„Við bara svo­lítið sitjum uppi með þetta“

„Ég held að þetta verði ekki með verstu gamlárskvöldum en fyrstu einn, tveir klukkutímarnir verða örugglega talsvert háir,“ segir Þorsteinn Jóhannsson, sérfræðingur í loftgæðamálum, hjá Umhverfis- og orkustofnun, og vísar þar til svifryksmagns. Hann ræddi útlitið á gamlárskvöld í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni.

„Það verða svona ákveðin skil við tvo metra. Ef þú ert kominn í þrjá metra á sekúndu þá svona nær það að hreinsast hægt og rólega í burtu.“ Einnig skipti vindáttin máli.

„Þegar þú ert kominn niður í svona hægviðri þá ertu oft kominn í áttleysu líka. Þá fer þetta bara svona að hrærast fram og til baka.“ Því megi gera ráð fyrir að svifrykið standi fram eftir nýársnótt ef veðurspáin helst óbreytt. Hægt sé að fylgjast með loftmælingum á vefnum loftgaedi.is.

Minna af þungmálmum í dag

Þorsteinn segir að við sprengingu flugelda verði til mjög fínt svifryk í formi púðurryks.

„Flugeldarnir eru reyndar miklu skárri í dag heldur en þeir voru fyrir einhverjum áratugum. Þá voru notaðir þungmálmar til þess að fá þessa fallegu liti. Til dæmis var notað blý til að fá fallegan hvítan lit. Nú er bannað að nota ákveðna þungmálma og þá eru notuð önnur efni í staðinn. Það skilar sér svolítið í aðeins öðrum litum. 

Sumir segja að litirnir séu aðeins mildari, meira svona pastel-rautt, pastel-grænt og pastel-blátt, heldur en þessir skæru bláu og rauðu. Þetta eru sem sagt skárri efni að því leyti að það er minna af þungmálmum, sem er bara mjög gott.“

Þrátt fyrir þetta myndist enn jafn mikið af sóti og brunaryki sem fari illa í fólk sem er viðkvæmt og með undirliggjandi öndunarfærasjúkdóma. Það geti því verið gott ráð að halda sig innandyra, loka gluggum og hækka hitann á ofnum. Þetta dugi einungis í nokkrar klukkustundir en það hjálpi mörgum þar sem mengunin sé farin að þynnast þegar líður á nýársnóttina.

Loftgæði almennt góð á Íslandi

Burtséð frá gamlárskvöldi er Ísland almennt með ein bestu loftgæði í Evrópu, að sögn Þorsteins. Ísland lendi yfirleitt í efstu þremur sætunum á lista Umhverfisstofnunar Evrópu.

Sjálfur segist Þorsteinn hafa sleppt því að kaupa flugelda síðustu árin, meðal annars út af loftmengun. „Strákarnir mínir hafa svolítið séð um það.“

En hvernig líst loftgæðasérfræðingnum á þennan flugeldasið Íslendinga sem telst nú umfangsmeiri en í mörgum öðrum ríkjum?

„Hann hefur kosti og galla og jújú, það er gaman að flugeldum. Við bara svolítið sitjum uppi með þetta. Það er held ég enginn pólitískur vilji til þess að breyta þessu, sérstaklega meðan þetta er svona mikilvæg fjáröflunarleið fyrir björgunarsveitirnar og bara þeirra helsta fjármögnunarleið. En þetta hefur vissulega þennan stóra ókost sem er þessi mikla mengun sem við finnum vel fyrir ef það er hægviðri.“

Ef þú mættir ráða öllu þennan dag, myndir þú vilja banna flugelda?

„Ég hef sjálfur gaman af flugeldum sko. En ég geri mér alveg grein fyrir þessum mjög slæmu aukaverkunum,“ segir Þorsteinn Jóhannsson, sérfræðingur í loftgæðamálum hjá Umhverfis- og orkustofnun, að lokum.