Verum JÁ-kvæð í ágúst

Við stöndum frammi fyrir örlagaríkri ákvörðun í lok ágúst. Þá verða greidd atkvæði um hvort við viljum hefja að nýju aðildarviðræður við ESB. Mikilvægt er að átta sig á því að við erum ekki að kjósa um samning við ESB, aðeins hvort taka skuli upp viðræður að nýju. Í umræðunni er þessu tvennu oft blandað saman, jafnvel vísvitandi, til að afvegaleiða umræðuna og hræða fólk frá því að segja já í ágúst.

Ég hef lifað í rúm 70 ár og á þeim tíma hefur íslenskt samfélag breyst mikið. Það sem ekki hefur breyst er að við höfum aldrei náð að búa við stöðugt verðlag og lága verðbólgu til lengri tíma. Skýringarnar voru gjarnan þær að atvinnulífið væri einhæft og þjóðfélagið stæði og félli með afkomu í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Nú er ekki hægt að skýla sér á bak við einhæft atvinnulíf til að réttlæta óstöðugleika því í dag eru fjölmargar stoðir undir verðmætasköpuninni. Í hverjum þingkosningum gefa stjórnmálamenn almenningi loforð um að ef þeir verði kosnir þá breytist allt til betri vegar. Hver trúir þessu lengur? Það virðist alveg sama hver heldur um stjórnartaumana, við erum alltaf föst í sömu hjólförunum eins og það sé náttúrulögmál að hér sé viðvarandi efnahagslegur óstöðugleiki.

Niðurstaða kosninganna í ágúst skiptir mestu máli fyrir unga fólkið. Höfum í huga að þetta er kannski síðasti möguleiki til að gera raunverulegar breytingar á íslensku þjóðfélagi. Unga fólkið kallar á stöðugleika í efnahagsmálum og meiri samvinnu við lýðræðisþjóðir sem við viljum bera okkur saman við. Unga fólkið sér í gegnum áróðurinn um að allt sé verra í ESB. Það er í samskiptum við fólk sem býr í löndum ESB og veit alveg hvernig ungt fólk í öðrum löndum hefur það. Miðað við nýlegar skoðanakannanir er mesti stuðningurinn við já hjá unga fólkinu en minni hjá þeim sem eldri eru og minnstur í elsta aldursflokknum. Það er ábyrgðarhluti af eldri kynslóðinni að standa í vegi fyrir breytingum því ef við hlustum ekki á unga fólkið mun það ekki hlusta á okkur.

Erum við sátt við hvernig samfélag okkar hefur þróast á undanförnum áratugum þar sem þau ríku verða sífellt ríkari og aðgangur að sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar gengur í arf milli kynslóða? Samkeppni er í mýflugumynd og persónur og leikendur úr hruninu eru aftur orðnar áberandi í viðskiptalífinu. Það þýðir ekki að halda því fram að samfélagið hafi þróast á réttan hátt þegar unga fólkið á varla möguleika á að koma sér þaki yfir höfuðið, nema með hjálp foreldra sinna. Tvær fyrirvinnur, jafnvel háskólamenntað fólk, ná varla endum saman um hver mánaðarmót vegna hás verðlags og afborgana af lánum, sem bara hækka og hækka.

Samkvæmt nýlegri könnun Gallup eru neytendur á Íslandi svartsýnir á framhaldið. Þeir hafa litla trú á aðstæðum í efnahagsmálum. Hvernig er hægt að stýra efnahagsmálum þegar tvö hagkerfi eru í gangi í einu, krónuhagkerfi fyrir almenning og annað hagkerfi fyrir þá sem gera upp í öðrum gjaldmiðlum en krónunni? Breytinga er þörf og þær verða ekki nema við segjum já í ágúst. Þær breytingar koma ekki innan frá, það hefur ekki tekist á síðustu 70

árum. Með samningi við ESB fáum við mögulega meira aðhald, aðstoð í peningamálum og alvöru gjaldmiðil. Ef ákveðið verður að ganga til samningaviðræðna höfum við alltaf möguleika á að hafna samningi ef okkur finnst hann ekki þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Forsætisráðherra hefur reyndar sagt að samningur við ESB verði ekki lagður fyrir þjóðina nema hagsmuna þjóðarinnar verði gætt. Engin ástæða er til að rengja það.

Höfundur er verkfræðingur.