Alþjóð­legir nem­endur áhyggju­fullir vegna tafa á af­greiðslu dvalar­leyfa

Mikil umræða hefur verið um málið í Facebook-hópi alþjóðlegra nemenda og gætir þar töluverðrar óánægju hjá þeim sem enn bíða eftir því að dvalarleyfið sé samþykkt. Þar er sérstaklega kvartað yfir því að deildarstjórar hjá háskólanum séu ekki samvinnufúsir vegna tafa á afgreiðslu dvalarleyfa hjá Útlendingastofnun. 

Samkvæmt svörum frá Útlendingastofnun um fjölda umsókna bárust í fyrra, á tímabilinu 1. mars til 1. ágúst 2024, alls 535 umsóknir um fyrsta dvalarleyfi vegna haustannar. Á sama tíma í ár hafa þær verið 744. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun er meira en helmingur umsókna frá umsækjendum sem þurfa vegabréfsáritun og mega ekki vera á landinu á meðan umsóknin er tekin til meðferðar. 

Flestar umsóknir frá Nígeríu

Flestar umsóknir eru samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun frá Nígeríu, eða alls 138. Þar á eftir eru umsóknir frá Bandaríkjunum sem eru alls 127 og svo Pakistan en þær eru alls 91. Þá eru 79 umsóknir frá Gana og 60 frá Filippseyjum. Fimmtán til tuttugu umsóknir eru svo frá Úganda, Kamerún, Japan, Kanada og Bretlandi. 

Á vef Útlendingastofnunarinnar segir um umsókn um dvalarleyfi fyrir námsmenn að mikilvægt sé að byrja tímanlega að undirbúa umsókna um dvalarleyfi því það geti tekið tíma að útvega fylgigögn. Til að tryggt sé að dvalarleyfi verði afgreitt áður en skólahald hefst þurfi umsókn og fylgigögn að berast í síðasta lagi 1. júní vegna haustannar eða 1. nóvember vegna vorannar. 

Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun voru 283 umsóknir af 744 lagðar fram eftir 1. júní. Það jafngildir um 38 prósent umsókna.

Í svari til fréttastofu segir Alda Karen Svavarsdóttir, sviðsstjóri leyfasviðs, að engar breytingar hafi verið gerðar á umsóknarferli námsmanna eða afgreiðslu dvalarleyfa á grundvelli náms. Þeim hafi einfaldlega fjölgað verulega og hlutfall borist seint.

„Umsækjendur um dvalarleyfi þurfa að leggja fram margvísleg gögn með umsókn sinni og er það hlutverk stofnunarinnar að yfirfara hvert mál á einstaklingsgrundvelli. Afgreiðslutími umsókna er misjafn og fer fyrst og fremst eftir því hversu fullnægjandi gögn fylgja umsóknum en í mörgum tilvikum þarf að óska eftir viðbótargögnum eða skoða gögn nánar og þá lengist afgreiðslutíminn,“ segir Alda Karen í svari sínu.

Ferlið geti tekið langan tíma

Samkvæmt heimasíðu Útlendingastofnunar þarf með hverri umsókn að fylgja kvittun fyrir greiðslu afgreiðslugjalds, passamynd, ljósrit vegabréfs, afrit af sakavottorði allra landa sem þau hafa verið búsett í síðustu fimm ár, staðfest sjúkratrygginga, staðfesting á inngöngu í nám og gögn um framfærslu. Það getur til dæmis verið staðfesting á því að þau eigi pening inni á reikning til að framfleyta þeim í nokkra mánuði eða að þau séu með vinnu hér á meðan námi stendur. Lágmarksframfærsla séu tæpar 300 þúsund krónur og séu þau að koma til að læra á haust- og vorönn geti þau þurft að sýna fram á að þau eigi um þrjár milljónir inni á bankareikning.

Þá kemur fram á heimasíðu stofnunarinnar að áritunarskyldir einstaklingar, það er þeir sem þurfa vegabréfsáritun til að koma til landsins, megi ekki vera staddir á landinu á meðan sótt er um dvalarleyfi og umsóknin til vinnslu. 

Íbúar til dæmis Schengen-landa þurfa ekki slíka áritun og gætu beðið á Íslandi á meðan umsókn er tekin fyrir. Það geta til dæmis íbúar Nígeríu og Pakistan ekki en eins og fram kom að ofan eru 229 umsóknir frá þessum tveimur löndum.

Alvarlegt mál

Abdullah Arif, alþjóðafulltrúi Röskvu, samtaka félagshyggjufólks innan Háskóla Íslands, segir málið alvarlegt.

„Alþjóðlegir nemendur standi frammi fyrir fordæmalausri áskorun. Nemendur, sem hafi skilað umsóknum sínum um dvalarleyfi á réttum tíma, bíði enn eftir svari um dvalarleyfi. Á sama tíma hefur Háskóli Íslands tilkynnt þeim að ef þau mæti ekki fyrir 1. september verði inntaka þeirra í nám við skólann felld úr gildi. Þau sem hafi fengið dvalarleyfi samþykkt þurfi að senda vegabréf sín erlendis til að fá stimpil og það geti tafið umsóknina enn frekar. Þessi staða hefur skilið samfélag alþjóðlegra nemenda eftir í örvæntingu,“ segir Abdullah og að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að ná í Útlendingastofnun til að reyna að finna lausn á málinu fái þau engin svör frá embættinu.

„Akademísk framtíð þeirra er nú í alvarlegri hættu,“ segir Abdullah.

Hann segir þetta alvarlegt mál, ekki bara fyrir þessa nemendur, heldur geti það einnig haft áhrif á orðspor skólans og Íslands sem áfangastaðar fyrir alþjóðlega nemendur.

Reglurnar skýrar og nemendur verði að vera á staðnum

Friðrika Harðardóttir, sviðsstjóri alþjóðasviðs Háskóla Íslands, segir það skýrt í reglum að nemendur verði að vera komnir með dvalarleyfi til að hefja nám. Ferlið geti tekið langan tíma og því sé viðmið um að skila umsókn og öllum fylgigögnum fyrir 1. júní. Hún hafi heyrt af því að margir hafi ekki verið að gera það.

Friðrika segir háskólann meðvitaðan um þessa umræðu og þessar tafir. Hluti nemenda geti mætt í skólann á meðan umsóknin er til meðferðar en þeir nemendur sem komi frá löndum þar sem sé gerð krafa um vegabréfsáritun geti það ekki. Þeir verði að bíða eftir dvalarleyfinu og því sé líklegt að hluti þeirra muni ekki geta nýtt sér það tækifæri að læra á Íslandi.

Friðrika segir þetta almennt tengjast því að nemendum hafi fjölgað mjög sem komi frá löndum sem þurfi slíka áritun, frá ýmsum Afríkulöndum og Pakistan til dæmis. Þessir nemendur sæki margir í að læra Íslensku sem annað mál. Greint var frá því fyrr í sumar að af níu þúsund umsóknum í HÍ hefðu flestar umsóknir borist í þá námsleið.

Friðrika segir grunnnám við Háskóla Íslands almennt kennt á íslensku og því sæki margir nemendur fyrst þessa leið svo þeir geti síðar farið í grunnám í öðru fagi. Alþjóðlegir nemendur sæki þó einnig í ýmis meistaranám og doktorsnám en doktorsnám er ekki bundið við kennslu á íslensku eins og kennsla í grunn- og meistaranámi við skólann.

Mikil fjölgun dvalarleyfa

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra fjallaði um dvalarleyfi í aðsendri grein á Vísi fyrr í mánuðinum. Þar kom til dæmis fram að á Íslandi hafi á árunum 2021 til 2023 verið gefin út fleiri dvalarleyfi á Íslandi en á öðrum Norðurlöndum, mestur var munurinn miðað við Noreg þar sem munurinn var 64 prósent í hlutfalli við íbúafjölda, en minnstur í Svíþjóð og Finnlandi þar sem munurinn var átta prósent.

Í grein dómsmálaráðherra kom einnig fram að 388 prósent fleiri dvalarleyfi til náms eru gefin út á Íslandi samanborið við Noreg.