilheyri honum séu ýmist hlutlausir eða heldur neikvæðir gagnvart aðild Íslands að Evrópusambandinu. Einstaklingar í þessum hópi vilja segja „JÁ til að sjá“ eins og um einfaldar könnunarviðræður sé að ræða. Siðan ætla þeir að taka stöðuna á ný og ýmist hneigjast til frekari neikvæðni og hafna, eða jákvæðni og samþykkja, aðild að Evrópusambandinu þegar þeir hafa „kíkt í pakkann“. Þá er það þriðji JÁ-hópurinn sem er væntanlega minnstur. Þessi hópur er ótvírætt á móti aðild Íslands að Evrópusambandinu, en telur að til þess að „ljúka þessu leiðindamáli“ sé rétt að segja JÁ nú og fá vondan samning upp á borðið til þess að svo sé hægt að hafna honum og þar með aðild að sambandinu í eitt skipti fyrir öll. Þessi hópur byggir meðal annars á fyrirliggjandi upplýsingum um að meirihluti Íslendinga sé á móti aðild að Evrópusambandinu, en að á meðal þeirri neikvæðu séu þó einstaklingar sem eru jákvæðir gagnvart aðildaraviðræðum, samanber hóp tvö hér að framan. Þessi þriðji hópur telur sem sagt að meirihluti neikvæðra muni halda þegar kosið verður um aðildarsamning. Afstaða þessara þriggja hópa í Já-fylkingunni vekja ýmsar spurningar. Fyrsti hópurinn horfir ýmist framhjá eða gerir lítið úr annmörkum og gefur sér margt í ætluðum ávinningi að Evrópusambandinu umfram ávinninginn af EES samstarfinu sem Íslendingar eiga þegar aðild að. Vísað er til hernaðarlegra hagsmuna Íslands þó Evrópa sé ekki hernaðarbandalag og Evrópuher ekki til. Vísað er til nýs gjaldmiðils, betri lánakjara og stöðugra verðlags, þó hvorki gjaldmiðill, lánakjör eða verðlag séu samningsatriði í aðildarviðræðum. Gengið er að auki út frá fullu forræði Íslendinga yfir auðlindum í sjó og á landi, þó á slíka hluti hafi ekki verið fallist í fyrri viðræðum við aðildarþjóðir sambandsins. Það athyglisverða er að þessi hópur veit að líkindum betur, en er samt harður á því að aðild að Evrópusambandinu sé og muni verða góð fyrir Ísland. Vandi annars hópsins í Já-fylkingunni er sá helstur að skilningur á sáttmálum, skipulagi og reglum Evrópusambandsins og eðli viðræða um aðild að sambandinu virðist ekki nægilega skýr í hópnum. Segja mætti að óskhyggja ráði töluverðu um afstöðu þessa hóps og að innistæðan sé óljós. Þá er það þriðji hópurinn í Já-fylkingunni. Hann er tilbúinn í veðmál – veðmál um samþykki sem síðan muni leiða til höfnunar. Þessu veðmáli eins og öðrum fylgir áhætta. Hún er sú að samþykki þjóðarinnar við aðildarviðræðum verði skref sem færi Íslendinga nær samþykki við inngöngu í Evrópusambandið. Sagt verði: „Þið hafið þegar samþykkt viðræðurnar og öllu sem þeim fylgir, nú er bara eftir að samþykkja samninginn. Það fari enginn í aðildarviðræður nema með vilja til aðildar.“ Fyrra skrefið gæti því dugað til að koma Já-inu yfir línuna og Íslandi inn í Evrópusambandið.

Höfundur er prófessor í félagsfræði.