Fram­kvæmd skóla­stefnu fær fall­ein­kunn

Framkvæmd stefnunnar um skóla án aðgreiningar virðist fá falleinkunn hjá tveimur af helstu kyndilberum stefnunnar á sínum tíma. Stefnan sjálf um að öll börn sæki nám í hverfisskóla er ljómandi falleg og styður göfug markmið um jöfnuð og samfélag án útilokunar. Að unnt væri að framkvæma þá draumsýn reyndist hins vegar vera tálsýn, eins og niðurstöður nýrrar skýrslu kennslufræðinganna Ingvars Sigurgeirssonar og Lilju M. Jónsdóttur bera með sér.

Í skýrslunni er víða bent á nauðsyn þess að beita sérúrræðum, en fyrir þremur áratugum þegar stefnan var kynnt, mátti vart ræða neitt sem væri „sér“. Allt átti að vera án aðgreiningar.

Starfsumhverfi í grunnskólum, álag, ástæður og úrbætur er yfirheiti skýrslunnar og þar segir meðal annars um börn með mikinn vanda:

„Horfast verður í augu við það að eins og nú horfir við virðist mun auðveldara að aðlaga námskrá að þessum hópi í sérúrræðum en oftast virðist unnt í almennum bekkjardeildum grunnskólanna. Meðan svo er, verður að finna aðrar leiðir til að styðja þessi börn. Um þetta gætu sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sameinast.“

Fjölga þarf sérhæfðum úrræðum

Skýrslan byggir á rannsókn á starfsaðstæðum starfsfólks í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu og ætti að vekja athygli langt út fyrir raðir kennara og skólastjórnenda. Meðal þeirra úrbóta sem starfsfólk skólanna telur brýnastar er að fjölga sérfræðingum, efla stoðþjónustu og skapa fleiri sérhæfð úrræði fyrir börn með alvarlegan hegðunar-, félags- eða geðrænan vanda. Þá er kallað eftir skýrari ferlum, sérfræðiteymum, sérdeildum og öðrum úrræðum fyrir þann hóp nemenda sem þarf meiri stuðning en almennt skólastarf ræður við. Þetta ætti ekki að koma neinum á óvart.

Ef reynt er að draga í fáeinum orðum upp stóru línurnar í skýrslunni eru þær þessar: Álag hefur aukist verulega. Nemendahópurinn hefur orðið fjölbreyttari, börnum með annað móðurmál en íslensku hefur fjölgað, hegðunarvandi er meiri en áður og fleiri börn glíma við alvarleg félagsleg og geðræn vandamál. Jafnframt hefur hlutverk skólanna í uppeldi barna aukist og samskipti við foreldra orðið umfangsmeiri og oft flóknari.

Þetta eru mikilvægar niðurstöður en í raun aðeins staðfesting á því sem margir kennarar og skólastjórnendur hafa vitað í áraraðir.

Sveitarfélögin sameinist…

Í skýrslunni er einnig bent á annað sem kjörnir fulltrúar á höfuðborgarsvæðinu ættu að taka mjög alvarlega. Vandamálin sem þar er lýst eru ekki bundin við eitt sveitarfélag. Þau birtast í mismunandi myndum um allt höfuðborgarsvæðið. Þess vegna benda skýrsluhöfundar einmitt á að erfitt sé að sjá að farsælasta leiðin sé sú að hvert sveitarfélag reyni að þróa eigin úrræði, eigin sérfræðiteymi og eigin lausnir.

Þvert á móti liggur beint við að sveitarfélögin sameinist um þau verkefni sem eru bæði kostnaðarsöm og sérhæfð. Sameiginleg sérúrræði, sérdeildir, ráðgjafarteymi og fagþjónusta gætu þjónað öllum grunnskólum svæðisins. Með slíku samstarfi mætti bæði nýta fjármuni betur og tryggja meiri fagleg gæði.

Það væri því skynsamlegt fyrsta skref að borgarstjóri Reykjavíkur og bæjarstjórar nágrannasveitarfélaganna kæmu saman og settu af stað sameiginlega aðgerðaáætlun um úrbætur í grunnskólum höfuðborgarsvæðisins. Þar yrði sérstök áhersla lögð á sérhæfð úrræði fyrir börn með mestan vanda, aukna stoðþjónustu við kennara og markvissari stuðning við þá skóla sem búa við mest álag.

Ingvar og Lilja María hafa unnið þarft verk við að greina vandann. Nú er komið að þeim sem bera ábyrgð á rekstri skólanna að sýna að þeir hafi vilja til að bregðast við honum.

Höfundur er fyrrverandi skólastjóri í sérskóla.