„Sögu­legt augna­blik“ fyrir þýska klúbba­menningu

Breytingin var samþykkt af ríkisstjórn Friedrich Merz í síðustu viku. Samkvæmt henni verða næturklúbbar formlega viðurkenndir sem menningar- og listastofnanir, sem á að gera byggingaraðilum erfiðara fyrir að reka rekstraraðila staða út í þágu nýbygginga. Klúbbamenning Berlínar er fræg um allan heim og eru þar reknir með frægustu næturklúbbum heims. 

Teknómenningu Berlínar var auk þess bætt við þýsku þjóðskrána yfir óáþreifanlegan menningararf árið 2024. Á vef UNESCo segir að með því viðurkenndi þýska UNESCO-nefndin félagslegt og menningarlegt mikilvægi klúbbamenningar, teknóhátíða og skrúðganga í Berlín.

„Það voru sérstakar aðstæður í Berlín eftir fall járntjaldsins, einkum hin fjölmörgu auðu rými, sem gerðu teknótónlistarsenu með alþjóðlegt aðdráttarafl kleift að koma fram – og dafna og halda mikilvægi sínu allt til þessa dags,” segir á vef UNESCO.

Í umfjöllun Guardian segir að lögin þurfi enn samþykki bæði Sambandsþingsins og efri deildarinnar, Sambandsráðsins, en stuðningur þvert á flokka geri það líklegt að þau verði samþykkt. Klúbbar séu í dag flokkaðir með vændishúsum, nektarstöðum og veðmálastofum, þótt þeir sæti oft strangara eftirliti vegna hávaðareglugerða. Nýju reglurnar muni leyfa klúbbum að starfa á ákveðnum íbúðasvæðum.

Menningarmiðstöðvar eins og leikhús og ópera

Marc Wohlrabe, hagsmunagæslumaður fyrir næturlífið til þrjátíu ára, kallaði breytinguna „sögulegt augnablik“ fyrir þýska klúbbamenningu.

„Núverandi reglugerðir um skemmtistaði eru frá síðustu öld þegar löggjafinn og yfirvöld ákváðu að setja allt sem gerðist á kvöldin, allt frá rauða hverfinu, nektarstöðum, spilasölum og tónlistarklúbbum, í sama vafasama flokkinn og töldu það ósamrýmanlegt íbúðahverfum og fjölskyldum,“ er haft eftir Wohlrabe í frétt Guardian en hann er í stjórn Sambands tónleikastaða í Þýskalandi sem hefur barist fyrir slíkum breytingum í um áratug.

„Við höfum lengi haldið því fram að vel reknir tónlistarklúbbar hafi nákvæmlega ekkert með borðdansstaði í Rauða hverfinu að gera. Klúbbeigendurnir sem við erum fulltrúar fyrir starfa meira eins og leikhús, velja listamenn ... hlúa að upprennandi hæfileikum og eiga þess í stað skilið að vera skilgreindir sem menningarmiðstöðvar ásamt óperum, leikhúsum og hámenningu,“ bætti hann við.

Í frétt Guardian segir að vonast sé til þess að breytingarnar geti hjálpað til við að hægja á „Clubsterben“ eða klúbbadauða-fyrirbærinu, sem hefur aukist um allt Þýskaland á undanförnum árum og verið sérstaklega áberandi í Berlín, þar sem fjöldi næturklúbba hefur allt frá níunda áratugnum verið rekinn á iðnaðarsvæðum.

Hávaðadeilur og Covid

Hækkandi fasteignakostnaður, félagslegar breytingar eftir heimsfaraldur og hávaðadeilur hafa leitt til þess að mörgum klúbbum hefur verið hótað lokun á undanförnum árum. Goðsagnakenndir staðir eins og SchwuZ, Watergate og Mensch Meier eru á meðal þeirra þekktustu sem hafa lokað nýlega.

Clubcommission, samtök sem eru fulltrúar klúbba, hátíða og menningarviðburða og beita sér fyrir verndun næturlífsins, áætla að næstum helmingur klúbba í Berlín íhugi að loka.

Wolfram Weimer, menningarmálaráðherra Þýskalands, sagðist telja það aðeins rétt að greina á milli tónlistarklúbba og hreinna skemmtistaða. Í frétt Guardian segir að stuðningur hans við breytinguna komi mörgum á óvart vegna fyrri árekstra hans við rekstraraðila slíkra klúbba.

„Þetta er mikilvægt skref í átt að því að vernda og efla lifandi tónlistarsenu í Þýskalandi og sendir sterk skilaboð til menningar- og skapandi greina,“ sagði hann.

Ákvörðun vikunnar fylgdi í kjölfar „pólitískrar viljayfirlýsingar“ frá þáverandi ríkisstjórn árið 2021 um að flokka klúbba sem „stofnanir í menningarlegum tilgangi“. Í frétt Guardian segir að ákvörðuninni hafi verið fagnað á sínum tíma en engin lagaleg ákvörðun hafi fylgt henni.

Samkvæmt nýju löggjöfinni verða klúbbar almennt leyfðir á blönduðum svæðum og í undantekningartilvikum á sérstökum íbúðasvæðum, sem er viðurkenning á hlutverki þeirra við að laða að alþjóðlega gesti og styðja við hagkerfið, þar á meðal að laða yngra vinnuafl til Þýskalands.

Óttast að breytingin sé of sein

Haft er eftir einum rekstraraðila, Jakob Turtur, að hann fagni breytingunni en óttist að hún sé of seint fyrir bæði klúbbinn hans og klúbbamenningu Berlínar. Turtur er einn þeirra sem þurftu að loka sínum klúbbi eftir að hafa verið bolað út af iðnaðarsvæði. Jonny Knüppel, klúbburinn hans, heldur til á yfirgefnu járnbrautarsvæði á meðan, en Turtur sagðist vera efins um að finna hentugan nýjan stað.

„Þetta hefði mátt koma miklu fyrr,“ sagði hann. „Það hefði ekki aðeins sparað okkur gríðarlega mikla vinnu, peninga og fyrirhöfn, heldur hefði það umfram allt gefið okkur þá tilfinningu að Berlín þyrsti enn í menningarlega fjölbreytni í grasrótinni, þá tegund menningar sem gerði Berlín svo spennandi eftir fall múrsins.“

„Þess í stað hefur okkur oft liðið eins og glæpamönnum.“

Hann sagðist harma þá staðreynd að nýja löggjöfin gengi ekki svo langt að setja tónlistarklúbba á sama lagalega grundvöll og leikhús, óperur og söfn.

„Slík menningarleg flokkun hefði hjálpað til við að gefa skipulagsfræðingum fleiri verkfæri til að færa rök fyrir því að klúbbar séu nauðsynlegir fyrir líflega og fjölbreytta borg og mikilvægari en hagnaðardrifnar framkvæmdir, eins og til dæmis skrifstofubyggingar, sem enginn þarf á að halda lengur.“

Milljónir í að efla tónleikastaði í Reykjavík

Skemmti- og tónleikastaði í Reykjavík hafa síðustu ár glímt við svipaðar áskoranir. Í apríl var tilkynnt að Reykjavíkurborg hyggsðist leggja tíu milljónir króna í að efla tónleikastaði í miðbænum og byggja upp æfingaaðstöðu við Hlemm fyrir tólf til átján hljómsveitir. Þetta var hluti af endurreisn Úrbótasjóðs tónleikastaða, sem var fyrst settur á laggirnar í kórónuveirufaraldrinum.

Tónleikastöðum í Reykjavík hefur farið fækkandi undanfarin ár og vakti fækkunin jafnvel athygli breska dagblaðsins The Guardian haustið 2024.

Spretthópur um lifandi tónlistarflutning í Reykjavík skilaði aðgerðatillögum 27. febrúar en hópnum var ætlað að meta stöðu lifandi tónlistarflutnings í borginni og leggja fram tillögur að bættri aðstöðu til tónleikahalds, tónlistarfólki, tónleikastöðum, almenningi og ferðafólki til heilla.

Niðurstöður sýna að tónleikastaðir glíma við kerfislægan rekstrarvanda og taldihópurinn aðstöðu til lifandi tónlistarflutnings í miðborg Reykjavíkur kalla á aðgerðir svo áhrif núverandi stöðu myndu ekki setja svip sinn á næstu áratugi íslensks tónlistarlífs. Mikilvægt væri að auka sýnileika og aðgengi lifandi tónlistar. Með markvissum aðgerðum mætti snúa þróuninni við og styrkja stöðu íslenskrar tónlistar.