Er staða Garða­bæjar jafn sterk og við höldum?

Garðabær hefur lengi verið kynntur sem fyrirmyndarsveitarfélag. Við heyrum að hér sé lágt útsvar, hóflegir fasteignaskattar og sterk fjárhagsstaða. En er myndin í raun svona einföld?

Þegar betur er að gáð sýna tölurnar flóknari veruleika.

Útsvar lægra – en bilið er að minnka

Það er rétt að Garðabær er með lægra útsvar en sum nágrannasveitarfélög. En á síðustu fjórum árum hefur það hækkað um 7,8%. Í dag munar einungis um 1,5% miðað við Kópavog og 1,8% miðað við Reykjavík.

Munurinn er því orðinn minni en margir halda og þróunin segir sína sögu. Ef þessi þróun heldur áfram má búast við að samkeppnisforskotið sem Garðabær hefur byggt á hverfi á næstu árum.

Lægri fasteignaskattur – en hærri heildargjöld?

Í desember 2025 var fasteignaskattur lækkaður, sem er jákvætt skref. En fasteignaskattur er aðeins einn hluti af fasteignagjöldum.

Heildargjöldin samanstanda einnig af lóðaleigu, fráveitu-, vatns- og sorphirðugjöldum. Þegar horft er á heildarmyndina kemur annað í ljós: í mörgum tilfellum eru fasteignagjöld í Garðabæ hærri en í nágrannasveitarfélögum. Það nýtist heimilum lítið að fasteignaskattur sé lægri ef aðrir gjaldaliðir vega á móti. Heimilin finna fyrir heildinni - ekki einstökum liðum.

Hagnaður eða einskiptistekjur?

Árið 2025 skilaði A-hluti bæjarsjóðs 2,2 milljörðum króna afgangi. Það hljómar vel. En byggingarréttartekjur námu 3,6 milljörðum sama ár. Tekjur af lóðasölu og byggingarrétti eru tímabundnar. Hver lóð er aðeins seld einu sinni. Þær segja því meira um vöxt og uppbyggingu en um sjálfbæran rekstur. Þegar framboð lóða minnkar þurfa aðrar tekjur að bera reksturinn og eins og staðan er núna gera þær það því miður ekki.

Vöxtur er ekki ókeypis

Meiri uppbygging þýðir fleiri íbúa og aukinn þrýsting á innviði. Fleiri þurfa pláss á leikskólum og í grunnskólum. Umferð eykst. Þörf fyrir þjónustu vex. Fjárfestingar í mannvirkjum verða óumflýjanlegar. Tekjur aukast, en ekki í sama takti og einskiptistekjur af lóðasölu.

Hversu traust er staðan til lengri tíma?

Stór hluti skulda sveitarfélaga er verðtryggður. Það gerir reksturinn viðkvæmari fyrir breytingum í efnahagsumhverfi.

Þess vegna þurfum við að spyrja:

Er reksturinn sjálfbær án einskiptistekna?

Getum við staðið undir skuldum til lengri tíma?

Hversu viðkvæm er staðan ef forsendur breytast?

Eins og að selja húsgögn til að ná endum saman

Ef heimili skilar afgangi vegna þess að það seldi verðmæti, þá er það ekki merki um varanlega góða stöðu. Tekjurnar komu einu sinni en útgjöldin halda áfram. Sveitarfélag þarf að byggja á traustum og endurteknum tekjum - ekki tímabundnum toppum.

Þörf á heiðarlegri umræðu

Garðabær hefur marga styrkleika. Hér er gott samfélag og mikil uppbygging. En einmitt þess vegna skiptir máli að umræðan sé heiðarleg og byggð á heildarmynd en ekki völdum brotum.

Gagnsæi er ekki ógn - það er forsenda trausts.

Við í Viðreisn viljum leggja áherslu á gagnsæi, ábyrgð og sjálfbæran rekstur. Spurningin er ekki hvort Garðabær standi vel í dag. Spurningin er hvort við séum að tryggja að hann standi jafn vel, eða betur, á morgun.

Höfundar eru innri endurskoðandi og formaður Viðreisnar í Garðabæ og  framkvæmdastjóri í 5. sæti á lista Viðreisnar í Garðabæ.