Felldu enn einn ráð­herrann: Reyna að ryðja leiðina fyrir Írani en gætu eflt herinn

Fjöldi háttsettra embættismanna hefur verið felldur í árásum Ísraela frá því þær hófust fyrir meira en tveimur vikum en Ísraelar hafa einnig lagt mikið kapp á að grafa undan öryggissveitum klerkastjórnarinnar.

Israel Katz, varnarmálaráðherra Ísrael, tilkynnti í morgun að búið væri að fella Khatib. Hann sagði einnig að hann og Benjamín Netanjahú, forsætisráðherra, hefðu heimilað ísraelska hernum að ráða alla háttsetta embættismenn í Íran, án þess að þurfa að falast eftir sérstöku leyfi til þess.

Harðlínumaður úr Kennedy-fjölskyldu Íran

Larijani var gífurlega áhrifamikill í Íran en AP fréttaveitan segir að fjölskylda hans hafi um árabil spilað stóra rullu í stjórnmálum þar í landi. Fjölskyldunni hafi lengi verið líkt við Kennedy-fjölskylduna í Bandaríkjunum.

Einn bróðir hans stýrði um tíma dómskerfi Íran og annar var háttsettur erindreki og ráðgjafi Ali Khamenei í utanríkismálum.

Larijani var mikill íhaldsmaður en hann var á árum áður menningarráðherra í Íran og herti verulega ólarnar varðandi ritskoðun á þeim tíma. Þá var hann forseti þingsins frá 2008 til 2020. Hann var ráðgjafi Khamenei varðandi kjarnorkuáætlun ríkisins og viðræður við Bandaríkjamenn.

Undanfarin ár hafði hann verið forseti þjóðaröryggisráðsins, eins og áður hefur komið fram. Þar er hann sagður hafa brúað bilið milli harðlínumanna og hófsamari stjórnmálamanna í klerkastjórninni. Í grein New York Times segir að hann hafi barist fyrir því að næsti æðstiklerkur Íran yrði hófsamari en Ali Khamenei. Að endingu tók sonur hans, Mojtaba Khamenei, við embættinu og er hann sagður hafa verið frambjóðandi harðlínumanna og leiðtoga íranska byltingarvarðarins.

Larijani gat ekki orðið æðstiklerkur, þar sem hann var ekki klerkur, en búist var við því að hann yrði náinn ráðgjafi nýs æðstaklerks og er talinn hafa svo gott sem stýrt Íran þar sem aðrir leiðtogar voru flestir í felum.

Á föstudaginn gekk hann um götur Tehran með stuðningsmönnum klerkastjórnarinnar en það var í fyrsta sinn sem hann sást opinberlega síðan ráðamenn í Ísrael lýstu yfir vilja til að ráða hann af dögum.

Larijani sendi síðar á föstudeginum út skilaboð um að ómögulegt væri að sigra Írani vegna hugrekkis þjóðarinnar, embættismanna og leiðtoga. Nokkrum dögum síðar komust Ísraelar að því að Larijani væri á fundi með öðrum embættismönnum í jaðri Tehran og felldu hann og son hans í loftárás.

Sérfræðingar í málefnum Íran segja að dauði Larijani sé vatn á myllu harðlínumanna. Líklegt sé að leiðtogar herafla Íran muni herða tök þeirra á valdsveifum í Íran. Einn sagði í samtali við NYT að Ísraelar væru að drepa alla sem gætu hafið einhverjar friðarviðræður við Bandaríkjamenn og þeir einu sem væru eftir væru úr byltingarverðinum.

Fengu ábendingu frá almenningi

Ísraelsmenn sögðu á svipuðum tíma og þeir sögðu frá dauða Larijani að þeir hefðu einnig fellt Gholamreza Soleimani, sem leitt hefur Basij-sveitirnar svokölluðu undanfarin ár. Það eru sveitir sjálfboðaliða sem heyra undir íranska byltingarvörðinn og hafa ítrekað verið sakaðar um harðræði gegn mótmælendum og andstæðingum klerkastjórnarinnar.

Samkvæmt heimildum Wall Street Journal fengu Ísraelar ábendingu frá óbreyttum borgurum í Íran um að Soleimani væri að funda með undirmönnum sínum í tjaldbúðum í skógi í Tehran.

Það mun hafa verið í takt við vonir Ísraela sem hafa sprengt upp höfuðstöðvar Basij-sveitanna og aðrar stjórnstöðvar á undanförnum vikum.

Einbeita sér að embættismönnum og öryggissveitum

Frá því Bandaríkjamenn og Ísraelar hófu árásir á Íran hafa Bandaríkjamenn að mestu einbeitt sér að árásum á hernaðarleg skotmörk og hergagnaframleiðslu í Íran. Ísraelar hafa á sama tíma einbeitt sér að klerkastjórninni og öryggissveitum hennar.

Ísraelar segja að árásum þeirra sé meðal annars ætlað að gera írönsku þjóðinni kleift að velta klerkastjórninni úr sessi. Þeir hafa varpað að minnsta kosti tíu þúsund sprengjum og eldflaugum að þúsundum skotmarka í Íran og tengjast mörg þeirra íranska byltingarverðinum, Basij-sveitunum og öðrum öryggisstofnunum klerkastjórnarinnar.

Hér að neðan má sjá talsmann ísraelska hersins tala um dauða Larijani og aðra íranska embættismenn sem Ísraelar hafa ráðið af dögum.

Samkvæmt heimildum WSJ komust Ísraelar á snoðir um það að meðlimir öryggissveita klerkastjórnarinnar byrjuðu að koma saman á íþróttavöllum í staðinn fyrir lögreglustöðvar og aðrar bækistöðvar sem búið var að sprengja upp.

Ísraelar fylgdust með þessum völlum fyllast af fólki og vörpuðu svo sprengjum á þá. Ráðamenn í Ísrael telja sig hafa banað og sært þúsundir meðlima þessara öryggissveita í árásunum en árásirnar á íþróttavellina eru taldar vera þær skæðustu sem þeir hafa gert.

Árásir hafa einnig verið gerðar á vöruskemmur lögreglunnar með því markmiði að granda tæknilegum innviðum, farartækjum, vopnum og öðrum búnaði sem gæti verið notaður til að brjóta mótmæli á bak aftur.

Hringja í yfirmenn og hóta þeim

Starfsmenn leyniþjónusta Ísrael hafa þar að auki haft samband við yfirmenn í lögreglunni og öðrum öryggissveitum og hótað þeim og jafnvel fjölskyldum þeirra ef þeir stígi ekki úr vegi þjóðarinnar ef hún reynir að velta klerkastjórninni úr sessi.

Í einu símtali sem blaðamenn WSJ hlustuðu á heyrðu þeir starfsmann Mossad, ísraelskrar leyniþjónustu, tala við háttsettan yfirmann í lögreglunni í Íran.

„Heyrir þú í mér,“ sagði Mossad-liðinn á farsí.

„Við vitum allt um þig. Þú ert á lista okkar og við höfum allar upplýsingar um þig.“

„Okei,“ svaraði Íraninn.

„Ég hringdi til að vara þig við og segja að þú ættir að standa með þjóð þinni. Ef þú gerir það ekki, munu örlög þín vera þau sömu og örlög leiðtoga þíns. Heyrir þú í mér?“

„Bróðir, ég sver við kóraninn að ég er ekki óvinur þinn. Ég er dauður maður hvort eð er. Komið bara og hjálpið okkur,“ mun lögreglumaðurinn hafa sagt þá, samkvæmt upptökunni sem blaðamenn WSJ hlustuðu á.

Þjóðin óttast að vera yfirgefin

Blaðamenn WSJ segja erfitt að sannreyna hvort árásir Ísraela hafi skilað þeim árangri sem þeir halda fram. Íranir hafa lokað aðgengi að internetinu og þá hafa sömuleiðis borist fregnir af því að fólk sem tekist hefur að birta myndir og myndbönd á netinu, af árásum og öðru sem á sér stað í Íran, hafi verið handtekið af öryggissveitum.

Ísraelar segja þó að árásir þeirra hafi valdið öryggissveitum klerkastjórnarinnar miklum skaða. Þær hafi komið verulega niður á starfsanda meðlima þeirra og skipanakeðju. Það er að segja að mikil óreiða ríki innan þessara sveita og að meðlimir þeirra eigi þar að auki erfitt með að samræma aðgerðir sínar og koma upp nýjum stjórnstöðum.

Almenningur í Íran hefur sagt frá því að embættismenn og starfsmenn öryggissveita klerkastjórnarinnar hafi komið sér upp híbýlum og felustöðum í fjölbýlishúsum. Þeir sofi einnig í tjöldum og í rútum.

Embættismenn í Ísrael sögðu blaðamönnum WSJ að verulega slæmt ástand efnahags Írans og reiði almennings í garð klerkastjórnarinnar myndi óhjákvæmilega leiða til falls hennar. Eina spurningin sé hvort það gerist áður en stríðinu lýkur eða eftir það.

Almenningur í Íran óttast hins vegar að klerkastjórnin standi í rauninni enn keik og að öryggissveitirnar stjórni enn götum borga landsins. Þeir segja að það yrði sjálfsmorð að hefja einhvers konar mótmæli eða andhóf að svo stöddu og óttast að á endanum muni Ísraelar og Bandaríkjamenn hætta árásum og skilja þjóðina eftir í höndum enn reiðari klerkastjórnar og öryggissveita hennar.