Ljóst er að með inngöngu Íslands í ESB og upptöku evru verður viðbótar framsal okkar svo umfangsmikið að telja verði að Ísland hafi þar með afsalað sér peningalegu fullveldi sínu. Það verður dýru verði keypt og um það verður ekki samið.
Um samningsmarkmið í hugsanlegum aðildarviðræðum við ESB verður að tala opið og skýrt um sjávarútvegsmálin. Dæmi um skort á þessu er að finna í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar - það er fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna - á tillögu utanríkisráðherra um að haldið verði þjóðaratkvæði um aðildarviðræður við ESB.
Það er ákveðin mótsögn í umræðunni um gervigreind sem hefur ekki fengið mikla athygli. Við tölum mikið um að tæknin eigi að gera okkur afkastameiri, hjálpa nýju starfsfólki að komast hraðar inn í verkefnin og gera sérfræðiþekkingu aðgengilega öllum. Það er allt saman rétt. En sérfræðingar verða ekki til við það eitt að hafa aðgang að sérfræðiþekkingu. Þeir verða til með því að vinna sig í gegnum verkefni, gera mistök, fá leiðréttingar og byggja þannig smám saman upp reynslu og dómgreind.
Evrópusambandið er að stórum hluta hringekja millifærslna þar sem aðildarríkin borga fjármuni inn miðað við landsframleiðslu og fá svo styrki til afmarkaðra verkefna, eftir að hluti af peningunum hefur horfið í stjórnsýslukostnað.
Ef vilji stuðningsmanna aðildar stæði til þess að gefa rétta mynd af skiptingu valdheimilda Sambandsins og aðildarríkjanna væri þeim rétt og skylt að lýsa fyrst þeim ákvæðum þar sem ESB fer með endanlegt löggjafarvald, ræða síðan sameiginlegar valdheimildir og loks hvar aðildarríkin ein fara með valdið til lagasetningar.
Af hverju er íslenskt samfélag í fremstu röð meðal ríkja heims - svo stöndugt sem raun ber vitni? Svarið felst þegar allt kemur til alls í auðlindum þjóðarinnar til lands og sjávar - og sérstakri og eftirsóttri náttúrufegurð þess. Vegna þessara grunnatriða er Ísland í lagi og Íslendingar ofan á í tilverunni og gott betur.
Kostnaðarsamur misskilningur lifir á efstu hæðum fyrirtækja um þessar mundir: Að kaupa aðgang að gervigreind sé það sama og að auka framleiðni.
Þótt besta leiðin til að takast á við slíkt ójafnvægi sé að laga undirliggjandi veikleika í innlendri efnahagsstefnu þýðir það ekki að mat á of- eða vanmati gjaldmiðla hafi ekki mikilvægt upplýsingagildi. Það verður ekki nægilega undirstrikað að renminbi er gjaldmiðill sem kínversk stjórnvöld stýra með mjög virkum hætti.
Sú staðreynd að hugmyndin um NATO 3.0 er nú sett fram ætti að vera Evrópubúum skýr vísbending um að hagsmunir Bandaríkjanna af öryggi Evrópu hafi tekið verulegum breytingum.
Áður en þjóðin veitir ríkisstjórninni umboð til að hefja aðildarviðræður hlýtur hún því að eiga rétt á skýru svari við einfaldri spurningu: Hvaða markmið hyggst ríkisstjórnin leggja fram fyrir hönd Íslands í mögulegum viðræðum við Evrópusambandið?
Það er mjög vinsælt að stofna til „ódýrra“ fjárfestinga/viðhalds sem líta vel út á pappírnum einstakt ár, en kosta margfalt meira til lengri tíma í meiri rekstrarkostnaði eða ítrekuðu viðhaldi.
Með linnulausum drónaárásum Úkraínumanna, ört vaxandi verðbólgu og eldsneytisskorti greiðir Rússland sífellt hærra verð fyrir stríðið sem Vladimír Pútín kaus að hefja. Stríðið er hins vegar orðið sjálfur kjarninn í stjórnkerfi Pútíns. Því verður engin leið að varanlegum friði nema með róttækum pólitískum breytingum í Rússlandi.
Þær hindranir sem standa í vegi fyrir erlendri fjárfestingu eru þegar víðtækari hér á landi en í öðrum OECD-ríkjum og á Norðurlöndum. Þótt færa megi rök fyrir því að ný löggjöf um rýni á erlendri fjárfestingu sé réttlætanleg og nauðsynleg í þágu þjóðaröryggis þá skiptir öllu máli hvernig lögunum verður beitt.
Hefðbundið hlutfall virðis á móti hagnaði (VH-hlutfall), sem byggir á tólf mánaða sögulegum raunhagnaði, mælist tæplega 13,2 í júní og hefur hlutfallið ekki verið jafn lágt síðan í júní 2023.
Eitt af því sem haldið er fram þessa dagana er að gangi Ísland í Evrópusambandið og taki í kjölfarið upp evru í stað krónu þá muni kostnaður við að eignast íbúðarhúsnæði lækka.
Fyrirtæki þurfa ekki fleiri gervigreindartilraunir sem enda í kynningum, vinnustofum og hálfkláruðum sýnidæmum. Þau þurfa að velja fá mikilvæg erindi í rekstrinum og breyta þeim.
Efnahagsumhverfið sem við glímum við um þessar mundir – litað af sívaxandi óvissu hvort sem er í íslenska hagkerfinu eða heimshagkerfinu – hefur neytt fjárfesta til þess að nálgast stórar ákvarðanir um fjárfestingar með öðrum hætti en vanalega. Birtingarmyndirnar eru ýmsar. Sem dæmi um eina slíka er ríkari tilhneiging í fyrirtækjakaupum til þess að láta kaupverð ráðast að hluta af árangurstengdum þáttum í rekstri félaga.
Þó svo að skilmálarnir kveði á um að það eigi að vera hægt að ganga úr ESB þá sýnir reynsla Bretlands að það er næstum því ómögulegt að gera slíkt og ESB mun gera allt til þess að hegna þeim sem vilja út.
Líkt og sundmaður í lífsháska gæti Vladimír Pútín Rússlandsforseti gripið til örvæntingarfullra aðgerða til að halda sér á floti.
Sérstakar aðstæður í rekstri banka á Íslandi – há opinber gjöld – lækka ekki einungis arðsemi þeirra, heldur einnig útlánagetu til heimila og fyrirtækja og viðnámsþrótt. Þetta þurfa stjórnvöld að hafa í huga við ákvarðanir um gjaldtöku á innlendum fjármálafyrirtækjum.
Stöðugt, fyrirsjáanlegt og einfalt efnahags- og rekstrar umhverfi er ein mikilvægasta forsenda þess að lítil og meðalstór fyrirtæki geti fjárfest, ráðið fólk og vaxið. Það ætti að ríma vel við nýsamþykkta atvinnustefnu stjórnvalda sem leggur sérstaka áherslu á aukna framleiðni, samkeppnishæfni og nýsköpun.
Þar sem hvert aðildarríki hefur neitunarvald gæti eitt ríki – til dæmis Spánn, sem lýsti andstöðu við verulegar undanþágur – stöðvað samning sem innihéldi slíkar frávikslausnir. Það útilokar í reynd alla möguleika á varanlegum sérlausnum utan kerfisins. Óvissan snýst því aðeins um útfærslu innan kerfisins en ekki um grundvallaratriðin sjálf. Ef samningur næðist yrði hann óhjákvæmilega á forsendum ESB en ekki Íslands.
Trump hefur hagað sér eins og pókerspilari sem er farinn að trúa eigin blekkingum. Hann hét því að leggja eldflaugaiðnað Írans í rúst, afvopna vopnaðar vígasveitir þess á borð við Hezbollah, steypa stjórninni af stóli, velja næsta leiðtoga landsins og ná stjórn á Hormussúndinu. Engu af þessum metnaðarfullu stríðsmarkmiðum var náð.
Kreppa dagsins tekur reglulega yfir allt súrefnið í kerfinu. Þá situr minna eftir fyrir innviði, loftslagsaðlögun, menntun, orkuuppbyggingu eða aðra hægfara uppbyggingarþætti sem ráða þó mestu um stöðu samfélaga til lengri tíma.
Umræðan fer út af sporinu þegar því er haldið fram að andstæðingar aðildarviðræðna vilji ekki sjá matseðilinn. Við vitum nægilega mikið um veitingastaðinn til að vita að hann hentar okkur einfaldlega ekki. Matseðillinn er þekktur og margir Íslendingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að réttirnir sem þar eru í boði séu ekki þess virði að greiða fyrir þá það verð sem fylgir aðild. Sú niðurstaða byggir ekki á ótta og ekki á skorti á upplýsingum. Hún byggir á upplýsingum sem liggja fyrir.
Eldsneytisframboð heimsins er mun fjölbreyttara en það var í orkukreppum áttunda áratugarins og hefur því aukið viðnámsþrótt heimshagkerfisins.
Þótt öll ný aðildarríki ESB séu skuldbundin til að taka upp evru má fresta því um óákveðinn tíma. Ríkin sem hafa valið að taka ekki upp evru gera það af því ekki síst að það er pólitískur meirihluti fyrir sjálfstæðri peningastefnu. Þarna virðist meðal annars á ferðinni gildismat sem hverfist um fullveldið og að geta haft ákvörðunarvald yfir efnahagsstefnunni, einkum ef áföll verða.
Hagnaður félaganna sem mynda Úrvalsvísitöluna í Kauphöllinni (OMXI15) hefur aukist umtalsvert á sama tíma og virðishlutföllin hafa lítið breyst.
Í Teheran eru þær tilslakanir sem Bandaríkin virðast tilbúin að veita taldar of góðar til að vera sannar.
Lönd keppa ekki lengur aðeins um að framleiða græna orku. Þau munu líka keppa um að nýta hana rétt. Þar getur næsta samkeppnisforskot Íslands legið. Hvernig orkan er afhent mun skipta jafn miklu máli og hversu mikið er framleitt.
Nýjar sveitarstjórnir hafa fjögur ár til að skila árangri. Ekki sóa þeim í enn eina stefnumótunina eða skipulagsbreytinguna.
