„Ég sit ekki hér og hóta því að við séum á leiðinni í verk­fall“

Hún telur að staðan væri ekki svona slæm hefði verið farið í flatar krónutöluhækkanir og ef allir hefðu haldið sig við hóflegar launahækkanir. Hún segir ríkisstjórnina frekar eiga að einbeita sér að því að bæta kjör verka- og launafólks á Íslandi en að halda út í viðræður um aðild að Evrópusambandinu. Rætt var við Sólveigu Önnu í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Hún var á fundi með trúnaðarmönnum að fara yfir það hvað myndi gerast ef kjarasamningar losna í haust þegar tilkynnt var um hækkun stýrivaxta í gær.

„Undirbúningurinn er hafinn og það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir okkur einmitt að vera í þessum góðu og miklu samskiptum við félagsfólk,“ segir Sólveig Anna og að mikið sé lagt upp úr góðu og reglulegu samtali við trúnaðarmenn og félagsfólk almennt til að tryggja að ákvarðanir séu teknar með lýðræðislegum hætti.

„ Þannig að þegar svo að því kemur að ákvörðun er tekin, hver svo sem hún er í hvaða máli sem er, þá er forysta og félagsfólk yfirleitt mjög hérna samhljóma í sinni afstöðu.“

Þar fór hún ítarlega yfir viðsnúning í rekstri og hvaða aðgerðum var gripið til að snúa rekstri skrifstofunnar við. Hún segir að á sama tíma og það hafi tekist sé verkfallssjóður félagsins orðinn digur.

„Hann er aldrei nógu digur fyrir mig og félaga mína. Við vildum óska þess að hann væri miklu stærri en hann er, en hann er vissulega digur og það er auðvitað gott að geta sagt frá því, sérstaklega í ljósi þess að við, ólíkt flestum öðrum verkalýðsfélögum á landinu, höfum verið óhrædd við að nota hann. Við höfum farið í margar verkfallsaðgerðir síðan árið 2019 og þær kosta auðvitað sitt.“

Í góðri stöðu til að grípa til aðgerða

Hún segir félagið þannig með ágætis bolmagn til að grípa til aðgerða í haust komi til þess að kjarasamningum verði rift. Hún segist hafa verið að lesa viðtal við Ásgeir Jónsson seðlabankastjóra þar sem hann kallaði eftir því að aðilar vinnumarkaðarins lýstu því yfir að það yrðu ekki átök á vinnumarkaði.

„Ég get ekki gefið það út hér, en það sem ég get sagt, og það vita það allir sem hafa verið í samskiptum við mig og hlustað á mig tala undanfarið, er að ég auðvitað vil ekki fara í harðar aðgerðir í haust. Ég vildi vera undir langtímakjarasamningi og þess vegna skrifuðum við, ég og félagar mínir, undir þennan fjögurra ára samning sem við auðvitað vonuðum af öllu hjarta að hún myndi skila árangri og myndi endast þangað til í ársbyrjun 2028.“

Hún segir að ef sú staða komi upp að samningar verði lausir sé Efling tilbúin, eins og áður, að gera það sem þarf til að ná ásættanlegum árangri fyrir félagsfólk.

Vill finna lausn

„En ég sit ekki hér og hóta því að við séum á leiðinni í verkfall vegna þess að ég vil finna lausn á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir án þess að enn eina ferðina eigi það að vera hlutverk verka- og láglaunafólks hér á höfuðborgarsvæðinu að draga baráttuvagninn fyrir aðra til þess eins að sjá svo einmitt aðra koma á eftir.“

Spurð hvort hún sjái aðrar leiðir en að hækka laun til að auka lífsgæði og kjör segir Sólveig Anna að besta leiðin sé að semja um flatar krónutöluhækkanir í stað prósentuhækkana, eins og hafi verið gert í lífskjarasamningunum 2019 og 2020. Þá hafi kaupmáttur kvenna og innflytjenda, láglaunastétta, hækkað verulega umfram aðra.

„Ég er sannfærð um það að ef að þessi leið hefði verið fær núna 2024 þá værum við ekki á þeim slæma stað sem við erum á vegna þess að allir vita. Það er stundum ekki vinsælt að segja þetta innan vébanda íslenskrar verkalýðshreyfingar, en þetta er sannleikurinn og öll vita þetta. Stærstur hópur launafólks á Íslandi hefur það auðvitað bara mjög gott.“

Þetta komi fram í könnunum og skoðunum. Það hafi orðið kaupmáttaraukning og vandinn sé meðal annars neysludrifinn en það gefi til kynna að fólk, vegna góðra launa og lágrar skuldastöðu, hafi mikið neyslurými og keyri þannig upp verðbólgutölur.

Ná ekki endum saman

Sólveig segir þannig betri lausn að hækka bara laun þeirra sem raunverulega þurfa á því að halda en ekki þeirra sem þurfa ekki á því að halda. Hennar félagsfólk nái ekki endum saman um mánaðamót og húsnæðiskostnaður sé þeim erfiðastur. Þess vegna myndi til dæmis hjálpa mikið ef stjórnvöld myndu setja leiguþak eða leigubremsu eða vera með vaxtabætur sem væru miðaðar að þeim sem eru með lág laun en skulda af sínu húsnæði.

Sólveig Anna segir helstu fyrirstöðuna í síðustu kjarasamningsviðræðum gegn krónutöluhækkunum hafa verið hjá Samtökum atvinnulífsins. Þau hafi vísað til þess að það yrði svo mikið launaskrið í krónutöluhækkunum og kysu því frekar prósentuhækkanir.

„Nú hefur það sýnt sig og sannað að það var engin innistæða fyrir þessu tali hjá Samtökum atvinnulífsins. Þau hafa greinilega enga stjórn yfir fólkinu og fyrirtækjunum sem þau eru að semja fyrir vegna þess að það hefur þegar orðið mjög mikið launaskrið á markaði þrátt fyrir þessa aðferðafræði.“

Hún segir að þegar svo hafi verið komið að hálaunafólki innan ASÍ hafi þau líka neitað að semja um flatar krónutöluhækkanir og það sama gildi um BHM.

„Vegna þess að þau sögðu að launabilið á Íslandi væri orðið of lítið og þau vildu auka stéttskiptingu og misskiptingu á ný. Svo kemur að opinberum viðsemjendum sem setjast við samningsborðið og eru að semja við stéttarsystkin sín og félaga í opinberu félögunum og það hentar þeim auðvitað bara að semja um prósentuhækkanir,“ segir Sólveig Anna.

Eftir það tókust Sigmar Vilhjálmsson og Sólveig Anna nokkuð á um orðanotkun hennar og hverja hún væri að semja við og fyrir. Sérstaklega um orð hennar um að meðal viðsemjenda hennar væru karlmenn með tvær milljónir á mánuði. Sólveig Anna sagði í viðtalinu að innan ASÍ væru karlmenn með slík laun því það væru félög hálaunahópa.

Voru til í vegferðina

Sólveig Anna segir að því loknu að helsta markmið síðustu kjarasamninga hafi verið að semja um hófstilltar launahækkanir. Breiðfylking á vinnumarkaði hafi verið sammála um það og samið þannig í því markmiði að ná niður verðbólgu og vöxtum.

„Það eru sannarlega hópar innan Alþýðusambandsins sem skilja að það er auðvitað stærsta hagsmunamálið fyrir þá, fólk sem er með góð laun, á eignir og er með lán og það skiptir miklu máli fyrir það fólk að það geti notið afraksturs sinnar vinnu og að það fari ekki allt í það að lánin þeirra séu að hækka.“

Sólveig segir að Efling hafi verið tilbúin til að fara í þessa vegferð og sameina þessa hagsmuni. Það hafi ekki allir verið til í þessa vegferð og þá hafi það gerst að fyrirtæki hafi velt hækkunum út í verðlagið.

„Það gerðist að hið opinbera fór svo og samdi við aðra hópa en okkur með miklu, miklu hærri hækkanir. Það gerðist líka að hið opinbera, hvort sem við erum að ræða ríki eða sveitarfélög, stóð ekki við fyrirheit um að gjaldskrárhækkanir yrðu ekki nema visst háar og svo mætti áfram telja.“

Sólveig Anna segir Eflingu hafa verið til í þessari vegferð og þau geti ekki borið ábyrgð á því að aðrir hafi ekki verið tilbúnir í þessa sömu vegferð. Hefðu allir fylgt sömu línu segist hún sannfærð um að við værum ekki í sömu stöðu og við erum í dag. Hún segir hið opinbera ekki eiga að leiða launaþróun en það sé þannig í dag.

„Það var ekki það sem við lögðum upp með í kjarasamningum og þegar seðlabankastjóri og aðrir ætla að fara að benda á okkur sem semjum fyrir hönd verka- og láglaunafólks og láta eins og við séum uppspretta þeirra vandamála sem nú eru til staðar, þá er það einfaldlega rangt.“

Aðildarviðræður ekki svarið

Spurð hvort hún telji að aðild að Evrópusambandinu geti bætt stöðuna segir hún það alls ekki svo. Staða verkafólks sé afleit innan sambandsins.

„Þar er viðvarandi frekar hátt atvinnuleysi, sérstaklega hjá ungu fólki. Í öllum evrópskum stórborgum því sem næst er mikil húsnæðiskrísa, sambærileg því sem hér ríkir. Það er ekki lausn á vanda verkafólks að það sé látið eltast við láglaunastörf milli landa og svo komi auðvald innan þjóðríkjanna og segir: Hér verðum við að vera samkeppnishæf, við ætlum að halda niðri launum en þú mátt koma hérna og skúra fyrir mig. Það er ekki góð lausn fyrir neinn.“

Sólveig segir þetta ekki rétta tímann fyrir þessar viðræður. Ríkisstjórnin hefði frekar átt að byrja á því að leysa vandamál verka- og launafólks á Íslandi áður en hún hélt í þessa vegferð.