Skila­boð til heimsins: Við megum vera vond við börn

Hljótum við ekki að skilgreina, ef ekki dæma, manneskjur og samfélög á því hvernig þær eða þau koma fram við börn?

Börn sem þurfa að flýja heimaland sitt sem flóttamenn, segir í Barnarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, eiga rétt á vernd og stuðningi við að nýta sér þau réttindi sem þau eiga … í nýja landinu.

Og þar segir einnig:

Aldrei skal koma fram við barn af óréttlæti

Í frétt á RÚV síðstliðinn laugardag kom fram að börn sem sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi hafi ekki aðgang að leikskólum, tómstundum eða frístundaheimilum.

Og að þannig hafi það verið í næstum eitt ár.

Skiptir engu máli hvaðan þau koma, hvernig aðstæður ráku þau hingað. Svo rammt kveður að, svo djúpt hefur þessi harða, stefna slegið inn, að þegar umboðsmaður barna spurði Félagsmálaráðuneytið hvort þetta samræmdist Barnasáttmálanum, og bað það í kjölfarið að endurskoða þjónustu sína, svaraði ráðuneytið með þeim hætti að vísa í útlendingalög sem Alþingi hefur samþykkt; samkvæmt þeim eigi börnin ekki rétt á að sækja leikskóla, frístundaheimili eða tómstundir.

Útlendingalögin eru með öðrum orðum rétthærri en Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna.

Réttur okkar til að hóta börnum

Í fréttinni kom fram að allnokkur börn hafa dvalið með fjölskyldum sínum í JL-húsinu meðan farið er í gegnum umsóknir þeirra, sem getur tekið langan tíma; og að þeim sé ekki einungis meinaður aðgangur að leikskólum og brennt kirfilega fyrir möguleika þeirra á að stunda tómstundir, heldur er þeim bannað að vera ein á ferli í stigaganginum, og að leika sér úti án fullorðna. Og til að skilaboðin færu ekki framhjá neinum, þá hengdu starfsmenn Vinnumálastofnunnar, sem framfylgir vilja Alþingis í þessum málum, upp tilkynningar þess efnis, þar sem tekið er fram að ef börnin brjóti reglurnar, þá missi foreldrarnir framfærsluna.

Öll börn, segir í Barnasáttmálanum, eiga rétt á hvíld, leik og að taka þátt í menningarlífi.

Nema þau séu stödd á Íslandi?

Ég geri ekki ráð fyrir að starfsmenn Vinnumálastofnunnar beri kala til barna, fjarri því, en óttast að ástæðan fyrir því að þeim fannst það góð hugmynd að festa upp hin kuldalegu skilaboð, sé einfaldlega sú að viðhorf samfélagsins gagnvart þeim sem sækja um hæli hér á Íslandi, og skiptir engu máli hvaða forsendur eru þar að baki, sé komið á það stig að venjulegt fólk hengir upp skilaboð haturs. Að venjulegt fólk hótar börnum.

Enda eru útlendingalögin samþykkt af Alþingi Íslendinga, rétthærri Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna; starfsmenn Vinnumálastofnunnar einfaldlega framlenging af vilja Alþingis, vilja stjórnavalda.

Og kannski þjóðarinnar?

Ráðherra á jarðsprengju

Samtökin Barnaheill, sem hafa reynt sitt til að hlúa að börnunum í JL-húsinu, í mikilli óþökk Vinnumálastofnunarinnar, fóru á svig við vilja Alþingis og stjórnvalda, og fengu Listasafn Reykjavíkur og Borgarleikhúsið í lið mér sér til að halda námskeið fyrir börnin. Ég vona að ríkisstjórnin eða Alþingi eigi ekki eftir að refsa Barnaheill fyrir að hafa gefið börninum tækifæri til að leika sér, að tjá sig í leikjum sínum, án þess að óttast að foreldrum þeirra yrði refsað af íslenskum stjórnvöldum.

Barnaheill eru félagasamtök. En Félagsmálaráðuneyti, sem á að vernda börnin, leit svo á að þau hefðu ekki rétt til að sækja þesskonar tómstundir.

Þegar félagsmálaráðherra var í fréttum RÚV spurður út í aðstæður barnanna í JL-húsinu, börn hælisleitenda almennt, stefnu stjórnvalda og Alþingis að meina þeim aðgang að tómstundum og leiksólum sagði hann jú, vissulega þarf að breyta þessu. En hann talaði af varfærni, nánast eins og hann stæði á jarðsprengju; óvarlegt orð myndi sprengja hann í loft upp. Hann sagði ekki; svona komum við ekki fram við börn. Hann sagði ekki; allt skal víkja fyrir velferð barna og þeirra hamingju. Hann sagði ekki; það er skylda stjórnvalda að sjá til þess að öll börn njóti réttinda og verndar Barnasáttmálans.

Þess í stað stóð hann á sinni jarðsprengju, og valdi orð sín af varkárni.

Talaði varlega, brann ekki fyrir réttindum barnanna, var ekki miður sín yfir því hvernig við komum fram við varnarlaus börn – vegna þess að þá hefði hann gengið gegn vilja stjórnvalda?

Umræðan um flóttamenn og hælisleitendur er full af mótsögnum, slagorðum, upphrópunum, og það getur verið erfitt að átta sig á staðreyndum; en síðustu árin hafa reglur verið hertar verulega hérlendis. Það er talað um útlendingavandann, og nauðsyn þess að senda út þau skilaboð að Ísland sé land þar sem torsótt er að fá hæli.

Skýr vilji stjórnvalda og Alþingis til að brjóta Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna staðfestir það.

Stjórnvöld hafa ósjaldan nefnt að þessi harða stefna sé í samræmi við stefnu annarra norrænna landa; og hafa þar tiltekið Danmörk sérstaklega.

Á síðasta ári heimsótti Jordan Bardella, einn helsti leiðtogi frönsku Þjóðfylkingarinnar, og hægri hönd Marin Le Pen, skoðanabræður sína í Danske Folkeparti. Stefna Þjóðfylkingarinnar einkennist af stækri þjóðernishyggju, útlendingaandúð, og Marin Le Pen ósjaldan talað um Pútin af mikilli hrifningu. Í viðtali við Politiken hrósaði Bardella stefnu danskra stjórnvalda í útlendingamálum í hástert og sagði að Þjóðfylkingin horfði til Danmerkur sem fyrirmyndarlands í þessum málum.

Stefna Danmerkur, sú stefna sem við höfum að fyrimynd, er með öðrum orðum draumur hægriöfgamanna í Frakklandi.

Og kannski stutt í að franska Þjóðfylkingin sendi Kristrúnu Frostadóttur, Þorbjörgu Sigríði, Ragnari Þór skeyti:

Við erum stolt af ykkur. Þið eruð okkar fyrirmynd!

Úff, úff, hugsaði félagsmálaráðherra Íslands, í fréttum RÚV, tvístígandi á sinni jarðsprengju, andspænis þeirri spurningu hvort barnasáttmálinn hafi verið brotinn gagnvart börnunum í JL-húsinu, og börnum hælisleitenda almennt; þeim bannað að sækja tómstundir og haldið frá bæði leikskólum og frístundaheimilum – sem sáttmálinn leggur áherslu á. Hann tvísté á jarðsprengju sinni, og sagðist bara ekki getað svarað því hér og nú.

Það er búið að hóta börnum að ef þau sjáist einsömul að leik, þá verði framfærslan tekin frá foreldrum þeirra, fyrir utan að börn hælisleitanda hafi ekki aðgang að leikskólum, frístundaheimilum og tómstundastarfi – og hann getur ekki svarað því hvort sáttmálinn hafi verið brotinn.

Og sjálfur barnamálaráðherra, Inga Sæland, er þögul.

Úff, úff, muldraði félagsmálaráðherra, á jarðsprengjunni, hugsandi, ef ég stend með börnunum, þá geng ég gegn vilja ríkisstjórnar Kristínar Frostadóttur, ég geng gegn vilja barnamálaráðherra og Alþingis.

Kannski tísti síminn í vasa ráðherrans, skilaboð frá frönsku Þjóðfylkingunni: Stattu keikur, vertu stolt Evrópu; útlendum börnum má ekki að líða vel í Evrópu!

Nei, veistu, sagði ráðherra við RÚV, ég er bara ekki viss, ég þarf aðeins að hugsa þetta.

Skálað í kampavíni fyrir Íslendingum

Það er auðvelt að gera hróp að starfsmönnum Vinnumálastofnunnar fyrir að hafa fest upp hótanir gagnvart börnum á göngum JL-hússins; það er líka auðvelt, þó sjálfsagt, að gagnrýna félagsmálaráðherra fyrir daufleg, hikandi viðbrögð gagnvart skýrum brotum okkar á Barnasáttmálanum; á fjandsamlegri hegðun okkar gagnvart börnum hælisleitanda.

En bæði ráðherra og Vinnumálastofnunin hreyfa sig í andrúmslofti samfélagins, og bregðast við samkvæmt vilja Alþingis. Það voru því ekki einvörðungu starfsmenn Vinnumálastofnunnar sem hengdu upp skilaboð haturs og kulda í JL-húsinu, því allir þeir þingmenn Alþingis sem samþykktu það að börn sem sæki um alþjóðlega vernd falli ekki undir Barnasáttmálann, hjápuðu þar til. Ég geri því ráð fyrir að gangur hússins hafi verið sneisafullur af þingmönnum allra flokka, reiðubúnir að hjálpa til, vildu kannski bæta við skilti með tilvísun í það sem Jesús á að hafa sagt: Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi; nema alþingismenn Íslands vildu hafa það:

Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi, nema þau séu hælisleitendur.

Ég hef verið hugsi eftir þessa frétt. Bæði vegna þess að hún sýndi kulda okkar gagnvart varnarlausum börnum, og hversu miskunnasnauð stjórnvöld eru orðin gagnvart því fólki sem kemur hingað til landsins í leit að betra lífi fyrir sig og börnin sín. Svo miskunnarsnauð að franskir hægriöfgamenn skála fyrir Íslandi í kampavíni. Enginn þingmanna Alþingis steig fram eftir fréttina og sagði, nei, þetta gerum við ekki, svona má ekki koma fram við börnin.

Kannski vegna þess að bæði við, þjóðin og gervallt Alþingi, hafa sammælst um að grimmd og kuldi gagnvart börnum sé fullkomlega réttlætanlegur – svo lengi sem þau eru ekki íslensk.

Höfundur er rithöfundur.