Til­raun til Íslandsmets í niðurrifsorðræðu

Í liðinni viku ákvað Viðskiptaráð, ja eða einstaklingar á þeirra vegum, að gera tilraun til Íslandsmets í niðurrifsorðræðu með atrennu. Tilraunin fólst í aðför að veikindarétti hóps sem af einhverjum ástæðum virðist vera í miðjupunkti píluspjaldsins hjá Viðskiptaráði. Opinbert starfsfólk.

Kollegar mínir í öðrum stéttarfélögum hafa í greinaskrifum bent á býsna skapandi útfærslu þeirra tölulegu gagna sem var kjarni atlögunnar að sjúkraliðum, kennurum, lögregluþjónum, sundlaugarvörðum og öðrum þeim sem ráðið telur vera doldið mikið að svíkjast um í vinnunni og hiki ekkert við að skrökva um réttindi sín. Ofan á tölfræðileik, án þess að leggja sig eftir því að útskýra mun á talningu daga veikindaréttar á almennum og opinberum markaði, var svo tímasetning úrtaksins valin út frá því ári á þessari öld þar sem sennilega engir staðlar voru eðlilegir. Covid árið 2020. Ég er hjartanlega sammála BSRB, ASÍ og BHM – þetta er auðvitað óboðlegur málflutningur og kannski ekki ástæða til að veita honum enn meira sviðsljós.

Hvað liggur raunverulega að baki?

Það er umhugsunarvert hvers vegna lykilfólk hjá Viðskiptaráði veður reglulega fram á ritvöllinn til þess að leggja sinn stóradóm á launakjör, heild eða hluta, annarra en þeirra aðila sem undir ráðið heyra. Ég neita að trúa því að um sé að ræða hreina fordóma gegn Ellu sjúkraliða, Dodda löggu, Siggu kennara eða öðrum þeim sem skrifin eru svolítið að segja að eigi að skammast sín fyrir að mæta ekki veik í vinnuna sína. Ástæðurnar hljóta að liggja annars staðar!

Forsendur greinaskrifanna hljóta að vera þær að tala niður opinberan vinnumarkað og launafólk þar og um leið lyfta almennum markaði. Þá væntanlega með það að markmiði að gera almennan vinnumarkað eftirsóknarverðari fyrir launafólk eða þá að vera að leggja upp með það að þeim verkefnum sem opinber vinnumarkaður sinnir sé betur borgið í höndum einkaaðila.

Ef við horfum fram hjá þeim neikvæða tóni sem Viðskiptaráð notar í málflutningi um veikindi hjá opinberum aðilum (tónn sem við hjá Kennarasambandi Íslands höfum vissulega greint í átt til íslenska menntakerfisins) og veltum fyrir okkur hvort að kjarni Íslandsmetsatlögunnar liggi í því að fá stjórnmálamenn, hjá ríki og sveitarfélögum, til að færa almennum markaði stærri sneið af „opinberu kökunni. Eigum við þá ekki bara að segja það upphátt og hætta að hreyta í störf fólks?

Færsla verkefna – hvernig gengur?

Það er afskaplega mikilvægt að velta fyrir sér hvernig hefur gengið þegar verkefni hafa færst frá opinberum markaði yfir til hins almenna. Það væri til dæmis hægt að byrja á að skoða opinber hlutafélög (sem eru jú mörg hver aðilar að Viðskiptaráði og koma þá að Íslandsmetsatlögunni) og sjá hvernig þeim hefur gengið að fóta sig.

Ólík rekstrarform þekkjast í íslensku skólakerfi. Stærstur er hlutur einkarekstrar í leik- og tónlistarskólum en dæmi er einnig að finna í grunn- og framhaldsskólum. Sjást þar skýr merki um að betur gangi? Stutta svarið er nei. Við getum til dæmis bent á að hlutfall kennaramenntaðra í sjálfstætt starfandi leikskólum er 18% á meðan það er 26% í opinberum leikskólum og tölur um starfsmannaveltu allra skólagerða benda til þess að starfsmannavelta sé marktækt meiri hjá skólum utan opinbers markaðar. Mögulega mun einhver þá benda á að rekstur þeirra leikskóla gangi betur, en það væri líka vert að taka umræðu um það hvernig tekst að reka leikskóla á þann hátt að greiddur sé töluverður arður út úr þeim rekstri. Það kemur okkur sem fylgjumst með framlögum til opinberra leikskóla vissulega á óvart.

Mikilvægi heildrænnar umræðu og heiðarleika

Við hjá Kennarasambandi Íslands höfum síðustu ár verið að kalla eftir heildrænni umræðu um skólakerfið. Meðal annars til að taka umræðu um samtrygginguna sem íslenskt samfélag reiðir sig á upp úr hjólförum öskurorðræðu, í anda þess sem við höfum fengið að sjá í Simpson þáttunum þar sem gamli maðurinn fór út til að öskra á skýin. Hún skilar engu til almennings eða til að bæta starfskjör fólksins sem hefur snertiflöt við nær öll heimili landsins á einhvern hátt. Líklega er tilgangurinn að slá ryki í augu stjórnmálamanna sem á næstu mánuðum ætla að taka að sér það þjónustuhlutverk að reka sveitarfélögin fyrir samborgara sína.

Þá á Viðskiptaráð bara að sýna þann manndóm að segja það upphátt án þess að sparka í opinbert launafólk, hóp sem býr svo sannarlega við þá kröfu í sinni vinnu að hlaupa stöðugt hraðar og vinna undir meira álagi en áður. Og þá er bara að fletta upp í einhverjum þeirra ótal rannsókna sem segja frá orsakasamhengi álags og aukinna veikinda.

Ef markmiðið er að færa stærri hluta opinberrar þjónustu yfir til einkaaðila, þá á að hafa kjark til að segja það beint. Við getum tekið þá umræðu af yfirvegun og ábyrgð. En að bera á borð djöflasýru eins og þá sem birtist í niðurrifi á heilu starfsstéttunum – það er ekki stefnumótun. Það er pólitísk herferð.

Við þurfum samtal sem byggir á gögnum, samhengi og virðingu fyrir fólkinu sem ber uppi samfélagið. Samtal um hvernig við nýtum opinbert fé skynsamlega og byggjum upp innviði sem standast álag. Það samtal er velkomið. Það hefst ekki með því að gera Ellu sjúkraliða, Dodda löggu eða Siggu kennara tortryggilega.

Höfundur er formaður Kennarasambands Íslands.