Vatns­afls­virkjanir eru æði

Ég tók könnun fyrir stuttu sem er ekki frásögur færandi, nema það að mig rak í vörðurnar oftar en einu sinni þar sem mér fannst sumar spurningarnar óljósar og ekki gefa mér tækifæri til þess að koma skoðun minni til skila. Ein spurning sló mig sérstaklega illa þar sem hún gaf í skyn forsendur sem ég veit að eru ekki á rökum reistar og mætti telja til áróðurs.

Áður en ég segi frá spurningunum sjálfum langar mig að rifja upp kafla úr Draumalandinu eftir Andra Snæ. Kaflinn fjallar um tungumálið og hvers vegna það er mikilvægt að við eigum orð yfir mismunandi hluti. Nefnir hann þar dæmi að ef við ættum ekki mismunandi orð yfir mismunandi stærðir kattardýra (köttur, ljón, tígrisdýr osf.) hefðum við ef til vill ekki aðrar leiðir til að greina þau í sundur en þyngd.

Svo ef ég væri með nagdýravandamál (músagang) og leysti það með 4kg kattardýri (heimilisketti) myndi ég kannski segja nágranna mínum frá því. Nágranni minn gæti svo einnig lent í nagdýravandamáli og myndi kannski fá sér 150 kg kattardýr til að leysa það. Ég væri þá líkleg til að segja honum að 150 kg kattardýr séu stórhættuleg inni á heimili.

Væri þá ekki skrítið ef nágranni minn kallaði mig hræsnara og spyrði hvort ég hefði eitthvað á móti öllum kattardýrum? Kattardýrið (ljónið) væri svo víst til að éta manninn en nagdýravandamálið (veikur naggrís) væri óleyst.

Mér var hugsað til þessa kafla þegar ég fékk spurninguna

Hversu jákvæð eða neikvæð ertu gagnvart vatnsaflsvirkjunum?

Hvernig á ég að geta tekið afstöðu með eða á móti öllum vatnsaflsvirkjunum? Ráðherra umhverfis-, orku- og loftslagsmála birti grein í dag einmitt um það að endurnýjanleg orka gefur okkur sjálfstæði og við eigum að fara hratt í orkuskiptin. Ég gæti ekki verið meira sammála.

En þó að vatnsaflsvirkjanir séu í eðli sínu góð orkuframleiðsla þá geta þær samt haft mikið rask á umhverfinu í för með sér. Til þess að taka góðar og upplýstar ákvarðanir um orkuframleiðslu eigum við faglega ferla, umhverfismat, lýðræðislega þátttöku almennings í samráðsferli og fleira. Landvernd eru frjáls félagasamtök sem gæta þess að farið sé eftir slíkum ferlum.

Þó að orkuframleiðsla sé endurnýjanleg eru henni samt sem áður takmörk sett. Það er ekki hægt að vaða áfram og seðja alla eftirspurn sem skapast. Sé stefnan sú að mata öll þau gagnaver og aðra stórnotendur eins og þau geta í sig látið til framtíðar, munum við vakna upp við vondan draum eftir örfá ár, búin að tapa okkar dýrmætustu djásnum.

Þess vegna er mikilvægt að forgangsraða orkunni í orkuskiptaverkefni. Þess vegna er mikilvægt að almenningur njóti forgangs og að sett verði arðsemisþak á sölu á raforku til íslenskra heimila. Alveg eins og gert er við vatnið okkar. Íslensk heimili nota um 5% orkunnar sem við framleiðum og samt erum við í hættu á að verða undir í verðkapphlaupi við óseðjandi stórnotendur. Það gerir mig virkilega reiða þegar ábyrgðinni er varpað á almenning, eins og okkur verði refsað með síhækkandi raforkuverði ef við erum ekki tilbúin að hlaupa á eftir öllum orkunotendum með náttúruperlur til fórna. Þess vegna varð ég reið þegar ég fékk eftirfarandi spurningu:

Værir þú tilbúin(n/ð) að greiða hærra raforkuverð gegn því að haldið yrði aftur af virkjunarframkvæmdum með tilheyrandi umhverfisraski?

• Já
• Nei
• Fer eftir því hversu mikið hærra raforkuverðið væri
• Veit ekki
• Vil ekki svara

Ég veit ekki hver það var sem lagði spurninguna fyrir en það gefur auga leið að spurningin er sett fram með ákveðna niðurstöðu í huga.

Það er mikilvægt að almenningur sé vakandi fyrir slíkum áróðri og sýni að náttúran er okkur mikilvæg. Að við viljum hugsa okkur vel um áður en farið er af stað í framkvæmdir sem valda raski á umhverfinu. Þess vegna hvet ég öll til þess að mæta í Grænu gönguna á morgun, sumardaginn fyrsta, sem fer frá Arnarhóli í Hljómskálagarðinn klukkan 13:30.

Höfundur er formaður Landverndar.