Stór hópur for­eldra taki skóla­skyldu ekki al­var­lega

Ragnheiður skrifaði grein á Vísi í gær. Ragnheiður segir vanta umræðu um það sem raunverulega hefur valdið skerðingu á færni nemenda og valdi hættumerkjum sem bent er á í dag. Í grein sinni fer hún yfir þá þætti sem hún telur hafa haft áhrif.

Fyrst nefnir hún aðalnámskrá grunnskóla sem tók gildi árið 2011. Þar hafi verið kynnt mjög opin hæfniviðmið og þannig horfið skýr námsmarkmið eftir greinum.

„Sum þessara hæfniviðmiða voru svo háleit, eins og t.d. í náttúrufræði þar sem David Attenborough hefði líklega ekki uppfyllt skilyrði fyrir A, að kennurum féllust algjörlega hendur við að lesa þau. Skilaboðin sem kennarar fengu voru að það ættu eftir að koma skýrari matsviðmið í grunngreinum sem myndu skýra málið en 15 árum seinna hafa þau ekki ennþá komið, mér vitanlega a.m.k.,“ segir Ragnheiður og að til að bregðast við því hafi hver og einn skóli brugðist við með því að setja sín eigin matsviðmið.

Það þýði að engin miðstýring sé á því hver grunnhæfnin eigi að vera í hverju fagi og því undrast Ragnheiður að fólk sé hissa á því að nemendur komi ekki vel út í alþjóðlegum samanburði.

Hægt að virða sérstöðu með samræmd viðmið

Ragnheiður bendir í öðru lagi á að í kringum innleiðinguna á nýrri aðalnámskrá 2011 hafi mikið verið fjallað um sérstöðu hvers skóla og að þeir ættu að fá tækifæri til að laga námið að heimabyggð. Hún segir það hljóma ofsalega vel á blaði og virki vel fyrir samfélagsfræði og náttúrufræði en fyrir fög eins og efna- og eðlisfræði og líffræði þurfi skólarnir uppgefin matsviðmið svo kennarar viti hvað þeir eigi að kenna nemendum til að uppfylla kröfur sem eru gerðar alþjóðlega.

Hún segir mjög mikilvægt að vinna þessi viðmið í samvinnu við framhaldsskólana svo nemendur komi nægilega vel undirbúnir þangað.

Þegar komi að íslensku sé umhverfið allt annað en fyrir tuttugu árum og segir Ragnheiður hvergi eins mikilvægt og að setja niður áherslur í námi.

„Það er ekki lengur nóg að kenna litlu barni að lesa heldur þarf að viðhalda lestrinum sem er verkefni í dag því lestur er ekki lengur afþreying hjá nemendum. Síðan þarf að kenna orðaforðann, þar sem hann kemur ekki lengur „af sjálfu sér“ eins og hann gerði þegar umhverfið var öðruvísi. Því ef þú skilur ekki orðin sem þú lest, þá nærð þú ekki efninu sem þú ert að lesa,“ segir Ragnheiður og þannig haldist þetta tvennt í hendur.

„… breytingar á hæfni nemenda í læsi eru ekki eingöngu skortur á lestrarfærni heldur miklu frekar skortur á orðaforða og þjálfunarleysi.“

Þá spyr Ragnheiður af hverju það sé svo mikið tabú að tala um samræmd próf við lok grunnskóla.

„Próf þar sem nemendur fá raðtölu en enga einkunn? Ég skildi aldrei þessa tilfærslu á samræmdum prófum frá 10. bekk niður í 9. bekk á sínum tíma. Af hverju var í lagi að mæla við lok yngsta stigs og við lok miðstigs en ekki efsta stigs?“ spyr hún og bendir á að fyrir nemendur séu lagðar alþjóðlegar kannanir og því ætti ekki að vera svo mikill munur á því að vera með okkar eigin líka.

„Sveitarfélög og skólar eiga rétt á því að fá samræmdar tölur til að meta hvernig gangi að uppfylla grunnmenntun í grunnfögunum. Við getum ekki alltaf beðið með kvíðahnút í maganum eftir næstu niðurstöðum Pisa þar sem allt landið er undir. Til að sveitarfélög og skólar geti bætt árangur sinn í hæfni nemenda þurfa að vera til einhverjar mælingar sem gefa vísbendingu um stöðuna,“ segir Ragnheiður.

Matsferill verði fjársveltur eins og annað

Hún segir tilkomu matsferils af því góða og hann geti mögulega þróast út í að vera það tæki sem skólarnir þurfa en þá þurfi að hætta að vera hrædd við að mæla við lok 1. bekkjar. Ragnheiður segist vona að það þróist þannig en hún óttist að verkfærið verði fjársvelt og verði því aldrei fugl né fiskur.

Ragnheiður nefnir í þriðja lagi námsgagnaframleiðslu sem hafi varla verið nokkuð frá því að hún byrjaði að kenna fyrir 30 árum. Ragnheiður segir þessu hægt að breyta, það þurfi aðeins vilja og fjármagn.

„Við erum agnarlítið tungumálasamfélag og því er hlutfallslega dýrara fyrir okkur að framleiða námsgögn en aðra. Þá verðum við að hugsa þetta öðruvísi og gera annað og meira úr peningunum. Það þarf ekki að finna upp hjólið. Það er hægt að nota það sem er til og breyta og bæta. Tilkoma gervigreindar ætti t.d. að geta sparað okkur heilmikinn tíma í allri námsefnisgerð,“ segir hún. Sem dæmi væri hægt að gefa kennurum námsgerðarleyfi, eins og þeir fái námsleyfi, til að vinna nýtt efni eða uppfæra það sem til er.

Þörf á að endurnýja öll námsgögn

Til að byrja með væri þetta mikið átak og líklega þyrfti marga kennara til að endurnýja nánast allt námsefni en þannig væri hægt að snúa algjörlega við blaðinu á nokkrum árum.

„Þetta kostar auðvitað peninga en það myndi skila sér margfalt til baka í bættum gæðum skólastarfs. Síðan þegar frá liði yrði þetta meira viðhaldsvinna og því kostnaðarminna. En áður en hægt er að fara í þessa vinnu þarf að vera alveg skýrt hvaða hæfni- og matsviðmið eigi að liggja að baki í hverju fagi fyrir sig í grunnskólum landsins til að hægt sé að tryggja að námsefnið uppfylli þau skilyrði,“ segir Ragnheiður.

Í fjórða og síðasta lagi nefnir Ragnheiður að þörf sé á samfélagslegri breytingu og að foreldrar verði að forgangsraða menntun barna sinna.

Skólaskyldan ekki virt

„Það er skólaskylda í landinu og hún er af ástæðu. Það er allt of stór hópur foreldra sem tekur skólaskyldu ekki alvarlega. Allt of stór hópur sem án nokkurrar umhugsunar tekur barnið sitt úr skóla í lengri eða skemmri tíma og skilur svo ekkert í því af hverju skólagangan gengur ekki nógu vel,“ segir hún og að fjarvera hafi mikil áhrif á námsárangur en dragi einnig úr gæðum kennslu fyrir þau sem eftir eru.

„Tómstundir eru teknar fram fyrir skóla og eiginlega bara allt sem ekki er skólastarf gengur orðið fyrir hjá allt of stórum hópi nemenda. Foreldrar vilja margir hverjir helst ekkert vita af námi barna sinna og mótmæla því að nemandi í 1.-2. bekk komi heim með lítið verkefni til að vinna með foreldrum sínum í hverri viku. Eitthvað sem var alltaf talið mikilvægt skref í að tengjast námi barna og láta þau finna að það sem þau eru að gera skiptir máli. Þannig upplifir barnið að foreldrum finnist merkilegt hvað þau eru að gera sem er mikilvægt fyrsta skref í námi og hjálpar nemendum að bera virðingu fyrir námi. Heimalestur er líka orðin kvöð á heimilum og það er því pínu þannig að skóli virðist ekki mega taka neinn tíma hjá allt of stórum hópi foreldra,“ segir Ragnheiður og að fólk sé of upptekið af hraðanum í lífinu.

„Skólaganga barna er einhvern veginn orðin ekki nógu merkileg hjá allt of stórum hópi foreldra. Barninu á að líða vel og ganga vel í skólanum en skólinn má samt helst ekki vera fyrir öðru heimilislífi.“

Hún segir þjóðirnar í kring ekki eiga við þetta vandamál að stríða.

„Þar er ekki litið á skóla sem eitthvað sem er fyrir í fjölskyldulífinu. Þar er skóli hluti af fjölskyldulífinu,“ segir Ragnheiður og að foreldrar þurfi að átta sig á því að þegar þau eignast barn sé skólaganga barnsins hluti af því og að henni þurfi að sinna.

„Aðgangur foreldra að skóla og upplýsingum tengdum honum hefur aldrei verið eins mikill og að ná sambandi við kennara aldrei eins auðvelt. Samt er það þannig að allt of stór hópur foreldra nennir ekki að fylgjast með skólagöngunni hjá börnunum sínum eða sannfærir sjálfan sig um að það hafi ekki tíma til þess af því að allt annað er mikilvægara. Á þessu þarf að verða breyting. En þetta má auðvitað ekki segja upphátt,“ segir hún að lokum.