„Ég get sýnt þér leiðina að árangri en það er þitt að fara hana“

Fyrstu árin eftir útskrift starfaði Friðrik á Grensásdeild Landspítalans.

„Ég byrjaði á Grensás strax eftir útskrift og fékk að vinna með frábæru fólki þar, bæði öðrum sjúkraþjálfurum og sjúklingum sem ég fékk að hjálpa í gegnum virkilega erfiða tíma og endurhæfingu,“ segir Friðrik.

Á deildinni mætir fólk sem hefur lent í erfiðum veikindum eða slysum og eiga fyrir höndum langa og stranga endurhæfingu.

Hann segir það hafa verið bæði krefjandi og gefandi að vinna með fólki eftir erfið áföll og slys. Að sjá manneskju sem gat ekki staðið upp úr rúmi ganga heim á eigin fótum breyti því hvernig maður hugsi um fagið og lífið.

„Grensás kenndi mér að árangur er ekki sjálfgefinn. En hann er heldur aldrei eingöngu í höndum sjúkraþjálfarans. Fólkið sem náði mestum árangri lagði mikið á sig á æfingum og hugsaði jákvætt. Það kenndi mér hvaðan árangurinn raunverulega kemur.“

„Árangurinn kemur ekki af bekknum, heldur af fólkinu sjálfu“

Það er algengur misskilningur að sjúkraþjálfun snúist fyrst og fremst um að mæta í tíma, leggjast á bekkinn og láta laga sig. Það sem rannsóknir sýna að skipti mestu máli er virk meðferð og fræðsla.

„Raunverulegur árangur er sjaldnast tilkominn vegna þess sem gerist í meðferðartímanum sjálfum, heldur vegna þess sem fólk gerir sjálft á milli tíma,“ segir Friðrik.

„Við höfum 30 mínútur með hverjum skjólstæðingi á viku, jafnvel minna. Megnið af tímanum er fólk heima hjá sér, í vinnunni og í daglegu amstri. Þar á endurhæfingin sér raunverulega stað, ekki á stofunni.“

„Það sem ég segi alltaf við fólkið mitt er að það sem skipti mestu máli sé það sem þú gerir þegar þú ert ekki hjá mér. Ég get bent þér á leiðina að árangri en það er þitt að fara hana. Þú þakkar svo sjálfum þér árangurinn, ekki mér.“

„Oft sjúkraþjálfari númer tvö eða þrjú“

Í dag starfar Friðrik hjá Sjúkraþjálfun Íslands og hefur gert síðustu 23 ár. Friðrik tekur oft á móti erfiðum tilfellum og minnist margra skipta þar sem eftirtektarverður árangur hefur náðst með fólk sem hafði gengið illa að ná bata. 

„Ég er oft sjúkraþjálfari númer tvö eða þrjú. En ég lít alls ekki svo á að ég sé betri sjúkraþjálfari en einhver annar. Það sem ég tel mig vera góðan í er að virkja fólk í því sem skiptir mestu máli, að taka ábyrgð á eigin heilsu og gera æfingarnar sínar.“

„Við erum enn þá að senda fólk heim með blöð“

„Allir sem hafa farið til sjúkraþjálfara þekkja það að vera sendir heim með æfingar og gera þær ekki,“ segir Friðrik. „Flestir fá æfingar á blaði, setja þær í rassvasann og gleyma þeim.“

Hann segir marga sjúkraþjálfara enn þá senda fólk heim með æfingar á blöðum og að sumir séu jafnvel enn þá að teikna æfingar með prikköllum.

Mikill fjöldi geri ekki æfingarnar sínar

Rannsóknir sýni að stór hluti skjólstæðinga, allt að helmingur eða meira, fylgi ekki æfingunum sínum á milli heimsókna.

„Fólk fer heim, gleymir blöðunum og kemur svo aftur eftir viku. Sjúkraþjálfarinn hefur enga innsýn í hvað gerist á milli heimsókna og enga leið til að styðja fólk. Niðurstaðan er verri upplifun og lakari árangur.“

Friðrik segir þetta fyrirkomulag úrelt og að sjúkraþjálfun verði að þróast til að styðja fólk betur á milli tíma.

„Ég get sýnt þér leiðina að árangri en það er þitt að fara hana.“

Með áratuga reynslu í farteskinu fór Friðrik af stað með Euneo, app sem styður skjólstæðinga í gegnum endurhæfinguna og hjálpar sjúkraþjálfurum að fylgja þeim eftir.

„Markmiðið er einfalt: að hjálpa fólki að taka virkan þátt í eigin bata, bæta upplifun þess af sjúkraþjálfun og hjálpa því að ná betri árangri.“

Fólk verði að leggja inn vinnuna

Grunnhugsunin á bak við Euneo byggir á þeirri sannfæringu Friðriks að bataferlið sé ekki eitthvað sem hægt sé að gera fyrir fólk.

„Þú verður að leggja inn vinnuna til að uppskera árangur. Mitt starf er að leiðbeina þér og styðja þig eins vel og ég get en ég get ekki lagt inn vinnuna fyrir þig.“

Euneo heldur utan um æfingaáætlun fólks, minnir það á hana og gerir því kleift að fylgja henni eftir hvar og hvenær sem er. Á sama tíma fær sjúkraþjálfarinn raunverulega innsýn í hvernig gengur milli heimsókna og getur nýtt tímann með fólki betur þegar það mætir í tíma.

„Það munar svo miklu um að senda fólk ekki bara heim með blað og „gangi þér vel“. Við erum að vinna saman að markmiði. Ég sé hvernig þér gengur og get veitt þér markvissan stuðning. Þetta hefur gjörbreytt því hvernig ég vinn og fólkið mitt er himinlifandi með stuðninginn sem appið veitir þeim.”

„Rúmlega 7.000 manns á biðlista“

Í dag eru rúmlega 7.000 manns á biðlista eftir sjúkraþjálfun á Íslandi og Friðrik segir eftirspurnina aðeins fara vaxandi. Því sé nauðsynlegt að fara að hugsa með nýjum hætti.

„Það eru biðlistar hjá öllum stofum landsins og þeir munu bara lengjast. Við þurfum að finna leiðir til að styðja betur við fólk á einfaldan hátt.“

Hann telur stafrænar lausnir vera lykilinn að því að bæta þjónustu án þess að auka álagið. Reynsla hans er sú að þegar fólk taki virkari þátt á milli tíma nái það betri árangri og þurfi færri komur til sjúkraþjálfara.

„Stafrænar lausnir eru ekki val heldur nauðsynlegur hluti af framtíð heilbrigðiskerfisins.“

Spurður hvar hann sjái sjúkraþjálfun eftir tíu ár er svarið stutt:

„Við sjáum fram á enn lengri biðlista og meira álag. Við verðum því að gera það auðveldara fyrir fólk að taka virkan þátt í eigin meðferð og taka meiri ábyrgð á eigin heilsu.“

Árangurinn farinn að sjást

Euneo hefur þegar unnið til verðlauna á Íslensku vefverðlaununum, meðal annars sem Stafræn lausn ársins og Verkefni ársins. Í dag eru rúmlega 100 sjúkraþjálfarar farnir að nota Euneo í hverjum mánuði og nokkrar af fremstu sjúkraþjálfunarstofum landsins byrjaðar að innleiða lausnina.

Rúmlega þrjú þúsund manns hafa fengið stuðning í gegnum Euneo og í könnun á meðal notenda segja 93% að Euneo hafi bætt upplifun þeirra af sjúkraþjálfun. Friðrik segir þó að mesti árangurinn felist hvorki í verðlaunum né tölfræði.

„Það sem gefur manni mest sem sjúkraþjálfari er að hjálpa fólki að líða betur og komast aftur í það sem það elskar.“

Eftir þrjátíu ár í faginu segir Friðrik að hann hafi lært eitt umfram allt.

„Góður sjúkraþjálfari er ekki sá sem reynir að leysa allt fyrir skjólstæðinginn. Hann er sá sem gefur honum verkfærin og traustið til að gera það sjálfur.“