Kallar eftir rann­sókn á snjóflóðinu á Flat­eyri

Sóley Eiríksdóttir, þá ellefu ára gömul, var föst í níu klukkustundir áður en henni var bjargað í snjóflóðinu á Flateyri þann 26. október árið 1995. Svana, 19 ára systir Sóleyjar, og Halldór Ólafsson, tvítugur kærasti hennar, létust þegar flóðið skall á heimili þeirra.

Sóley hefur sagt frá reynslu sinni í gegnum tíðina en stingur nú niður penna í skoðanagrein á Vísi og kallar eftir rannsókn á snjóflóðinu á Flateyri. Greinin er skrifuð tveimur  mánuðum eftir að rannsóknarnefnd um snjóflóðið á Súðavík skilaði og kynnti skýrslu sína.

„Árið 1995 féllu tvö mannskæð snjóflóð á Íslandi, í Súðavík í janúar og á Flateyri í október sama ár. Bæði leiddu til manntjóns og víðtækra samfélagslegra afleiðinga. Atburðirnir áttu sér stað innan sama stjórnsýslulega ramma og á tímabili þar sem hættumat og viðbúnaður voru í mótun,“ segir Sóley.

„Alþingi hefur nú ákveðið að láta fara fram heildstæða og sjálfstæða rannsókn á snjóflóðinu í Súðavík. Með þeirri ákvörðun er viðurkennt að slíkir atburðir réttlæti opinbera rýni, ekki síst með tilliti til lærdóms og trausts til stjórnkerfisins. Snjóflóðið á Flateyri átti sér stað innan sama árs, við sambærilegar aðstæður og með sambærilegum afleiðingum. Tuttugu manns létust í flóðinu og áhrifin á samfélagið voru djúpstæð. Þrátt fyrir það hefur ekki verið skipuð sjálfstæð rannsóknarnefnd um þann atburð.“

Sóley segir helstu rök sem nefnd hafi verið þau að aðstandendur hafi ekki kallað formlega eftir rannsókn.

„Rannsókn á náttúruhamförum er ekki einkamál aðstandenda. Hún er hluti af ábyrgð ríkisins gagnvart borgurum sínum. Hún snýst um hvernig hættumat var unnið, hvernig ákvarðanir voru teknar og hvort fyrirliggjandi þekking var nýtt. Slík rýni á að byggjast á eðli atburðarins og afleiðingum hans, ekki á því hvort þolendur hafi burði eða þrek til að halda málinu lifandi í áratugi.“

Sé rannsókn réttlætanleg í Súðavík vegna manntjóns og samfélagslegra afleiðinga, hljóti sami mælikvarði að gilda um Flateyri. Annað kalli á skýran og rökstuddan mun. Hún hafi lagt fram formlegt erindi til Alþingis þar sem óskað sé eftir sjálfstæðri og heildstæðri rannsókn á snjóflóðinu á Flateyri. Sú beiðni sé nú til meðferðar hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.

„Ég var grafin upp úr snjóflóðinu á Flateyri. Systir mín lifði það ekki af. Sú reynsla veitir mér ekki sérstakan rétt umfram aðra, en hún undirstrikar hvers vegna ábyrgð ríkisins má ekki ráðast af því hvort þolendur knýi á um rannsókn eða ekki. Ríkið ber ábyrgð á að rannsaka atburði sem kostuðu mannslíf. Sú ábyrgð má ekki vera valkvæð. Þegar mannslíf tapast er rannsókn ekki valkostur heldur skylda. Ef sami mælikvarði á að gilda um alla verður hann að gilda um Flateyri líka.“