Fyrir­tæki sem læra hægt munu deyja hægt

Það er að myndast ný tegund af fyrirtækjum í heiminum. Fyrirtæki sem læra hraðar en önnur. Þau eru ekki endilega stærst. Ekki ríkust. Ekki með flesta starfsmennina. Styrkur þeirra liggur annars staðar. Þau geta tekið nýja þekkingu, prófað hana, lagað sig að henni og breytt vinnubrögðum sínum á dögum eða vikum á meðan önnur fyrirtæki eru enn að ræða hvort eigi að stofna starfshóp. Þessi munur mun ráða úrslitum á næstu árum.

Í áratugi byggðist samkeppnisforskot fyrirtækja á stærð, fjármagni, aðgangi að mörkuðum eða sérhæfðri þekkingu. Nú er það að breytast. Gervigreind er að gera þekkingu aðgengilegri og hraða dreifingu hennar með áður óþekktum hætti. Það sem áður tók mánuði að læra getur nú tekið daga. Það sem áður þurfti sérfræðinga fyrir getur nú verið aðgengilegt öllum starfsmönnum með rétt verkfæri.

Þetta breytir grundvallarreglum stjórnunar. Áður gátu stjórnendur leyft sér að hugsa í þriggja til fimm ára umbreytingaráætlunum. Nú geta fyrirtæki orðið úrelt á miklu skemmri tíma. Ekki vegna þess að þau hafi gert ein stór mistök heldur vegna þess að þau lærðu of hægt meðan umhverfið breyttist hraðar en áður.

Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir Ísland. Við erum lítið hagkerfi. Við búum við takmarkaðan mannafla og sérfræðikunnáttu á mörgum sviðum. Margir stjórnendur kvarta yfir því að erfitt sé að ráða fólk, erfitt sé að halda í sérfræðinga og erfitt sé að finna tíma fyrir þróun. Samt eru margir þeirra enn að nálgast gervigreind eins og hefðbundið upplýsingatækniverkefni.

Það er hættulegt. Gervigreind er ekki bara nýtt tæki. Hún er nýtt vinnulag. Hún er nýr hraðall samfélagsins. Þegar starfsmaður getur notað gervigreind til að greina hundruðir blaðsíðna á nokkrum mínútum, skrifa fyrstu drög að skýrslu á korteri eða undirbúa fund með meiri dýpt en áður var mögulegt á hálfum degi, þá breytast væntingar mjög hratt.

Starfsfólkið finnur það fyrst. Margir stjórnendur gera sér ekki grein fyrir því hversu hratt þessi breyting er að gerast inni í eigin fyrirtækjum. Starfsmenn eru þegar byrjaðir að nota gervigreind til að vinna hraðar, hugsa hraðar og læra hraðar. Sumir eru orðnir margfalt afkastameiri en áður. Aðrir hafa ekki byrjað.

Þetta skapar nýtt ósýnilegt misræmi innan vinnustaða. Það verður ekki bara bil á milli fyrirtækja. Það verður líka bil innan þeirra. Þeir starfsmenn sem læra að vinna með gervigreind verða ekki bara skilvirkari. Þeir verða sjálfstæðari. Þeir munu spyrja fleiri spurninga. Þeir munu sjá veikleika í ferlum hraðar. Þeir munu eiga erfiðara með að þola óskýra stjórnun, hæga ákvarðanatöku og tilgangslausa fundi.

Þetta mun skapa þrýsting á stjórnendur sem margir eru ekki tilbúnir fyrir. Sérstaklega í opinbera geiranum. Í mörgum stofnunum er enn rík hefð fyrir löngum ferlum, mikilli stigskiptingu og varfærni í ákvarðanatöku. Það hefur oft verið réttlætanlegt. Opinberar stofnanir bera mikla

ábyrgð og þurfa að tryggja jafnræði og traust. En þegar tæknin breytir væntingum samfélagsins hraðar en kerfin geta brugðist við skapast hættulegt bil.

Almenningur mun ekki bera opinbera þjónustu saman við aðra opinbera þjónustu. Hann mun bera hana saman við bestu stafrænu upplifunina sem hann fær annars staðar. Ef fólk getur fengið svör frá gervigreind á sekúndum en þarf síðan að bíða í vikur eftir einföldu ferli hjá sveitarfélagi eða stofnun, þá eykst gremjan hratt.

Þetta er ekki bara tæknilegt vandamál. Þetta er leiðtogavandamál. Þeir leiðtogar sem ná árangri á næstu árum verða ekki endilega þeir sem kunna mest um tæknina. Heldur þeir sem skapa menningu þar sem fólk lærir hratt. Það hljómar einfalt en er það ekki.

Mörg fyrirtæki tala um nýsköpun en refsa fólki óbeint fyrir mistök. Mörg fyrirtæki tala um breytingar en halda öllum ákvörðunum í þröngum hópi stjórnenda. Mörg fyrirtæki tala um hraða en eru með ferla sem hægja á öllu. Gervigreind mun gera þetta sýnilegra en áður.

Þegar lítill hópur starfsfólks getur sýnt fram á að verkefni sem áður tóku tvær vikur taki nú tvo daga, þá verður erfitt að verja gamla kerfið. Þegar lítið fyrirtæki getur keppt við stærri aðila með miklu minni mannafla vegna þess að það vinnur hraðar og lærir hraðar, þá breytist markaðurinn.

Við erum aðeins rétt að byrja að sjá þetta. Á næstu árum munu mörg fyrirtæki halda áfram að fjárfesta í nýjum kerfum og hugbúnaði án þess að breyta menningu sinni. Það mun ekki duga. Þú getur ekki keypt hraða ef ákvarðanataka er föst í gömlum hugsunarhætti.

Raunverulega samkeppnisforskotið verður hæfileikinn til að læra hraðar en breytingarnar í kringum þig. Og það byrjar efst. Leiðtogar sem hætta að læra verða fljótt hættulegir eigin fyrirtæki. Ekki vegna þess að þeir séu illa meinandi heldur vegna þess að þeir hægja á aðlögun annarra.

Kannski verður stærsta spurning næstu ára ekki hvort fyrirtæki séu tilbúin fyrir gervigreind. Heldur hvort þau séu tilbúin að læra jafn hratt og hún breytir heiminum.

Ráðgjafi á sviði gervigreindar og höfundur bókarinnar The AI Fluent Leader.