Meiri­hluti vill lög­festa rétt til leikskóla­pláss

Ísland er áratugum á eftir hinum Norðurlöndunum þegar kemur að stuðningi við barnafjölskyldur með leikskóla eða dagvistun að loknu fæðingarorlofi. Mörg sveitarfélög hafa ekki tryggt úrræði fyrir börn, og foreldrar, oftast mæður, standa frammi fyrir mánuðum eða jafnvel heilu ári þar sem þau hafa ekki aðgang að vistun. Því neyðast foreldrar til að taka launalaust leyfi, draga úr starfshlutfalli eða leita annarra afar dýrra lausna ef þær eru yfirleitt í boði. Þetta hefur áhrif á tekjur, lífeyrisréttindi og stöðu viðkomandi á vinnumarkaði og viðheldur kynbundnu misrétti. Auk þess hefur þetta áhrif á vinnumarkaðinn þegar mikilvægt starfsfólk getur ekki snúið aftur til starfa eftir fæðingarorlof.

Ný skýrsla aðgerðarhóps um brúun umönnunarbilsins dregur skýrt fram þessa stöðu og leggur til aðgerðir sem gætu markað tímamót í fjölskyldu- og jafnréttismálum á Íslandi verði þær að veruleika. Ein megintillagan er að rekstur leikskóla verði lögbundið hlutverk sveitarfélaga og að börn eigi rétt á leikskólavist að loknu fæðingarorlofi. Samhliða því verði teknar upp viðræður um uppbyggingu, kostnaðarskiptingu og tekjustofna og samkomulag gert milli ríkis og sveitarfélaga um verkaskiptingu við að brúa umönnunarbilið. Slík lögfesting myndi færa ábyrgðina af herðum foreldra og yfir til hins opinbera.

Þetta kann að hljóma sem lítilvægt atriði en þetta yrði grundvallarbreyting á leikskólakerfinu. Í dag stjórnast aðgengi að leikskóla eftir fæðingarorlof af því hvar foreldrar búa eða fjárhag þeirra. Sum staðar er búið að brúa bilið en í mörgum fjölmennum sveitarfélögum hefur bilið verið rúmlega ár. Í velferðarsamfélagi ætti að vera sjálfsagt að öll börn búi við jafnt aðgengi að leikskóla eftir fæðingarorlof óháð því hvar þau búa. Enda sýnir nýleg könnun á vegum Prósent að afgerandi meirihluti landsmanna vill lögfesta rétt barna til leikskólavistar.

Þó er engu að síður skýrt í skýrslunni að brúun umönnunarbilsins verði ekki að veruleika nema leikskólastigið verði styrkt verulega. Aðgerðarhópurinn leggur m.a. til áframhaldandi átaks í menntun leikskólakennara og aðgerðir til að bæta kjör og starfsumhverfi starfsfólks.

Í ljósi þeirra neikvæðu áhrifa og kostnaðar sem skapast af umönnunarbilinu á fjölskyldur, vinnumarkað, jöfnuð og jafnrétti er stórmerkilegt að málið hafi ekki verið tekið heildstætt til umræðu og tryggt að börn hafi sama rétt til leikskólapláss alls staðar á landinu. Nú er boltinn hjá ríkisstjórninni og sveitarfélögunum, sem þurfa að taka höndum saman og hrinda í framkvæmd breytingum samkvæmt tillögum aðgerðahópsins - og taka þannig eitt stærsta skref síðari ára í átt að auknum jöfnuði og jafnrétti.

Höfundur er formaður BSRB.