Ef það er eitt lag sem lýsir framtíðarsýn Donalds Trumps á bandaríska hagkerfinu árið 2026, þá er það ábreiða Busters Poindexter frá árinu 1987 af laginu „Hot Hot Hot“ eftir tónlistarmanninn Arrow frá Montserrat, þar sem laglínan er „party people all around me“. Það voru að minnsta kosti hughrifin af stemmingunni sem stafaði af fylgdarliði forsetans á fundi Alþjóðaefnahagsráðsins (WEF) í síðasta mánuði.
Trump og teymi hans komu til Davos með sólrík skilaboð. Umfangsmikil innspýting frá ríkisfjármálunum er í vændum. Hinu margrómaða „Big Beautiful Bill Act“ verður ekki bara rúllað út heldur er mikil aukning útgjalda til varnarmála bætt við og hugsanlega verður 2.000 dollara ávísunum í anda heimsfaraldursins látið rigna yfir landann. Reglugerðir frá Biden-tímanum verða afturkallaðar af hörku og nýr seðlabankastjóri verður settur í embætti, valinn fyrir vilja sinn til að lækka ítrekað vexti.
Samandregið var okkur sagt að þessar aðgerðir myndu samanlagt auka hagvöxt Bandaríkjanna um 4-5%, jafnvel 6%, að verðbólga muni halda áfram að lækka, vextir á húsnæðislánum munu lækka og að hamingjan verði við völd.
Þó þessi sviðsmynd teljist ekki ómöguleg er hún afar ólíkleg. Gervigreind gæti aukið framleiðni í Bandaríkjunum um hófleg 0,5% á ársgrunni. Á sama hátt getur einföldun regluverks skilað verulegum skammtímaábata, eitthvað sem Evrópa gæti vissulega notið meira góðs af. Eins og Trump lagði ítrekað áherslu á í Davos á milli þess sem hann kastaði móðgandi kveðjum á evrópska leiðtoga. En áhrifin á framboðshliðina eru langt frá því sem þarf til að auka skammtímahagvöxt um nokkur prósentustig.
Ólíkt almennri skoðun tekur það óðaverðbólgu yfirleitt mörg ár að myndast, ekki mánuði.
Gríðarleg fjárhagsleg örvun á hagkerfið á sama tíma og vöxtur vinnuafls er takmarkaður með gildandi innflytjendastefnu mun óhjákvæmilega ýta eftirspurn umfram framboð og kynda undir verðbólgu. Í þannig umhverfi eru langtímavextir líklegri til að hækka en lækka þar sem fjárfestar verja sig fyrir verðbólguáhættu.
Án áfalla mun þessi aukna eftirspurn ýta undir vöxt til skammri tíma, en tregðan í verðbólgunni er alræmd. Fyrirtæki og heimili endurskoða verðbólguvæntingar sínar hægt og þar sem verðlag er ekki leiðrétt samtímis takmarkar samkeppnisþrýstingur það hversu hratt fyrirtæki geta brugðist við. Ólíkt almennri skoðun tekur það óðaverðbólgu yfirleitt mörg ár að myndast, ekki mánuði.
Af hverju er Trump til í að taka þessa áhættu?
Með öðrum orðum: Ef Trump og nýr seðlabankastjóri velja hraðan vöxt umfram verðstöðugleika, þá er líklegt að verðbólga haldist nærri 3% og nálgist 4% fyrir lok árs 2027 frekar en að lækka niður í 2%, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáði í nýjustu uppfærslu á horfum sínum til heimshagkerfisins.
Að sjálfsögðu gæti áfall, heimsfaraldur, fjármálakreppa eða það sem líklegra er, leiðrétting á hlutabréfamarkaði, sett þessa atburðarráðs úr skorðum. Netógnir eða allsherjarstríð myndi auka útgjöld til varnarmála í ofanálag og auka óstöðugleika enn frekar.
Reynslan aftur um aldir í tugum landa bendir til þess að tilraunir af þeirri tegund óhefðbundinnar stefnu sem nú er framfylgt endar sjaldnast vel til lengri tíma litið.
Í ljósi þess hversu óvinsæl verðbólga er meðal kjósenda, hvers vegna er Trump tilbúinn að taka þessa áhættu? Kannski trúir hann því í einlægni að framboðsábatinn af gervigreind og minna skrifræði verði gríðarlegur á sama tíma og kostnaðurinn af tollum verði lítill, sem gerir þá framleiðslunni mögulegt að mæta aukinni eftirspurn. Ef svo er, hefðu raunsærri efnahagsráðgjafar hans átt að spyrna við fótum.
Einhvern kann að gruna að Trump skilji fullkomlega hvað gerist þegar eftirspurn er meiri en framboð, að hann vilji að skammtímahorfur í aðdraganda þingkosninga í nóvember sé áhættunnar virði. Frá hans sjónarhóli gæti verðbólga verið pólitískt skaðleg, en að sigur Demókrataflokksins sem myndi hindra getu hans til að koma stefnu sinni í framkvæmd væri miklu verra.
„Algjört öngþveiti“ nánast gefin niðurstaða
Vissulega gekk bandaríska hagkerfið mjög vel á fyrsta ári Trumps í embætti og skiljanlegt að hann monti sig af því. En fullyrðingar hans – einkum og sér í lagi endurteknar staðhæfingar um að hann hafi tekið við „hræðilegu“ hagkerfi frá Joe Biden – eru stórlega ýktar. Þegar hann talaði í Davos fyrir ári síðan, á fyrstu viku annarrar forsetatíðar sinnar, var krafturinn í hagkerfinu álitinn öfundsverður um allan heim. Sá árangur raungerðist ekki yfir nótt.
Þrátt fyrir efnahagslegan árangur síðasta árs sem líklegt er að haldi áfram á þessu ári (með mögulegri ofhitnun), er ekki hægt að horfa framhjá þeirri áhættu sem ákvarðanir Trumps kallar yfir Bandaríkin, þar á meðal á verðbólgu, sveiflum á markaði og hraðari hnignun Bandaríkjadals. Þenslustefna hans í ríkisfjármálum, tilraunir til að þrýsta á Seðlabankann að lækka vexti og hröð afregluvæðing í fjármálageiranum er dæmi því til stuðnings – svo ekki sé minnst á augljósa spillingu hans og endurtekna misnotkun á framkvæmdavaldinu.
Reynslan aftur um aldir í tugum landa bendir til þess að tilraunir af þeirri tegund óhefðbundinnar stefnu sem nú er framfylgt endar sjaldnast vel til lengri tíma litið. Svo vísað sé aftur til laglínu úr „Hot Hot Hot“ þá er „algjört öngþveiti“ nánast gefin niðurstaða.
Lausleg þýðing á grein sem birtist á vefsíðu Project Syndicate 29. janúar síðastliðinn.
Kenneth Rogoff, fyrrverandi aðalhagfræðingur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, er prófessor í hagfræði og opinberri stefnumótun við Harvard-háskóla og hlaut Deutsche Bank-verðlaunin í fjármálahagfræði árið 2011. Hann er meðal annars meðhöfundur bókarinnar This Time is Different: Eight Centuries of Financial Folly og Our Dollar, Your Problem sem kom út á síðasta ári.
