Ís­land að grotna niður í fjölda­ferða­mennsku

Ferðamannaiðnaðurinn hefur verið kallaður lyftistöng íslensks efnahagslífs. En hvað ef stór hluti þessa hagvaxtar er í raun gervihagvöxtur, byggður á stanslausri veltu sem þjónar fáum, á sama tíma og hann étur upp innviði okkar, velferð og möguleika ungs fólks?

Það er kominn tími til að horfast í augu við raunveruleikann. Þrátt fyrir glansandi hagvaxtartölur, stendur hagvöxtur á mann nánast í stað á meðan innviðir samfélagsins rotna og grotna niður.

Rotnir innviðir og þrælalaunabólan

Þessi „góði“ vöxtur krefst stöðugs innflutnings á tugþúsundum einstaklinga sem vinna á launum langt undir því sem þarf til að stofna heimili og fjölskyldu á Íslandi. Þetta láglaunafólk er nauðsynlegt til að halda uppi iðnaði sem er fastur í magni fremur en gæðum.

Við erum stöðugt að heyra ríkisbubba tala niður til Íslendinga og segja að þeir nenni ekki að vinna þessi „frábæru“ störf. Sannleikurinn er hins vegar sá að enginn með framtíðarsýn á Íslandi getur eða vill vinna störf sem greiða langt undir framfærslukostnaði. Vandamálið er ekki leti, heldur launamunur og framfærslukostnaður.

Húsnæðiskreppan – Bein afleiðing fjöldaferðamennsku

Þensluáhrif ferðamannabólunnar hafa sannanlega eyðilagt húsnæðismarkaðinn. Verð á húsnæði er orðið langt umfram getu ungs fólks til að koma sér þaki yfir höfuðið. Á sama tíma og fjárfestar kaupa upp miðbæinn fyrir skammtímaleigu eykst íbúðaverð umfram getu ungs fólks og samfélagsins alls.

Til að bæta gráu ofan á svart þá virðist sem meirihluti nýbygginga sé gallaður. Af hverju? Vegna þess að nauðsynlegt er að flytja inn láglauna vinnuafl til að halda byggingarkostnaði niðri. Íslenskir iðnaðarmenn, með margra ára nám, geta ekki fengið laun sem dugar til framfærslu í keppni við námskeiðssnepla fá A-Evrópu.

Að snúa við blaðinu

Eina fljótvirka og raunhæfa lausnin er að breyta algjörlega um stefnu – frá magni yfir í gæði – og knýja fram hærri laun með aðhaldi ríkisins.

1. Upptaka gjalda

Við eigum að hætta fjöldaferðamennsku með því að innleiða mjög há gjöld sem dregur strax úr fjölda ferðamanna um helming. Þessi aðgerð myndi þó á sama tíma tvöfalda tekjur landsins af hverjum ferðamanni.

2. Hágæða, tæknivædd ferðaþjónusta

Með fækkun ferðamanna getur iðnaðurinn einbeitt sér að því að veita hágæða, tæknivædda ferðaþjónustu sem er eingöngu á færi efnameiri ferðamanna að kaupa. Þetta myndi krefjast meiri kunnáttu, færri starfsmanna en afburða þjónustu.

Þessi breyting myndi skapa efnahagslegt svigrúm þar sem ferðaþjónustan gæti greitt 1.1 sinnum meðallaun í landinu. Þegar laun eru sambærileg við önnur störf, mun ungir og vel menntaðir Íslendingar sjá framtíð í því að vinna þessi störf. Það væri loksins hægt að stofna heimili og eignast börn á þeim launum.

Aðhald Ríkisins

Til að þetta virki er nauðsynlegt að ríkið stígi inn af fullum krafti. Aðhald myndi felast í að takmarka útgáfu leyfa til að reka ferðaþjónustu við þá aðila sem geta sannað að þeir ætli að bjóða upp á hágæða þjónustu og greiða laun í samræmi við það.

Við getum ekki lengur leyft að okkur sé stjórnað af gervihagvexti sem gengur á innviði okkar og hrekur ungt fólk frá því að eiga framtíð í eigin landi. Með því að taka stjórnina aftur og velja gæði fram yfir magn getum við byggt upp hagkerfi sem styður við raunverulega velferð Íslendinga.

Tími ruglsins er liðinn. Stjórnmálamenn verða að velja hvort þeir ætla að halda áfram með fjöldaferðamennsku og rotnandi hagkerfi, eða innleiða gjaldtöku og aðhald sem tryggir velferð til framtíðar.

Höfundur lærði viðskipta- og sjávarútvegsfræði við Háskólann á Akureyri.