Við byggðum varnar­garða – nú þurfum við að byggja upp sam­fé­lagið

Þegar ríkið tók þá sögulegu ákvörðun að kaupa upp íbúðarhúsnæði í Grindavík í gegnum fasteignafélagið Þórkötlu var markmiðið skýrt: Að skapa öryggi fyrir íbúa sem höfðu misst heimili sín vegna náttúruhamfara og draga úr þeirri óvissu sem ríkti.

Allt of lengi höfum við íbúar sem viljum heim, þurft að bíða eftir endurkaupaáætlun. Ef ástæðan er sú að atburður hamfaranna er ekki liðinn þurfum við að hugsa hlutina upp á nýtt.

Undirrituð leggur til sérstakrar afnotaleiðar á fyrrum húsnæði íbúa í Grindavík. Rökin eru þríþætt:

1. Vernd ríkisfjárfestingar – eignir haldast heilar og í verði.

2. Tekjur fyrir Grindavíkurbæ – fasteignagjöld af afnotarétti styrkja enduruppbyggingu sveitarfélagsins.

3. Endurreisn samfélags – fólk fær raunverulegt val um að búa í heimabæ sínum á meðan óvissuástand varir.

Ákvörðun um uppkaup húsnæðis í Grindavík var tekin eftir þrýsting um að tryggja íbúum á svæði sem ekki var talið öruggt, búsetu annars staðar. Rúmum tveimur árum síðar, stöndum við að mínu mati frammi fyrir þessari spurningu: hvernig nýtum við þessa gríðarlegu fjárfestingu á meðan beðið er eftir því að náttúran ljúki sínum kafla?

Það er öllum ljóst að á meðan eldvirknin á Sundhnúksgígaröðinni er ekki að fullu gengin yfir eru kaup einstaklinga á fasteignum í Grindavík flókin. Lánamarkaðurinn er varfærinn og tryggingamál sömuleiðis. Það er því ekki raunhæft að ætla að hefðbundinn fasteignamarkaður taki við á næstunni.

Á meðan standa hundruð húsa í eigu ríkisins auð eða vannýtt. Hús sem þurfa umhirðu og notkun. Hús sem voru keypt fyrir skattfé landsmanna og allir Íslendingar hafa hag af því að haldi verðgildi sínu og gæðum.

Það er einföld staðreynd að hús sem standa auð grotna niður. Þau þurfa viðhald, eftirlit og líf. Mannlaus hús eldast hraðar en hús sem eru í notkun.

Þess vegna tel ég að skoða þurfi nýja leið.

Í stað þess að líta á þessar fasteignir sem eignir ríkisins sem ekki má nýta að fullu, mætti líta á þær sem auðlind sem þarf að nýta á skynsamlegan hátt. Líkt og við nýtum fiskimið, orku eða aðrar þjóðarauðlindir með afnotarétti mætti skapa sérstakt afnotakerfi fyrir fasteignirnar í Grindavík.

Fyrrum íbúar sem eru með hollvinasamning gætu áfram haft afnot af sínum heimilum, ekki aðeins til tímabundinnar dvalar heldur einnig til búsetu fyrir þá sem það kjósa. Um væri að ræða sérstakan afnotarétt en ekki hefðbundið eignarhald á meðan óvissuástandið varir.

Þeir sem velja fasta búsetu myndu greiða fyrir hita og rafmagn eins og hollvinasamningur gerir ráð fyrir, en einnig fasteignagjöld til Grindavíkurbæjar.

Það myndi skipta miklu máli og væri mikilvægt skref í að gera sveitarfélagið fjárhagslega sjálfbært.

Í dag greiðir fasteignafélagið Þórkatla ekki fasteignagjöld til sveitarfélagsins. Fyrir bæjarfélag sem hefur tekist á við einar stærstu náttúruhamfarir í nútímasögu Íslands skiptir hver króna máli. Föst búseta með afnotarétti gæti skapað mikilvægar tekjur fyrir Grindavíkurbæ á sama tíma og húsnæðið héldist í notkun.

Þetta væri í raun fundið fé fyrir ríkið.

Ríkið myndi verja þá fjárfestingu sem þegar hefur verið ráðist í, koma í veg fyrir að eignir rýrnuðu og viðhalda verðmæti þeirra. Á sama tíma fengi samfélagið tækifæri til að byggjast upp á ný, skref fyrir skref.

Grindavík hefur aldrei snúist eingöngu um steinsteypu og byggingar. Grindavík er samfélag fólks, fjölskyldna, vina og nágranna. Hér hefur íþróttalíf skipað stóran sess, fyrirtækin eru öflug og menning okkar hefur mótast í aldanna rás. Samfélagið var einstakt.

Við getum seint stjórnað eldvirkninni. En við getum stjórnað því hvernig við bregðumst við henni.

Í stað þess að láta heilu hverfin standa mannlaus væri hægt að leyfa lífinu að halda áfram þar sem fyrirsjáanleiki hamfaranna í nálægð bæjarins er orðinn þónokkur. Það þarf að gefa fólki val og gefa samfélaginu tækifæri. Á sama tíma þarf að verja þá fjárfestingu sem íslenska ríkið og þar með þjóðin öll hefur lagt í Grindavík.

Ríkið sendi skýr skilaboð þegar það reisti varnargarðana. Grindavík væri vel þess virði að verja. Af hverju á að verja húsin fyrir hrauni en ekki fyrir verðrýrnun og eyðileggingu sem fylgir því að halda þeim mannlausum?

Það er kominn tími til að horfa á fasteignirnar í sem þjóðarauðlind sem á að nýta af skynsemi, ábyrgð og með framtíð samfélagsins í Grindavík að leiðarljósi.

Grindavík er sannarlega þjóðarverðmæti sem þarf að nýta.

Höfundur er Grindvíkingur.