Kæri Runólfur

Í vikunni sem leið var langt viðtal á Rás 1 Ríkisútvarpsins við minn gamla vin og kollega, Runólf Ágústsson, sem var rektor Viðskiptaháskólans á Bifröst á árunum 1999-2006. Þar var farið yfir hluti sem áttu sér stað á þessu tímabili í sögu skólans, en líka rætt um stöðu Háskólans á Bifröst í dag. Runólfur sagði í þessu viðtali að hann teldi að skólinn ,,eigi sér ekki lengur tilverurétt sem sjálfstæð menntastofnun” og að líklega færi best á því að láta hann renna inn í aðra háskólastofnun. Ástæðan fyrir þessari skoðun Runólfs virðist vera sú að nám á Bifröst fer fram í blönduðu námi (sem er blanda af fjarnámi og staðnámslotum) og líka það að skólinn hefur því miður ekki getað notað skólahúsin á Bifröst í Norðurárdal, sem flest hver voru byggð á fyrsta áratug þessarar aldar, undanfarin 2-3 ár vegna þess að í þeim fannst mygla og þar getur viðkvæmt fólk ekki hafst við öðruvísi en að finna til alvarlegra einkenna. Þetta á sérstaklega við um nýjustu húsin sem byggð voru í rektorstíð Runólfs, þau gömlu eru aðeins betur stödd, þó þar sé því miður mygla líka.

Ég starfaði með Runólfi sem aðstoðarrektor Viðskiptaháskólans frá 2001 - 2006 og varð því vitni af (og var þátttakandi í) þessari uppbyggingu sem talað er um í viðtalinu. Það er rétt hjá Runólfi að á þeim árum voru forsendur fyrir henni og mikil eftirspurn eftir staðnámi á Bifröst. Ég lét af störfum um svipað leiti og Runólfur árið 2006 og kom ekki aftur að skólanum fyrr en ég var ráðinn þangað sem rektor vorið 2010. Þá höfðu forsendur breyst mjög og aðsóknin að staðnámi skólans hafði hrunið. Af hverju? Jú í millitíðinni hafði orðið bæði fjármálahrun og gjaldmiðilshrun hér á Íslandi, sem hafði mikil áhrif á hag íslenskra heimila og sérstaklega þess hóps sem hafði áður leitað í nám á Bifröst: Fólk sem var þegar búið að vinna í áratug eða svo og vildi styrkja stöðu sína á markaði með hagnýtu forystu- og stjórnunarnámi. Þessi hópur kærði sig upp til hópa ekki lengur um að selja eða leigja íbúðina sína í bænum (eða annarsstaðar á landinu) hætta í vinnunni og flytja upp á Bifröst í 2-3 ár með börn og buru. Fjármála- og gjaldmiðilshrunið hafði gjörbreytt fjárhagslegum forsendum og starfsöryggi þessa hóps sem áður hafði sótt í staðnám á Bifröst.

Á þessum tíma hafði skólinn haldið úti kennslu um netið frá miðjum tíunda áratugnum og var orðinn býsna sjóaður í því að bjóða upp á fyrsta flokks fjarnám. Eftirspurnin eftir því var mikil og stöðug og því voru teknar ákvarðanir um að auka framboðið á fjarnámi við skólann. Ég starfaði ekki nógu lengi sem rektor skólans til að taka þessar ákvarðanir, en ég studdi þær sem starfsmaður á plani.

Að sama skapi var mjög mikilli orku, tíma og fjármunum varið í það að halda lífi í staðnáminu. Flestir fundir sem haldnir voru við skólann fóru í að ræða staðnámið og hvernig mætti efla það. Þjónustustigið við staðnema var aukið, mikil áhersla var á það í markaðssetningu á námi við skólann og starfsfólki var gert annarsvegar að búa á Bifröst, eða mæta þangað ákveðna daga í viku, mismarga þó eftir því hvað verkefnið í vinnunni var. Smám saman varð vistin í Norðurárdalnum sorglegri, þegar gengið var um tóma gangana sem áður höfðu verið fullir af lífi. Þar var lítið að gerast og sárafáir nemendur. Á tímabili voru þar reyndar fyrst og fremst erlendir skiptinemar, sem veltu fyrir sér í fúlustu alvöru hvar allir íslensku nemarnir væru?

Þetta þróaðist ekki svona vegna þess að stjórnendur skólans og starfsfólk vildi ekki gera allt til þess að halda úti staðnáminu, það var einfaldlega vegna þess að eftirspurnin eftir því varð sífellt minni og minni. Staðnámið á Bifröst bjó við aðrar aðstæður en staðnám við flesta aðra íslenska háskóla að því leiti að fólk þurfti í langflestum tilfellum að FLYTJA til þess að geta stundað staðnám við skólann. Það gat ekki verið heima hjá sér og rölt, hjólað eða keyrt í skólann, eins og hægt er að gera í Reykjavík eða á Akureyri.

Að sama skapi jókst eftirspurnin eftir blandaða náminu, enda fyrsta flokks nám sem gefur því ekkert eftir að sitja inni í skólastofu með kennara allan veturinn. Það er annarskonar auðvitað, en engu síðra og alltaf mikil stemming þegar komið er saman á staðlotum í Borgarfirðinum tvisvar á önn.

Við skulum heldur ekki gleyma því að hlutverk háskóla er ekki bara að sinna kennslu. Það er líka að stunda rannsóknir. Eðli þess starfs er þannig að því má sinna hvar sem er. Það þarf engar skólabyggingar til þess. ,,Skóli er ekki hús hann er samfélag." Þetta er kannski klisja og allt það, en ég heyri rödd Runólfs segja þetta í höfðinu á mér þegar ég skrifa þetta, svo oft sagði hann þessi orð þegar hann var að tala um fjarnámið okkar sem rektor.

Og hver er staða Háskólans á Bifröst í dag? Við skólann eru nú um 2000 nemendur, næstum þrefalt fleiri en þegar Runólfur lét af störfum. Við hann er boðið upp á námslínur sem hafa fest sig í sessi í íslensku samfélagi og er hvergi boðið upp á annarsstaðar hér á landi, t.d. í menningarstjórnun, skapandi greinum, áfallastjórnun, miðlun og almannatengslum, viðskiptalögfræði og öryggisfræðum og almannavörnum. Stærsta útskrift í sögu hans var 14. febrúar síðastliðinn, þegar settur rektor og deildarforseti félagsvísindadeildar, Dr. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, brautskráði 213 nemendur við glæsilega athöfn í Hjálmakletti í Borgarnesi, en skólinn heldur enn allar athafnir, staðlotur og varnir svokallaðra misserisverkefna í Borgarfirði, annarsvegar í Borgarnesi og hins vegar á Hvanneyri.

Aldrei hafa verið stundaðar meiri og öflugri rannsóknir við skólann, en í dag er enginn ráðinn í akademíska stöðu á Bifröst án doktorsprófs. Kennarar við skólann eru duglegir að birta ritrýndar rannsóknir á alþjóðlegum vettvangi og sumir þeirra eru í fremstu röð á sínu sviði í heiminum. Rannsóknir þeirra eru metnar til stiga af rannsóknarþjónustu Háskóla Íslands á sama hátt og rannsakenda við HÍ. Að sama skapi er skólinn í miklu alþjóðlegu samstarfi og hefur hlotið styrki, meðal annars frá Evrópusambandinu, við að leiða slík samstarfsverkefni. Eitt stærsta og mikilvægasta samstarfið sem skólinn tekur þátt í um þessar mundir er verkefnið OpenEU, með 9 öðrum evrópskum háskólum, sem fyrst og fremst sinna kennslu í fjarnámi (já það er ekki bara Bifröst sem starfar þannig). Sumir þeirra eru með hátt í hundrað þúsund nemendur og teljast til bestu háskóla sinna landa.

Framtíð Háskólans á Bifröst er björt, enda er staða hans sterk og byggir á þeim grunni sem Samvinnuskólinn var stofnaður á árið 1918: Að mennta forystufólk fyrir íslenskt atvinnulíf og samfélag. Skólinn sinnir líka hópi fólks sem myndi ekki fara í annað háskólanám, vegna þess að það er flest hvert fjölskyldufólk í fullri vinnu. Þetta er allt annar hópur en nemur við aðra íslenska háskóla, og þessum hópi sinnir Háskólinn á Bifröst vel. Enda er eftirspurnin eftir námi við skólann mikil og hefur reyndar aldrei verið meiri. Ekki einusinni þegar við Runólfur sátum saman ungir menn á skrifstofunni í Norðurárdal og lögðum drögin að vexti og viðgangi skólans.

Kannanir sem við látum gera sýna að gríðarlega mikil ánægja er meðal nemenda með skólann og fyrirkomulag námsins. Og af hverju skyldi það nú vera? Kann að vera að það sé vegna þess að námsfyrirkomulagið - hið blandaða nám - er kjarninn í kennslustarfi skólans, en ekki aukabúgrein með staðnámi, eins og í flestum öðrum íslenskum háskólum? Blandað nám er það sem við gerum við Háskólann á Bifröst og við gerum það vel.

Nú hef ég eytt mestallri minni starfsæfi við þessa skólastofnun. Ég hlakka til þess að mæta í vinnuna mína á hverjum degi og sinna þeim spennandi verkefnum að vera hluti af teyminu sem starfar við Háskólann á Bifröst. Þeir tímar, sem við Runólfur og hið góða fólk sem starfaði með okkur við skólann, vorum að byggja hann upp í Norðurárdalnum voru frábærir, en þeir eru liðnir og koma aldrei aftur. Í dag er staða skólans hins vegar ekkert minna spennandi. Hún er annarskonar en hún var í den, en það hefur verið styrkur þessa skóla í hinni löngu sögu hans að þróast með kalli tímans, frá því að vera skóli Jónasar frá Hriflu fyrstu 40 árin við Sölvhólsgötu í Reykjavík, úr því að vera heimavistarskóli á framhaldsskólastigi á Bifröst í Borgarfirði frá 1955, í það að vera í dag fjölgreina háskóli, með fleiri meistaranema en grunnnema, og sem nemendur geta stundað nám við á sínum stað á sínum hraða, sem er forsendan fyrir því að vinnandi fólk geti stundað nám og elft sig með því og styrkt.

En hefur skólinn þá með þessari þróun undanfarinna ára glatað tilverurétti sínum sem sjálfstæð menntastofnun eins og Runólfur hélt fram í áðurnefndu viðtali? Ég þekki Runólf Ágústsson það vel að ég veit að hann tekur ekki mín orð fyrir því að svo sé ekki. Þess vegna legg ég til að hann spyrji einhver þeirra 213 nemenda sem voru að útskrifast síðustu helgi, í sínu fínasta pússi með bláu útskriftarskírteinin sem við Runólfur létum hanna á sínum tíma í höndunum þeirrar spurningar. 213 stoltir nýir Bifrestingar orðnir órjúfanlegur hluti af hinni 108 ára sögu þessarar merkilegu skólastofnunar, sem aldrei hefur gleymt uppruna sínum og hlutverki.

Höfundur er prófessor við Háskólann á Bifröst og fyrrverandi rektor hans.